Школа Шальнова
Языки через общение, самостоятельность, развитие способностей
   Школа  Программы  Видео  Статьи  Параллели  Дискуссии  Уроки  Магазин  ВКонтакте 

La Majstro Kaj Margarita

Esperanto - Русский
Параллельный текст

Мастер и Маргарита Михаил Булгаков

La Majstro kaj Margarita M. A. Bulgakov

ЧАСТЬ ПЕРВАЯ ...

PARTO UNUA ...

Так кто ж ты, наконец?

Nu, kiu estas vi?

— Я — часть той силы, что вечно хочет зла и вечно совершает благо. Гете. «Фауст» Глава 1.

— De l’ fort’ mi estas ono — Malbonvolema ciam, sed kauzant’ de bono. Fausto Capitro 1

Никогда не разговаривайте с неизвестными

NENIAM INTERPAROLU KUN NEKONATO

Однажды весною, в час небывало жаркого заката, в Москве, на Патриарших прудах, появились два гражданина.

Foje en Moskvo, dum malnormale varmega printempa sunsubiro, du civitanoj venis la ĝardenplacon de la Patriarĥa lageto.

Первый из них, одетый в летнюю серенькую пару, был маленького роста, упитан, лыс, свою приличную шляпу пирожком нес в руке, а на хорошо выбритом лице его помещались сверхъестественных размеров очки в черной роговой оправе.

La unua, vestita per griza somera kompleto, estis malalta, diketa, kalva, sian malfrivolan ĉapelon li portis en la mano, kaj sur lia bone razita vizaĝo vastis kolosaj okulvitroj en nigra korna muntumo.

Второй — плечистый, рыжеватый, вихрастый молодой человек в заломленной на затылок клетчатой кепке — был в ковбойке, жеваных белых брюках и в черных тапочках.

La dua, larĝaŝultra juna viro kun senorda rufeta hararo kaj kvadratita kaskedo sur la nuko, surhavis buntan ĉemizon, ĉifitan blankan pantalonon kaj nigrajn sportoŝuojn.

Первый был не кто иной, как Михаил Александрович Берлиоз, председатель правления одной из крупнейших московских литературных ассоциаций, сокращенно именуемой Массолит, и редактор толстого художественного журнала,

La unua estis neniu alia ol Miĥaelo Aleksandroviĉ Berlioz, redaktoro de dika beletra revuo kaj la prezidanto de Massolit, unu el la plej grandaj Moskvaj literatur’asocioj.

а молодой спутник его — поэт Иван Николаевич Понырев, пишущий под псевдонимом Бездомный.

Lia akompananto estis la juna poeto Ivano Nikolaiĉ Ponirjov, verkanta sub la pseŭdonimo Senhejmulo.

Попав в тень чуть зеленеющих лип, писатели первым долгом бросились к пестро раскрашенной будочке с надписью «Пиво и воды».

Atinginte la ombron de apenaŭ verdiĝintaj tilioj, la literaturistoj tuj ĵetis sin al bunta budo kun surskribo «Biero kaj Trinkaĵoj».

Да, следует отметить первую странность этого страшного майского вечера.

Nu, oni notu la unuan strangaĵon de tiu terura maja vespero.

Не только у будочки, но и во всей аллее, параллельной малой бронной улице, не оказалось ни одного человека.

Ne nur antaŭ la budo, sed en la tuta aleo paralela al la Malgranda Bronnaja strato, ne estis eĉ unu homo.

В тот час, когда уж, кажется, и сил не было дышать, когда солнце, раскалив Москву, в сухом тумане валилось куда-то за садовое кольцо, — никто не пришел под липы, никто не сел на скамейку, пуста была аллея.

Je horo, kiam oni apenaŭ povis spiri la varmegan aeron, kiam la suno, ardiginte Moskvon, en seka nebulo estis falanta ien trans Sadovaja-strato, neniu venis sub la tiliojn, neniu sidiĝis sur benkon, malplena estis la aleo.

— Дайте нарзану, — попросил Берлиоз.

— Mi petas mineral’akvon, — mendis Berlioz.

— Нарзану нету, — ответила женщина в будочке и почему-то обиделась.

— Mineral’akvon mi ne havas, — ial ofendiĝis la virino en la budo.

— Пиво есть?

— Ĉu vi havas bieron?

— Сиплым голосом осведомился Бездомный.

— raŭkvoĉe demandis Senhejmulo.

— Пиво привезут к вечеру, — ответила женщина.

— Bieron mi ricevos vespere, — respondis la virino.

— А что есть?

— Do kion vi havas?

— Спросил Берлиоз.

— demandis Berlioz.

— Абрикосовая, только теплая, — сказала женщина.

— Abrikot’akvon, sed varmetan, — diris la virino.

— Ну, давайте, давайте, давайте!..

— Nu, donu, donu, donu!..

Абрикосовая дала обильную желтую пену, и в воздухе запахло парикмахерской.

La abrikot’akvo eligis abundan flavan ŝaŭmon kaj la aero ekodoris je frizejo.

Напившись, литераторы немедленно начали икать, расплатились и уселись на скамейке лицом к пруду и спиной к бронной.

Sattrinkinte, la literaturistoj tuj komencis hiki, pagis kaj sidiĝis sur benkon vizaĝe al la lageto kaj dorse al la Malgranda Bronnaja strato.

Тут приключилась вторая странность, касающаяся одного Берлиоза.

Tiam okazis la dua strangaĵo, kiu koncernis nur la redaktoron.

Он внезапно перестал икать, сердце его стукнуло и на мгновенье куда-то провалилось, потом вернулось, но с тупой иглой, засевшей в нем.

Subite li ĉesis hiki, lia koro saltis kaj por unu momento ien trafalis, poste revenis, sed kun malakra pinglo en ĝin enpikita.

Кроме того, Берлиоза охватил необоснованный, но столь сильный страх, что ему захотелось тотчас же бежать с Патриарших без оглядки.

Krome, Berlioz eksentis senkaŭzan, sed tiel fortan teruron, ke li volis tuj forkuregi de la Patriarĥa.

Берлиоз тоскливо оглянулся, не понимая, что его напугало.

Berlioz angore rigardis ĉirkaŭen, sen kompreni, kio lin timigis.

Он побледнел, вытер лоб платком, подумал: «Что это со мной?

Li paliĝis, viŝis la frunton per la poŝtuko, pensis: «Kio min trafis?

Этого никогда не было...

Tio ja neniam okazis ...

Сердце шалит...

La koro stultumas ...

Я переутомился. Пожалуй, пора бросить все к черту и в Кисловодск...»

Forlasu mi ĉion kaj veturu en Kislovockon!»

И тут знойный воздух сгустился перед ним, и соткался из этого воздуха прозрачный гражданин престранного вида.

Kaj jen la varmega aero plidensiĝis antaŭ li kaj formis travideblan civitanon tre strange aspektantan:

На маленькой головке жокейский картузик, клетчатый кургузый воздушный же пиджачок...

ĵokea kaskedo sur la malgranda kapo; kvadratita kaj tro mallonga jaketo, same aera;

Гражданин ростом в сажень, но в плечах узок, худ неимоверно, и физиономия, прошу заметить, глумливая.

dumetra staturo, sed la ŝultroj mallarĝaj; nekredeble maldika; kaj la mieno — bonvole atentu! — sarkasma.

Жизнь Берлиоза складывалась так, что к необыкновенным явлениям он не привык.

La vivo de Berlioz evoluis tiel, ke li ne kutimiĝis al fenomenoj eksterordinaraj.

Еше более побледнев, он вытаращил глаза и в смятении подумал: «Этого не может быть!..»

Ankoraŭ pli paliĝinte, li malsprite rigardegis kaj konsternite pensis: «Tio ne estas ebla!..»

Но это, увы, было, и длинный, сквозь которого видно, гражданин, не касаясь земли, качался перед ним и влево и вправо.

Sed tio ja estis, kaj la longa travidebla civitano pendolis antaŭ li dekstren kaj maldekstren sen tuŝi la teron.

Тут ужас до того овладел Берлиозом, что он закрыл глаза.

La teruro tiom ekposedis la redaktoron, ke li fermis la okulojn.

А когда он их открыл, увидел, что все кончилось, марево растворилось, клетчатый исчез, а заодно и тупая игла выскочила из сердца.

Kiam li ilin remalfermis, li vidis, ke ĉio estas finita, la vizio aerdisiĝis, la kvadratita malaperis, kaj samtempe la malakra pinglo foriĝis el la koro.

— Фу ты черт!

— Ho, diablo!

— Воскликнул редактор,

— ekkriis Berlioz.

— ты знаешь, иван, у меня сейчас едва удар от жары не сделался!

— Ĉu vi scias, Ivano, ĵus min preskaŭ trafis sunfrapo.

Даже что-то вроде галлюцинации было,

Mi eĉ kvazaŭ haluciniĝis.

— он попытался усмехнуться, но в глазах его еще прыгала тревога, и руки дрожали.

— Li provis rideti, sed en liaj okuloj ankoraŭ flagris la angoro kaj liaj manoj tremis.

Однако постепенно он успокоился, обмахнулся платком и, произнеся довольно бодро:

Iom post iom li tamen trankviliĝis, unu fojon sin ventumis per la poŝtuko, kaj bravete dirinte:

«Ну-с, итак...» — Повел речь, прерванную питьем абрикосовой.

«Do, bone», li daŭrigis la parolon, interrompitan pro la trinkado de abrikot’akvo.

Речь эта, как впоследствии узнали, шла об Иисусе Христе.

Poste oni eksciis, ke ĝi temis pri Jesuo Kristo.

Дело в том, что редактор заказал поэту для очередной книжки журнала большую антирелигиозную поэму.

La problemo estis jena. La redaktoro mendis al la poeto grandan kontraŭreligian poemon por la sekva numero de la revuo.

Эту поэму Иван Николаевич сочинил, и в очень короткий срок, но, к сожалению, ею редактора нисколько не удовлетворил.

Tiu verkis la poemon, kaj eĉ tre rapide, sed bedaŭrinde ĝi neniom kontentigis la redaktoron.

Очертил Бездомный главное действующее лицо своей поэмы, то есть Иисуса, очень черными красками, и тем не менее всю поэму приходилось, по мнению редактора, писать заново.

La ĉefan personon, Jesuon, la poeto pentris per tre malhelaj farboj, kaj tamen Berlioz opiniis, ke ĉio estas reverkenda.

И вот теперь редактор читал поэту нечто вроде лекции об Иисусе, с тем чтобы подчеркнуть основную ошибку поэта.

Nun li faris kvazaŭ prelegon pri Jesuo, por komprenigi al la poeto lian precipan eraron.

Трудно сказать, что именно подвело Ивана Николаевича

Malfacilas diri, kio fakte mishelpis Senhejmulon:

— изобразительная ли сила его таланта или полное незнакомство с вопросом, по которому он собирался писать,

ĉu la bildokrea forto de lia talento, ĉu la kompleta malkono de la temo,

— но Иисус в его изображении получился ну совершенно как живой, хотя и не привлекающий к себе персонаж.

sed lia Jesuo estis perfekte viva, ja viva, iam ekzistunta Jesuo, kvankam cetere, havanta ĉiujn malvirtojn Jesuo.

Берлиоз же хотел доказать поэту, что главное не в том, каков был Иисус, плох ли, хорош ли,

Nu, Berlioz penis pruvi al la poeto, ke gravas ne tio, kia estis Jesuo — ĉu bona aŭ malbona —

а в том, что Иисуса-то этого как личности, вовсе не существовало на свете и что все рассказы о нем — простые выдумки, самый обыкновенный миф.

sed la fakto, ke ĉi tiu kiel individuo tute ne ekzistis, kaj ke ĉiuj rakontoj pri li estas nur fikcio, ordinara mito.

Надо заметить, что редактор был человеком начитанным и очень умело указывал в своей речи на древних историков, например, на знаменитого филона Александрийского, на блестяще образованного Иосифа Флавия, никогда ни словом не упоминавших о существовании Иисуса.

Menciendas, ke la redaktoro estis erudiciulo, kaj tre lerte li referencis antikvajn historiistojn, ekzemple la faman Filonon el Aleksandrio, la kleregan Jozefon Flavion, kiuj eĉ per unu vorto ne menciis Jesuon.

Обнаруживая солидную эрудицию, Михаил Александрович сообщил поэту, между прочим, и о том, что то место в 15-й книге, в главе 44-й знаменитых тацитовых «Анналов», где говорится о казни Иисуса, — есть не что иное, как позднейшая поддельная вставка.

Evidentigante vastajn sciojn, li komunikis al la poeto, ke la loko en la libro dek kvina, ĉapitro kvardek kvara de la famaj Analoj de Tacito, kie temas pri la ekzekuto de Jesuo, certe estas posta falsa intermeto.

Поэт, для которого все, сообщаемое редактором, являлось новостью, внимательно слушал Михаила Александровича, уставив на него свои бойкие зеленые глаза, и лишь изредка икал, шепотом ругая абрикосовую воду.

La poeto, por kiu ĉio rakontata de Berlioz estis novaĵo, atente aŭskultis, fiksrigardante tiun per siaj viglaj verdaj okuloj, kaj nur malofte li hikis, duonvoĉe malbenante la flavan abrikot’akvon.

— Нет ни одной восточной религии, — говорил Берлиоз, в которой, как правило непорочная дева не произвела бы на свет бога.

— Ne estas eĉ unu orienta religio, — diris la redaktoro, — en kiu junulino, plej ofte virga, ne naskus dion.

И Христиане, не выдумав ничего нового, точно так же создали своего Иисуса, которого на самом деле никогда не было в живых.

Kaj la kristanoj inventis nenion novan, same elpensinte sian Jesuon, kiu fakte neniam vivis.

Вот на это-то и нужно сделать главный упор...

Jen kio estas precipe emfazenda ...

Высокий тенор Берлиоза разносился в пустынной аллее, и по мере того, как Михаил Александрович забирался в дебри,

La alta tenoro de Berlioz sonoris en la malplena aleo, kaj avancante en la labirinto,

в которые может забираться, не рискуя свернуть себе шею, лишь очень образованный человек, — поэт узнавал все больше и больше интересного и полезного и про египетского Озириса, благостного бога и сына неба и земли, и про финикийского бога Фаммуза, и про Мардука, и даже про менее известного грозного бога Вицлипуцли, которого весьма почитали некогда ацтеки в Мексике.

kien nur tre klera homo povas penetri sen la risko perdiĝi, li konigadis al la poeto pli kaj pli da interesaj kaj utilaj informoj pri la egipta Oziriso, bona dio kaj filo de la Ĉielo kaj de la Tero, pri la fenica dio Tamuzo, pri Marduko kaj eĉ pri la malpli konata timinda dio Vitzliputzli, kiun iam adoris la aztekoj en Meksikio.

И вот как раз в то время, когда Михаил Александрович рассказывал поэту о том, как ацтеки лепили из теста фигурку вицлипуцли, в аллее показался первый человек.

Ĝuste kiam Berlioz rakontis al la poeto, kiel la aztekoj modlis figurojn de Vitzliputzli el pasto, en la senhoma aleo aperis viro.

Впоследствии, когда, откровенно говоря, было уже поздно, разные учреждения представили свои сводки с описанием этого человека.

Poste, kiam verdire jam estis malfrue, pluraj organizoj prezentis siajn raportojn pri tiu homo.

Сличение их не может не вызвать изумления.

Maleblas sen miro kompari la raportojn.

Так, в первой из них сказано, что человек этот был маленького роста, зубы имел золотые и хромал на правую ногу.

Ekzemple, la unua atestis, ke la homo estis malalta, ordenta, kaj lamis je la dekstra piedo.

Во второй — что человек был росту громадного, коронки имел платиновые, хромал на левую ногу.

La dua, ke li estis altega, havis platenajn dentokronojn kaj lamis je la maldekstra piedo.

Третья лаконически сообщает, что особых примет у человека не было.

La tria lakone informis, ke la homo havis nenian apartaĵon.

Приходится признать, что ни одна из этих сводок никуда не годится.

Oni devas konstati, ke ĉiuj ĉi raportoj estas fuŝaj.

Раньше всего: ни на какую ногу описываемый не хромал, и росту был не маленького и не громадного, а просто высокого.

Antaŭ ĉio, la priskribato tute ne lamis kaj estis nek malalta nek altega, sed simple alta.

Что касается зубов, то с левой стороны у него были платиновые коронки, а с правой — золотые.

Koncerne la dentojn, maldekstre li havis platenajn dentokronojn kaj dekstre orajn.

Он был в дорогом сером костюме, в заграничных, в цвет костюма, туфлях.

Li surhavis multekostan grizan vestokompleton, kun kiu kolore akordis liaj eksterlandaj ŝuoj.

Серый берет он лихо заломил на ухо, под мышкой нес трость с черным набалдашником в виде головы пуделя.

Sian grizan bereton li brave oblikvigis al la orelo, subbrake li portis promenbastoneton kun nigra tenilo en formo de pudela kapo.

По виду — лет сорока с лишним.

Kvardekjara, laŭ la aspekto.

Рот какой-то кривой.

Tordita buŝo.

Выбрит гладко.

Bone razita.

Брюнет.

Nigrahara.

Правый глаз черный, левый почему-то зеленый.

La dekstra okulo: nigra, la maldekstra: ial verda.

Брови черные, но одна выше другой.

La brovoj: nigraj, kaj unu pli alta ol la alia.

Словом — иностранец.

Unuvorte, alilandano.

Пройдя мимо скамьи, на которой помещались редактор и поэт, иностранец покосился на них, остановился и вдруг уселся на соседней скамейке, в двух шагах от приятелей.

Pasinte preter la benko kie sidis la redaktoro kaj la poeto, li oblikve rigardetis ilin, haltis kaj subite eksidis sur la apudan benkon je du paŝoj de la amikoj.

«Немец», — подумал Берлиоз.

«Germano ...», pensis Berlioz.

«Англичанин, — подумал Бездомный, — ишь, и не жарко ему в перчатках».

«Anglo ...», opiniis Senhejmulo. «Jen, ne varmegas al li surhavi la gantojn!»

А иностранец окинул взглядом высокие дома, квадратом окаймлявшие пруд, причем заметно стало, что видит это место он впервые и что оно его заинтересовало.

Dume la alilandano rigardis ĉirkaŭen al la altaj domoj, kvadrate kadrantaj la ĝardenplacon; estis evidenta, ke la lokon li vidas unuafoje, kaj ke ĝi lin ekinteresis.

Он остановил свой взор на верхних этажах, ослепительно отражающих в стеклах изломанное и навсегда уходящее от Михаила Александровича солнце,

Li fiksis la rigardon sur la supraj etaĝoj, kies vitroj blindige brile spegulis la rompitan sunon, por ĉiam forirantan de Berlioz;

затем перевел его вниз, где стекла начали предвечерне темнеть, чему-то снисходительно усмехнулся, прищурился, руки положил на набалдашник, а подбородок на руки.

poste direktis ĝin malsupren, kie la vitroj komencis antaŭvesperece malheliĝi, ial ridetis indulge, duonfermis la okulojn, metis la manojn sur la bastonettenilon kaj la mentonon sur la manojn.

— Ты, Иван, — говорил Берлиоз, — очень хорошо и сатирически изобразил, например, рождение Иисуса, сына божия,

— Vi, Ivano, — plu paroladis la redaktoro, — tre bone kaj satire prezentis, ekzemple, la naskiĝon de Jesuo la Dia filo,

но соль-то в том, что еще до Иисуса родился еще ряд сынов божиих, как, скажем, фригийский Аттис,

sed la interesaĵo ja estas, ke antaŭ Jesuo jam estis naskita tuta serio da diaj filoj, kiaj la fenica Adoniso, la Frigia Atiso, la persa Mitrao.

коротко же говоря, ни один из них не рождался и никого не было, в том числе и Иисуса, и необходимо, чтобы ты, вместо рождения и, скажем, прихода волхвов, описал нелепые слухи об этом рождении...

Nu, resume, fakte naskiĝis neniu el ili, kaj neniu ekzistis, nek Jesuo, kaj endus ke vi, anstataŭ la naskon aŭ ekzemple la venon de la saĝuloj, prezentu la absurdajn onidirojn pri tiu alveno.

А то выходит по твоему рассказу, что он действительно родился!..

Ĉar laŭ via rakonto li tamen estus naskita!

Тут Бездомный сделал попытку прекратить замучившую его икоту, задержав дыхание, отчего икнул мучительнее и громче, и в этот же момент Берлиоз прервал свою речь, потому что иностранец вдруг поднялся и направился к писателям.

Ĉi tiam Senhejmulo provis ĉesigi la turmentan hikadon retenante sian spiron, sekve de kio li ekhikis eĉ pli dolore kaj laŭte; kaj je la sama momento Berlioz interrompis sian parolon, ĉar la alilandano subite ekstaris kaj paŝis al la literaturistoj.

Те поглядели на него удивленно.

Tiuj rigardis lin mirigite.

— Извините меня, пожалуйста, — заговорил подошедший с иностранным акцентом, но не коверкая слов, — что я, не будучи знаком, позволяю себе...

— Bonvolu min pardoni, — ekparolis la alveninto kun fremda prononco, sed sen kripligi la vortojn, — ke mi, ne estante konata, tamen min trudas ...

Но предмет вашей ученой беседы настолько интересен, что...

Sed la temo de via klera konversacio min tiom interesas, ke ...

Тут он вежливо снял берет, и друзьям ничего не оставалось, как приподняться и раскланяться.

— Li ĝentile levis la bereton, devigante la amikojn duon-ekstari kaj responde kapklini.

«Нет, скорее француз...» — Подумал Берлиоз.

«Ne, probable franco», decidis Berlioz.

«Поляк?..» — Подумал Бездомный.

«Polo?» — pensis Senhejmulo.

Необходимо добавить, что на поэта иностранец с первых же слов произвел отвратительное впечатление, а Берлиозу скорее понравился, то есть не то чтобы понравился, а... Как бы выразиться...

Menciendas, ke ekde siaj unuaj vortoj la alilandano tre malplaĉis al la poeto, dum la impreso de Berlioz estis plie favora — nu, ne ĝuste favora, sed kiel mi diru?

Заинтересовал, что ли.

— al la redaktoro li ŝajnis kurioza, eble tiel.

— Разрешите мне присесть?

— Permesu ke mi alsidiĝu,

— Вежливо попросил иностранец, и приятели как-то невольно раздвинулись; иностранец ловко уселся между ними и тотчас вступил в разговор.

— ĝentile petis la nekonato, kaj la amikoj iel nevole dismoviĝis, la alilandano lerte eksidis inter ilin kaj tuj reprenis la konversacion.

— Если я не ослышался, вы изволили говорить, что Иисуса не было на свете?

— Se mi ne misaŭdis, vi bonvolis diri, ke Jesuo neniam ekzistis, ĉu?

— Спросил иностранец, обращая к Берлиозу свой левый зеленый глаз.

— li demandis, turnante sian maldekstran, verdan okulon al Berlioz.

— Нет, вы не ослышались, — учтиво ответил Берлиоз, — именно это я и говорил.

— Vi ne misaŭdis, — ĝentile respondis la redaktoro, — ĝuste tion mi diris.

— Ах, как интересно!

— Aĥ, kiel interese!

— Воскликнул иностранец.

— ekkriis la alilandano.

«А какого черта ему надо?» — Подумал Бездомный и нахмурился.

«Pro la diablo, kion li volas?» pensis Senhejmulo kaj kuntiris la brovojn.

— А вы соглашались с вашим собеседником?

— Kaj vi, ĉu vi konsentis kun via interparolanto?

— Осведомился неизвестный, повернувшись вправо к Бездомному.

— la nekonato sin turnis dekstren al Senhejmulo.

— На все сто! — Подтвердил тот, любя выражаться вычурно и фигурально.

— Centprocente, — jesis tiu, ŝatante esprimojn fantaziajn kaj metaforajn.

— Изумительно! — Воскликнул непрошеный собеседник

— Mirinde! — ekkriis la neinvitita interparolanto.

и, почему-то воровски оглянувшись и приглушив свой низкий голос, сказал: — простите мою навязчивость, но я так понял, что вы, помимо всего прочего, еще и не верите в бога?

Li ial ŝteliste ĉirkaŭrigardis, kaj mallaŭtiginte sian basan voĉon, diris: — Indulgu mian trudemon, sed mi komprenis tiel, ke vi, krom ĉio cetera, ankaŭ ne kredas je Dio.

— Он сделал испуганные глаза и прибавил: — клянусь, я никому не скажу.

— Li faris timigitan mienon kaj aldonis: — Mi ĵuras, tion mi al neniu diros.

— Да, мы не верим в бога, — чуть улыбнувшись испугу интуриста, ответил Берлиоз.

— Jes, vi pravas, ni ne kredas je Dio, — delikate ridetis Berlioz pri la timo de la eksterlanda turisto.

— Но об этом можно говорить совершенно свободно.

— Sed pri tio oni rajtas paroli tute libere.

Иностранец откинулся на спинку скамейки и спросил, даже привизгнув от любопытства: — Вы — атеисты?!

La alilandano sin retroĵetis al la benk’apogilo kaj eĉ ekpepis pro scivolo, demandante: — Do, vi estas ateistoj, ĉu?

— Да, мы — атеисты, — улыбаясь, ответил Берлиоз, а Бездомный подумал, рассердившись: «Вот прицепился, заграничный гусь!»

— Jes, ni estas ateistoj, — respondis Berlioz kun la sama rideto, dum la poeto kolere pensis: «Jen tedulo eksterlanda!»

— Ох, какая прелесть!

— Aĥ, kia ĉarmaĵo!

— Вскричал удивительный иностранец и завертел головой, глядя то на одного, то на другого литератора.

— ekkriis la stranga alilandano, turnante la kapon jen al unu, jen al la alia literaturisto.

— В нашей стране атеизм никого не удивляет, — дипломатически вежливо сказал Берлиоз,

— En nia lando oni ne miras pri ateismo, — diris Berlioz kun diplomata ĝentileco.

— большинство нашего населения сознательно и давно перестало верить сказкам о боге.

— La pliparto de nia loĝantaro konscie kaj jam delonge ĉesis kredi la fabelojn pri Dio.

Тут иностранец отколол такую штуку: встал и пожал изумленному редактору руку, произнеся при этом слова: — Позвольте вас поблагодарить от всей души!

Tiam la alilandano faris jenan strangaĵon: li ekstaris kaj premis la manon de la surprizita redaktoro, elparolante la sekvajn vortojn: — Permesu al mi kore vin danki.

— За что это вы его благодарите?

— Pro kio do vi lin dankas?

— Заморгав, осведомился Бездомный.

— mire palpebrumis Senhejmulo.

— За очень важное сведение, которое мне, как путешественнику, чрезвычайно интересно, — многозначительно подняв палец, пояснил заграничный чудак.

— Pro tre grava informo kiu min kiel vojaĝanton ege interesas, — klarigis la eksterlanda strangulo, signifoplene levinte la montrofingron.

Важное сведение, по-видимому, действительно произвело на путешественника сильное впечатление, потому что он испуганно обвел глазами дома, как бы опасаясь в каждом окне увидеть по атеисту.

Evidente, la grava informo vere impresis la nekonaton, ĉar li hezite rigardis al la ĉirkaŭaj domoj, kvazaŭ timante vidi po unu ateiston en ĉiu fenestro.

«Нет, он не англичанин...» — Подумал Берлиоз, а Бездомный подумал: «Где это он так наловчился говорить по-русски, вот что интересно!» — И опять нахмурился.

«Ne, li ne estas anglo», decidis Berlioz, kaj Senhejmulo pensis: «Kie li tiel lertiĝis paroli ruse, jen interesaĵo!», kaj li denove malsereniĝis.

— Но, позвольте вас спросить, — после тревожного раздумья спросил заграничный гость, — как же быть с доказательствами бытия божия, коих, как известно, существует ровно пять?

— Tamen permesu al mi vin demandi, — post angora medito ekparolis la eksterlanda gasto, — kion oni faru pri la pruvoj pri la ekzisto de Dio, da kiuj, kiel konate, estas precize kvin?

— Увы! — С сожалением ответил Берлиоз, — ни одно из этих доказательств ничего не стоит, и человечество давно сдало их в архив.

— Ho ve, — kompate respondis Berlioz, — ĉiuj ĉi pruvoj valoras neniom, kaj la homaro jam delonge formetis ilin al la arkivo.

Ведь согласитесь, что в области разума никакого доказательства существования бога быть не может.

Konsentu ja, ke en la sfero de la pura racio la ekzisto de Dio estas nepruvebla.

— Браво! — Вскричал иностранец, — браво!

— Brave! — ekkriis la nekonato, — Brave!

Вы полностью повторили мысль беспокойного старика Иммануила по этому поводу.

Vi ĝuste ripetis la ĉi-rilatan penson de la senlaca maljunulo Immanuel.

Но вот курьез: он начисто разрушил все пять доказательств, а затем, как бы в насмешку над самим собою, соорудил собственное шестое доказательство!

Sed jen kuriozaĵo: li ĝisfunde disbatis ĉiujn kvin pruvojn — kaj poste, kvazaŭ ironiante pri si mem, konstruis sian propran, sesan pruvon!

— Доказательство Канта, — тонко улыбнувшись, возразил образованный редактор, — также неубедительно.

— La pruvo de Kantio, — kun subtila rideto kontraŭdiris la klera redaktoro, — estas same nekonvinka.

И недаром Шиллер говорил, что Кантовские рассуждения по этому вопросу могут удовлетворить только рабов, а Штраус просто смеялся над этим доказательством.

Nemalprave Ŝilero diris, ke tiaj rezonoj povas kontentigi nur sklavojn, kaj Strauß rekte mokis tiun ĉi pruvon.

Берлиоз говорил, а сам в это время думал: «Но, все-таки, кто же он такой?

Parolante, Berlioz pensis: «Tamen kiu li estas?

И почему так хорошо говорит по-русски?» — Взять бы этого Канта, да за такие доказательства года на три в соловки!

Kaj kial li tiel bone scipovas la rusan?» — Pro tiaj ĉi pruvoj endus vian Kantion sendi al Solovki’ por kelkaj tri jaroj,

— Совершенно неожиданно бухнул Иван Николаевич.

— subite bruskis Senhejmulo.

— Иван!

— Ivano!

— Сконфузившись, шепнул Берлиоз.

— konfuziĝis Berlioz.

Но предложение отправить Канта в Соловки не только не поразило иностранца, но даже привело в восторг.

Tamen la ideo malliberigi Kantion en Solovki’ neniom ŝokis la alilandanon, ĝi lin eĉ entuziasmigis.

— Именно, именно, — закричал он, и левый зеленый глаз его, обращенный к Берлиозу, засверкал,

— Nu ĝuste, ĝuste! — li ekkriis, kaj lia maldekstra, verda okulo, turnita al Berlioz, ekbrilis.

— ему там самое место!

— Tie por li estas la ĝusta loko!

Ведь говорил я ему тогда за завтраком: «Вы, профессор, воля ваша, что-то нескладное придумали!

Ja mi diris al li tiam, dum la matenmanĝo: «Vi, profesoro, min pardonu, sed vi ion implikan elpensis.

Оно, может, и умно, но больно непонятно.

Ĝi eble estas sprita, sed tro malkomprenebla.

Над вами потешаться будут».

Oni vin mokos».

Берлиоз выпучил глаза.

Berlioz elorbitigis la okulojn.

«За завтраком... Канту?..

«Dum matenmanĝo? al Kantio?

Что это он плетет?» — Подумал он.

Kion signifas tiu deliraĵo?»

— Но, — продолжал иноземец, не смущаясь изумлением Берлиоза и обращаясь к поэту,

— Tamen, — daŭrigis la alilandano sen atenti la miron de Berlioz kaj respondante al la poeto,

— отправить его в соловки невозможно по той причине, что он уже с лишком сто лет пребывает в местах значительно более отдаленных, чем соловки, и извлечь его оттуда никоим образом нельзя, уверяю вас!

— sendi lin al Solovki’ oni ne povas pro la simpla kialo, ke pli ol cent jarojn li restadas en loko multe pli malproksima ol Solovki’, kaj kredu al mi, eligi lin de tie absolute maleblas.

— А жаль! — Отозвался задира-поэт.

— Domaĝe! — replikis la batalema poeto.

— И мне жаль!

— Ankaŭ mi bedaŭras tion,

— Подтвердил неизвестный, сверкая глазом, и продолжал:

— kunsentis la nekonato, kaj denove fulmis lia okulo. Li daŭrigis:

— но вот какой вопрос меня беспокоит:

— Tamen jen kiu demando min maltrankviligas.

ежели бога нет, то, спрашивается, кто же управляет жизнью человеческой и всем вообще распорядком на земле?

Se Dio ne ekzistas, kiu direktas la homan vivon kaj ĝenerale la tutan ordon sur la tero?

— Сам человек и управляет, — поспешил сердито ответить Бездомный на этот, признаться, не очень ясный вопрос.

— La homo mem ja direktas, — Senhejmulo rapidis malafable respondi tiun, verdire ne tre klaran, demandon.

— Виноват, — мягко отозвался неизвестный, — для того, чтобы управлять, нужно, как-никак, иметь точный план на некоторый, хоть сколько-нибудь приличный срок.

— Pardonon, — milde diris la nekonato, — por direkti oni ja bezonas planon por ia, pli-malpli deca, tempodaŭro.

Позвольте же вас спросить, как же может управлять человек, если он не только лишен возможности составить какой-нибудь план хотя бы на смехотворно короткий срок, ну, лет, скажем, в тысячу, но не может ручаться даже за свой собственный завтрашний день?

Do permesu al mi vin demandi, kiel homo povas direkti, se li ne nur ne kapablas fari planon eĉ por ridinde mallonga daŭro, ekzemple je mil jaroj, sed ne povas certi eĉ pri sia propra morgaŭo.

И, в самом деле, — тут неизвестный повернулся к Берлиозу, — вообразите, что вы, например, начнете управлять, распоряжаться и другими и собою, вообще, так сказать, входить во вкус, и вдруг у вас... Кхе... Кхе...

Nu fakte, — la nekonato sin turnis al Berlioz, — imagu, ke ekzemple vi komencas direkti kaj ordoni, aliajn kaj vin mem, kaj ĝenerale ĝui la aferon, kiam subite vi ekhavas — khe, khe!

Саркома легкого...

— pulmosarkomon.

— Тут иностранец сладко усмехнулся, как будто мысль о саркоме легкого доставила ему удовольствие,

— La alilandano plezure ridetis, kvazaŭ la penso pri la sarkomo estus por li agrabla.

— да, саркома, — жмурясь, как кот, повторил он звучное слово,

— Jes, sarkomon, — li ripetis la sonoran vorton, kate duonfermante la okulojn.

— и вот ваше управление закончилось!

— Kaj jen finita via direktado!

Ничья судьба кроме своей собственной, вас более не интересует.

»Nenies sorto, krom la via, plu vin interesas.

Родные вам начинают лгать,

La parencoj komencas al vi mensogi.

вы, чуя неладное, бросаетесь к ученым врачам, затем к шарлатанам, а бывает, и к гадалкам.

Sentante misaĵon, vi ĵetas vin al spertaj kuracistoj, poste al ĉarlatanoj, eble al aŭguristinoj.

Как первое и второе, так и третье — совершенно бессмысленно, вы сами понимаете.

Kompreneble, la unua kaj la dua, same kiel la tria, estas tute sensencaj.

И все это кончается трагически:

Kaj ĉio finiĝas tragike.

тот, кто еще недавно полагал, что он чем-то управляет, оказывается вдруг лежащим неподвижно в деревянном ящике, и окружающие, понимая, что толку от лежащего нет более никакого, сжигают его в печи.

La homo, kiu ĵus opiniis, ke li ion direktas, nun senmove kuŝas en ligna kesto, kaj liaj proksimuloj, komprenante, ke li ne plu taŭgas por io ajn, lin bruligas en forno.

А бывает и еще хуже:

»Cetere, okazas aferoj eĉ pli malbonaj.

только что человек соберется съездить в Кисловодск, — тут иностранец прищурился на Берлиоза, — пустяковое, казалось бы, дело,

Ekzemple, iu ĵus decidis veturi al Kislovock’, — la alilandano sagace rigardis la redaktoron, — ŝajne, bagatelaĵo.

но и этого совершить не может, потому что неизвестно почему вдруг возьмет — поскользнется и попадет под трамвай!

Sed eĉ tion li ne sukcesos realigi, ĉar ial li glitstumblos, kaj lin surveturos tramo.

Неужели вы скажете, что это он сам собою управил так?

Ja vi ne diros, ke li mem tiel sin direktis, ĉu?

Не правильнее ли думать, что управился с ним кто-то совсем другой?

Ĉu ne pli ĝuste estus diri, ke direktis lin iu alia?

— И здесь незнакомец рассмеялся странным смешком.

— Kaj la nekonato strange ekridis.

Берлиоз с великим вниманием слушал неприятный рассказ про саркому и трамвай, и какие-то тревожные мысли начали мучать его.

Berlioz tre atente aŭskultis la malagrablan rakonton pri la sarkomo kaj la tramo, kaj maltrankviligaj pensoj komencis lin sieĝi.

«Он не иностранец!

«Li ne estas alilandano ...

Он не иностранец! — Думал он,

Li ne estas alilandano», pensis Berlioz.

— он престранный субьект...

«Li estas strangega ulo.

Но позвольте, кто же он такой?» — Вы хотите курить, как я вижу?

Tamen, mi petas, kio do li estu?» — Mi vidas, ke vi deziras fumi,

— Неожиданно обратился к Бездомному неизвестный, — вы какие предпочитаете?

— subite la nekonato sin turnis al Senhejmulo. — Kiajn cigaredojn vi preferas?

— А у вас разные, что ли, есть?

— Ĉu vi havus diversajn?

— Мрачно спросил поэт, у которого папиросы кончились.

— malmilde demandis la poeto, kiu finfumis la siajn.

— Какие предпочитаете?

— Kiajn cigaredojn vi preferas?

— Повторил неизвестный.

— ripetis la nekonato.

— Ну, «Нашу марку», — злобно ответил Бездомный.

— Nu, La Sovetian Markon, — krude respondis Senhejmulo.

Незнакомец немедленно вытащил из кармана портсигар и предложил его Бездомному: — «Наша марка».

La nekonato tuj elpoŝigis cigaredujon kaj proponis ĝin al Senhejmulo: — Jen, «La Sovetia Marko».

И редактора и поэта не столько поразило то, что нашлась в портсигаре именно «Наша марка», сколько сам портсигар.

La poeton kaj la redaktoron precipe impresis ne tio, ke en la cigaredujo troviĝis ĝuste La Sovetia Marko, sed la cigaredujo mem.

Он был громадных размеров, червонного золота, и на крышке его при открывании сверкнул синим и белым огнем бриллиантовый треугольник.

Ĝi estis grandega, el fajna oro, kaj dum la malfermo sur ĝia kovrilo blue kaj blanke fulmis brilianta triangulo.

Тут литераторы подумали разно.

Ĉi tiam la literaturistoj ekpensis malsame.

Берлиоз: «Нет, иностранец!»,

Berlioz: «Tamen, alilandano!».

А Бездомный: «Вот черт его возьми!

Senhejmulo: «Ho, la diablo lin prenu!»

А?» Поэт и владелец портсигара закурили, а некурящий Берлиоз отказался.

La poeto kaj la posedanto de la cigaredujo ekfumis, la nefumulo Berlioz malakceptis.

«Надо будет ему возразить так, — решил Берлиоз,

«Mi respondu al li tiel», decidis Berlioz.

— да, человек смертен, никто против этого и не спорит.

«Jes, la homo estas mortema, tion neniu kontestas,

А дело в том, что...»

tamen oni atentu, ke ...»

Однако он не успел выговорить этих слов, как заговорил иностранец: — Да, человек смертен, но это было бы еще полбеды.

Sed antaŭ ol li povus eldiri tion, ekparolis la alilandano: — Jes, la homo estas mortema, tamen ne tio estas la plej malbona.

Плохо то, что он иногда внезапно смертен, вот в чем фокус!

La malfeliĉo konsistas en tio, ke li estas subitmortema, jen kia truko.

И вообще не может сказать, что он будет делать в сегодняшний вечер.

Kaj ĝenerale li ne povas diri, kion li faros hodiaŭ vespere.

«Какая-то нелепая постановка вопроса...» — Помыслил Берлиоз и возразил: — Ну, здесь уж есть преувеличение.

«Jen absurda maniero prezenti aferon», pensis Berlioz kaj oponis: — Nu, en tio estas troigo.

Сегодняшний вечер мне известен более или менее точно.

La hodiaŭan vesperon mi scias pli-malpli precize.

Само собой разумеется, что, если на бронной мне свалится на голову кирпич...

Kompreneble, se en Bronnaja sur mian kapon falos briko ...

— Кирпич ни с того ни с сего, — внушительно перебил неизвестный, — никому и никогда на голову не свалится.

— Nenial, — impone interrompis la nekonato, — neniu briko iam falas sur ies kapon.

В частности же, уверяю вас, вам он ни в коем случае не угрожает.

Kaj kredu al mi, en via kazo tiu danĝero tute ne ekzistas.

Вы умрете другой смертью.

Vi mortos alimaniere.

— Может быть, вы знаете, какой именно?

— Vi eble scias, kiel nome,

— С совершенно естественной иронией осведомился Берлиоз, вовлекаясь в какой-то действительно нелепый разговор, — и скажете мне?

— kun tre komprenebla ironio diris Berlioz, implikante sin en absolute absurdan interparolon, — kaj informos min pri tio?

— Охотно, — отозвался незнакомец.

— Tre volonte, — respondis la nekonato.

Он смерил Берлиоза взглядом, как будто собирался сшить ему костюм, сквозь зубы пробормотал что-то вроде: «Раз, два...

Per rigardo li mezuris la redaktoron, kvazaŭ intencante kudri vestokompleton por tiu, murmuris tra la kunpremitaj dentoj: «Unu, du ...

Меркурий во втором доме...

Merkuro en la dua domo,

Луна ушла...

la luno foras,

Шесть — несчастье...

ses — malfeliĉo,

Вечер — семь...»

vespero — sep ...»,

— И громко и радостно объявил: — вам отрежут голову!

kaj anoncis laŭte kaj ĝoje: — Oni fortranĉos vian kapon!

Бездомный дико и злобно вытаращил глаза на развязного неизвестного, а Берлиоз спросил, криво усмехнувшись: — А кто именно?

Senhejmulo sovaĝe kaj kolere elorbitigis la okulojn rigardante la impertinentan nekonaton, Berlioz demandis kun torda rideto: — Kiu do?

Враги?

Ĉu malamikoj?

Интервенты?

Invadontoj?

— Нет, — ответил собеседник, — русская женщина, комсомолка.

— Ne, — respondis la interparolanto, — rusa virino, komsomolano.

— Гм... — Промычал раздраженный шуточкой неизвестного Берлиоз, — ну, это, извините, маловероятно.

— Hm, — grumblis Berlioz incitite pro la fi-ŝerco de la nekonato, — tio, pardonu, estas neprobabla.

— Прошу и меня извинить, — ответил иностранец, — но это так.

— Ankaŭ mi petas pardonon, — respondis la alilandano, — sed tio estas vera.

Да, мне хотелось бы спросить вас, что вы будете делать сегодня вечером, если это не секрет?

Interalie, mi volus vin demandi, se tio ne estas sekreto, kion vi faros hodiaŭ vespere?

— Секрета нет.

— Tio ne estas sekreto.

Сейчас я зайду к себе на садовую, а потом в десять часов вечера в Массолите состоится заседание, и я буду на нем председательствовать.

Tuj mi iros hejmen al Sadovaja, kaj poste, je la deka, en Massolit okazos kunsido, kiun mi prezidos.

— Нет, этого быть никак не может, — твердо возразил иностранец.

— Nu, tio estas tute malebla, — firme kontraŭdiris la nekonato.

— Это почему?

— Kial do?

— Потому, — ответил иностранец и прищуренными глазами поглядел в небо, где, предчувствуя вечернюю прохладу, бесшумно чертили черные птицы,

— Tial, — respondis la alilandano, kaj rigardis per la duonfermitaj okuloj al la ĉielo, kie antaŭsentante la vesperan malvarmeton senbrue zigzagis nigraj birdoj,

— что Аннушка уже купила подсолнечное масло, и не только купила, но даже разлила.

— ke Anjo jam aĉetis oleon, kaj ne nur aĉetis, sed eĉ lasis ĝin disflui.

Так что заседание не состоится.

Do, la kunsido ne okazos.

Тут, как вполне понятно, под липами наступило молчание.

Post tio, kompreneble, sub la tilioj estiĝis silento.

— Простите, — после паузы заговорил Берлиоз, поглядывая на мелющего чепуху иностранца, — при чем здесь подсолнечное масло...

— Pardonu, — post paŭzo reparolis Berlioz, rigardetante la galimatiantan alilandanon, — kiel oleo rilatas al nia temo?

И какая Аннушка?

Kaj kiu estas Anjo?

— Подсолнечное масло здесь вот при чем, — вдруг заговорил Бездомный, очевидно, решив объявить незванному собеседнику войну,

— La oleo rilatas jen kiel, — subite ekparolis Senhejmulo kun evidenta intenco deklari militon al la neinvitita interparolanto.

— вам не приходилось, гражданин, бывать когда-нибудь в лечебнице для душевнобольных?

— Diru, civitano, ĉu iam okazis al vi esti en frenezulejo?

— Иван!..

— Ivano!..

— Тихо воскликнул Михаил Александрович.

— flustris Berlioz.

Но иностранец ничуть не обиделся и превесело рассмеялся.

Tamen la alilandano neniom ofendiĝis, li eĉ tre gaje ekridis.

— Бывал, бывал и не раз!

— Certe, certe mi estadis tie, pli ol unu fojon!

— Вскричал он, смеясь, но не сводя несмеющегося глаза с поэта,

— li ridis fiksante la rigardon de sia neridanta okulo sur la poeton.

— где я только не бывал!

— Malfacilas diri, kie mi ne estis!

Жаль только, что я не удосужился спросить у профессора, что такое шизофрения.

Domaĝe nur, ke mi ne zorgis demandi la profesoron, kio estas skizofrenio.

Так что вы уж сами узнайте это у него, иван Николаевич!

Do, pri tio vi mem lin demandu, Ivano Nikolaiĉ.

— Откуда вы знаете, как меня зовут?

— Kiel vi scias mian nomon?

— Помилуйте, Иван Николаевич, кто же вас не знает?

— Mi petas vin, Ivano Nikolaiĉ, vin ja ĉiu konas!

— Здесь иностранец вытащил из кармана вчерашний номер «Литературной газеты», и Иван Николаевич увидел на первой же странице свое изображение, а под ним свои собственные стихи.

— la alilandano elpoŝigis la hieraŭan numeron de «La Literatura Gazeto», kaj sur la unua paĝo la poeto rekonis sian portreton kaj sub ĝi sian versaĵon.

Но вчера еще радовавшее доказательство славы и популярности на этот раз ничуть не обрадовало поэта.

Tamen tiu atesto pri liaj famo kaj gloro, kiu ĝojigis lin hieraŭ, nun ne estis al li agrabla.

— Я извиняюсь, — сказал он, и лицо его потемнело, — вы не можете подождать минутку?

— Mi pardonpetas, — li diris kuntirinte la brovojn, — ĉu vi povus atendi unu momenton?

Я хочу товарищу пару слов сказать.

Mi volas diri du vortojn al la kamarado.

— О, с удовольствием!

— Ho, kun plezuro!

— Воскликнул неизвестный,

— respondis la nekonato.

— здесь так хорошо под липами, а я, кстати, никуда и не спешу.

— Tiel bone estas ĉi tie sub la tilioj, kaj cetere mi havas tempon.

— Вот что, Миша, — зашептал поэт, оттащив Берлиоза в сторону, — он никакой не интурист, а шпион.

— Aŭskultu, Miĉjo, — flustris Senhejmulo, tirinte la redaktoron flanken, — ne turisto li estas, sed spiono.

Это русский эмигрант, перебравшийся к нам.

Rusa elmigrinto, enŝteliĝinta ĉe nin.

Спрашивай у него документы, а то уйдет...

Postulu de li la legitimilon, aliel li eskapos!..

— Ты думаешь?

— Vi opinias do ..?

— Встревоженно шепнул Берлиоз, а сам подумал: «А ведь он прав!»

— alarmiĝis Berlioz, kaj pensis: «Ja li pravas!»

— Уж ты мне верь, — засипел ему в ухо поэт, — он дурачком прикидывается, чтобы выспросить кое-что.

— Nu certe, fidu min, — arde flustris en lian orelon la poeto, — li stultumas por kolekti iajn informojn.

Ты слышишь, как он по-русски говорит,

Vi ja aŭdis, kiel li parolas ruse,

— поэт говорил и косился, следя, чтобы неизвестный не удрал,

— la poeto per oblikva rigardo observis la nekonaton por preventi ties fuĝon,

— идем, задержим его, а то уйдет...

— iru ni lin reteni, aliel li eskapos ...

И поэт за руку потянул Берлиоза к скамейке.

Senhejmulo tiris je la mano Berliozon al la benko.

Незнакомец не сидел, а стоял возле нее, держа в руках какую-то книжечку в темно-сером переплете, плотный конверт хорошей бумаги и визитную карточку.

La nekonato ne plu sidis, sed staris apud ĝi, tenante en la mano libreton kun malhele griza bindaĵo, densan koverton el bona papero kaj vizitkarton.

— Извините меня, что я в пылу нашего спора забыл представить себя вам.

— Pardonu al mi, ke entuziasmiĝinte pro la diskuto mi forgesis prezenti min.

Вот моя карточка, паспорт и приглашение приехать в Москву для консультации,

Jen miaj karto, pasporto kaj invito veni Moskvon por konsilado

— веско проговорил неизвестный, проницательно глядя на обоих литераторов.

— impone diris la nekonato, sagace rigardante la du literaturistojn.

Те сконфузились.

Tiuj konfuziĝis.

«Черт, все слышал» — подумал Берлиоз и вежливым жестом показал, что в предъявлении документов нет надобности.

«Diable, li ĉion aŭdis ...», pensis Berlioz, kaj ĝentile gestis, ke li ne intencas ekzameni la dokumentojn.

Пока иностранец совал их редактору,

Dum la alilandano estis prezentanta ilin al Berlioz,

поэт успел разглядеть на карточке напечатанное иностранными буквами слово «профессор» и начальную букву фамилии — двойное «в».

la poeto rimarkis sur la karto la vorton profesoro, presitan en fremdaj, latinaj literoj kaj la komencliteron de la familinomo, duoblan von: W.

— Очень приятно, — тем временем смущенно бормотал редактор, и иностранец спрятал документы в карман.

— Tre agrable, — konfuzite balbutis Berlioz, kaj la alilandano reenpoŝigis la dokumentojn.

Отношения таким образом были восстановлены, и все трое снова сели на скамью.

Tiamaniere la rilatoj estis restarigitaj, kaj la triopo residiĝis sur la benkon.

— Вы в качестве консультанта приглашены к нам, профессор?

— Ĉu vi, profesoro, estas invitita kiel konsilisto?

— Спросил Берлиоз.

— demandis Berlioz.

— Да, консультантом.

— Jes, kiel konsilisto.

— Вы — немец?

— Vi estas germano, ĉu?

— Осведомился бездоммный.

— konjektis Senhejmulo.

— Я-то?..

— Ĉu mi?

— Переспросил профессор и вдруг задумался.

— redemandis la profesoro kaj subite enpensiĝis.

— Да, пожалуй, немец... — Сказал он.

— Nu jes, plie germano ...

— Вы по русски здорово говорите, — заметил Бездомный.

— Vi eminente parolas ruse, — rimarkis Senhejmulo.

— О, я вообще полиглот и знаю очень большое количество языков, — ответил профессор.

— Ho, mi estas poligloto kaj scipovas tre multajn lingvojn.

— А у вас какая специальность?

— Kiu estas via fako?

— Осведомился Берлиоз.

— demandis Berlioz.

— Я — специалист по черной магии.

— Mi estas eksperto pri nigra magio.

«На тебе!» — Стукнуло в голове у Михаила Александровича.

«Jen bele!» — klakis en la kapo de la redaktoro.

— И... И вас по этой специальности пригласили к нам?

— Ĉ-ĉu pri tiu fako oni volas konsulti vin ĉi tie?

— Заикнувшись спросил он.

— li balbutis.

— Да, по этой пригласили, — подтвердил профессор и пояснил:

— Jes, pri tiu fako, — konfirmis la profesoro kaj klarigis:

— тут в государственной библиотеке обнаружены подлинные рукописи чернокнижника Герберта Аврилакского, десятого века,

— Ĉi tie en la Ŝtata biblioteko oni malkovris aŭtentajn manuskriptojn de Gerberto el Aŭrilako, magiisto de la deka jarcento.

так вот требуется, чтобы я их разобрал.

Necesas, ke mi ilin malĉifru.

Я единственный в мире специалист.

Mi estas la sola fakulo en la mondo.

— А-а! Вы историк?

— Ah ha, vi estas historiisto, ĉu?

— С большим облегчением и уважением спросил Берлиоз.

— kun grandaj faciliĝo kaj estimo demandis Berlioz.

— Я — историк, — подтвердил ученый и добавил ни к селу ни к городу:

— Mi estas historiisto, — jesis la profesoro kaj maltrafe aldonis:

— сегодня вечером на Патриарших прудах будет интересная история!

— Hodiaŭ ĉe la Patriarĥa okazos kurioza historio!

И опять крайне удивились и редактор и поэт,

Kaj denove tre ekmiris la redaktoro kaj la poeto.

а профессор поманил обоих к себе и, когда они наклонились к нему, прошептал:

La profesoro mansignis, ke ili proksimiĝu, kaj kiam ili sin al li klinis, li flustris:

— Имейте в виду, что Иисус существовал.

— Atentu, ke Jesuo ekzistis.

— Видите ли, профессор, — принужденно улыбнувшись, отозвался Берлиоз, — мы уважаем ваши большие знания, но сами по этому вопросу придерживаемся другой точки зрения.

— Vidu, profesoro, — igis sin rideti Berlioz, — ni estimas viajn grandajn sciojn, sed pri tiu demando ni staras sur alia vidpunkto.

— А не надо никаких точек зрения!

— Necesas nenia vidpunkto!

— Ответил странный профессор, — просто он существовал, и больше ничего.

— respondis la stranga profesoro, — tute simple: li ekzistis, nenio plu.

— Но требуется же какое-нибудь доказательство...

— Tamen oni bezonas ja ian pruvon ...

— Начал Берлиоз.

— komencis Berlioz.

— И доказательств никаких не требуется, — ответил профессор

— Nenia pruvo estas bezonata, — respondis la profesoro.

и заговорил негромко, причем его акцент почему-то пропал: — все просто:

Li ekparolis nelaŭte kaj ĉiuj fremdaĵoj de lia prononco ial malaperis: — Ĉio estas simpla.

в белом плаще...

En blanka mantelo kun sangruĝa subŝtofo, frumatene je l’ dek kvara tago de la printempa monato Nisan’ ...

Глава 2. Понтий Пилат

Ĉapitro 2 PONCIO PILATO

В белом плаще с кровавым подбоем, шаркающей кавалерийской походкой, ранним утром четырнадцатого числа весеннего месяца нисана

En blanka mantelo kun sangruĝa subŝtofo, frumatene je l’ dek kvara tago de la printempa monato Nisan’,

в крытую колоннаду между двумя крыльями дворца ирода великого вышел прокуратор Иудеи Понтий Пилат.

Poncio Pilato, la prokuratoro de Judujo, kavaleriane trenante la plandumojn, eliris en la portikon inter la du aloj de la palaco de Herodo la Granda.

Более всего на свете прокуратор ненавидел запах розового масла,

Pli ol ion ajn en la mondo la prokuratoro abomenis la odoron de roza oleo,

и все теперь предвещало нехороший день, так как запах этот начал преследовать прокуратора с рассвета.

kaj nun ĉio aŭguris malbonan tagon, ĉar ĝi persekutis lin ekde la mateniĝo.

Прокуратору казалось, что розовый запах источают кипарисы и пальмы в саду, что к запаху кожи и конвоя примешивается проклятая розовая струя.

Ŝajnis al li, ke la cipresoj kaj palmoj en la ĝardeno verŝas la rozan odoron, ke malbeninda roza flueto miksiĝas al la leda kaj ŝvita odoro de lia eskorto.

От флигелей в тылу дворца, где расположилась пришедшая с прокуратором в Ершалаим первая когорта двенадцатого молниеносного легиона, заносило дымком в колоннаду через верхнюю площадку сада, и к горьковатому дыму, свидетельствовавшему о том, что кашевары в кентуриях начали готовить обед, примешивался все тот же жирный розовый дух.

Amara fumeto penetris la portikon de trans la supra ĝardenteraso, de pavilonoj en la posto de la palaco, kie, veninte al Jerŝalaim kun la prokuratoro, kvartiris la Unua kohorto de la XII Fulma legio; kaj al la fumeto, indikanta ke la centuriaj kuiristoj komencis prepari la tagmanĝon, miksiĝis la sama grasa roz’odoro.

О боги, боги, за что вы наказываете меня?

Ho, dioj, dioj, pro kio vi min punas?

«Да, нет сомнений!

«Nu jes, sendube!

Это она, опять она, непобедимая, ужасная болезнь гемикрания, при которой болит полголовы.

Tio estas ĝi, ĝi denove, la nevenkebla, terura hemikranio, malsano ĉe kiu doloras duono de la kapo.

От нее нет средств, нет никакого спасения.

Kontraŭ ĝi ne ekzistas rimedo, malestas kuraco.

Попробую не двигать головой».

Mi provu ne movi la kapon.»

На мозаичном полу у фонтана уже было приготовлено кресло,

Brakseĝo jam estis pretigita sur la mozaika planko ĉe la fontano.

и прокуратор, не глядя ни на кого, сел в него и протянул руку в сторону.

Sen rigardi iun ajn, la prokuratoro sidiĝis sur ĝin kaj etendis la manon flanken.

Секретарь почтительно вложил в эту руку кусок пергамента.

La sekretario respekte metis en la manon pecon de pergameno.

Не удержавшись от болезненной гримасы, прокуратор искоса, бегло проглядел написанное, вернул пергамент секретарю и с трудом проговорил: — Подследственный из Галилеи?

Ne sukcesinte superregi doloran grimacon, la prokuratoro ĵetis oblikvan rigardon sur la skribaĵon kaj pene diris: — Juĝato el Galileo, ĉu?

К тетрарху дело посылали?

Ĉu la tetrarĥo ekzamenis la aferon?

— Да, прокуратор, — ответил секретарь.

— Jes, prokuratoro, — respondis la sekretario.

— Что же он?

— Do kio?

— Он отказался дать заключение по делу и смертный приговор синедриона направил на ваше утверждение, — объяснил секретарь.

— Li rifuzis konkludi pri la afero kaj la mortoverdikton de la Sinedrio sendis al vi por konfirmo.

Прокуратор дернул щекой и сказал тихо: — Приведите обвиняемого.

La vango de la prokuratoro tremetis kaj li nelaŭte diris: — Oni venigu la akuzaton.

И сейчас же с площадки сада под колонны на балкон двое легионеров ввели и поставили перед креслом прокуратора человека лет двадцати семи.

Du legianoj tuj alkondukis de la ĝardenteraso sur la balkonon en la portiko viron verŝajne dudek sep jarojn aĝan kaj lasis lin stari antaŭ la seĝo de la prokuratoro.

Этот человек был одет в старенький и разорванный голубой хитон.

La homo surhavis malnovan kaj disŝiritan, hele bluan ĥitonaĉon;

Голова его была прикрыта белой повязкой с ремешком вокруг лба, а руки связаны за спиной.

lian kapon kovris blanka tuko, fiksita per rimeneto transanta la frunton. Liaj manoj estis ŝnurligitaj malantaŭ la dorso.

Под левым глазом у человека был большой синяк, в углу рта — ссадина с запекшейся кровью.

Sub la maldekstra okulo li havis grandan bluaĵon, ĉe la buŝ’angulo batvundon kun koaguliĝinta sango.

Приведенный с тревожным любопытством глядел на прокуратора.

La alkondukito rigardis la prokuratoron kun maltrankvila scivolo.

Тот помолчал, потом тихо спросил по-арамейски: — Так это ты подговаривал народ разрушить Ершалаимский храм?

Tiu paŭzis, poste demandis lin en la aramea lingvo: — Do, ci instigis la popolon ruinigi la Jerŝalaiman Templon, ĉu?

Прокуратор при этом сидел как каменный, и только губы его шевелились чуть-чуть при произнесении слов.

— Dirante tion la prokuratoro sidis kvazaŭ ŝtona, nur liaj lipoj apenaŭ moviĝis.

Прокуратор был как каменный, потому что боялся качнуть пылающей адской болью головой.

Li estis kvazaŭ ŝtona pro la timo svingeti la kapon ardantan per infera doloro.

Человек со связанными руками несколько подался вперед и начал говорить: — Добрый человек!

La viro kun la ligitaj manoj iom moviĝis antaŭen kaj ekparolis: — Bona homo!

Поверь мне...

Kredu al mi ...

Но прокуратор, по-прежнему не шевелясь и ничуть не повышая голоса, тут же перебил его: — Это меня ты называешь добрым человеком?

Plu senmova, la prokuratoro tuj lin interrompis sen plilaŭtigi la voĉon: — Ĉu min ci nomas bona homo?

Ты ошибаешься. В Ершалаиме все шепчут про меня, что я свирепое чудовище, и это совершенно верно,

Ci eraras, ĉiu en Jerŝalaim murmuras pri mi, ke mi estas kruela monstro — kaj tio estas perfekte ĝusta.

— и так же монотонно прибавил: — кентуриона Крысобоя ко мне.

— Same senesprime li aldonis: — Centuriestron Ratobuĉulo ĉi tien.

Всем показалось, что на балконе потемнело, когда кентурион, командующий особой кентурией, марк, прозванный Крысобоем, предстал перед прокуратором.

Ŝajnis al ĉiuj, ke sur la balkono malheliĝis, kiam la estro de la speciala centurio Marko, alnome Ratobuĉulo, aperis antaŭ la prokuratoro.

Крысобой был на голову выше самого высокого из солдат легиона и настолько широк в плечах, что совершенно заслонил еще невысокое солнце.

La centuriestro je tuta kapo superis la plej altan soldaton de la legio, kaj havis tiom larĝajn ŝultrojn, ke li tute ŝirmis la ankoraŭ malaltan sunon.

Прокуратор обратился к кентуриону по-латыни: — Преступник называет меня «добрый человек».

La prokuratoro lin alparolis latine: — La krimulo min titolas per bona homo.

Выведите его отсюда на минуту, объясните ему, как надо разговаривать со мной.

Por unu minuto prenu lin for kaj klarigu al li, kiel oni al mi parolu.

Но не калечить.

Sed sen kripligo.

И все, кроме неподвижного прокуратора, проводили взглядом марка Крысобоя, который махнул рукою арестованному, показывая, что тот должен следовать за ним.

Kaj ĉiuj krom la senmova prokuratoro sekvis per la rigardo Markon Ratobuĉulon, kiu mansvingis al la arestito, ke tiu iru post li.

Крысобоя вообще все провожали взглядами, где бы он ни появлялся, из-за его роста, а те, кто видел его впервые, из-за того еще, что лицо кентуриона было изуродовано: нос его некогда был разбит ударом германской палицы.

Ratobuĉulon oni ĉiam sekvis per la rigardo, kie ajn li aperis, pro lia staturo, kaj kiuj vidis lin unuafoje — ankaŭ pro lia misforma vizaĝo: ĝermana klabo iam rompis lian nazon.

Простучали тяжелые сапоги марка по мозаике, связанный пошел за ним бесшумно, полное молчание настало в колоннаде,

La pezaj botoj de Marko forklakis kontraŭ la mozaiko, la ligito senbrue lin sekvis, plena silento estiĝis en la kolonaro.

и слышно было, как ворковали голуби на площадке сада у балкона, да еще вода пела замысловатую приятную песню в фонтане.

Turtoj kveris sur la ĝardenteraso kaj en la fontano la akvo lirlis sian kaprican, agrablan kanton.

Прокуратору захотелось подняться, подставить висок под струю и так замереть.

La prokuratoro volus ekstari, meti la tempion sub la akvostrion kaj tiel resti senmova.

Но он знал, что и это ему не поможет.

Sed li sciis, ke ankaŭ tio ne mildigas la doloron.

Выведя арестованного из-под колонн в сад. Крысобой вынул из рук у легионера, стоявшего у подножия бронзовой статуи, бич и, несильно размахнувшись, ударил арестованного по плечам.

Elkondukinte la juĝaton en la ĝardenon, Marko Ratobuĉulo prenis vipon el la manoj de legiano, staranta antaŭ la piedestalo de bronza statuo, ĝin svingetis kaj frapis la ligiton sur la ŝultrojn.

Движение кентуриона было небрежно и легко, но связанный мгновенно рухнул наземь, как будто ему подрубили ноги, захлебнулся воздухом, краска сбежала с его лица и глаза обессмыслились.

La movo estis facila kaj senpena, sed la homo tuj falis teren kvazaŭ subhakite, misglutis la aeron, lia vizaĝo iĝis griza kaj la okuloj sensenciĝis.

Марк одною левою рукой, легко, как пустой мешок, вздернул на воздух упавшего, поставил его на ноги и заговорил гнусаво, плохо выговаривая арамейские слова: — Римского прокуратора называть — игемон.

Same facile, kvazaŭ malplenan sakon, Marko levis la falinton superteren, lin surpiedigis kaj diris naze, malbone prononcante la arameajn vortojn: — La Romian prokuratoron alparoli per — hegemono.

Других слов не говорить.

Aliajn vortojn ne diri.

Смирно стоять.

Kviete stari.

Ты понял меня или ударить тебя?

Ĉu ci komprenis min aŭ frapi cin?

Арестованный пошатнулся, но совладал с собою, краска вернулась, он перевел дыхание и ответил хрипло: — Я понял тебя.

La arestito ŝanceliĝis, sed sin superregis, la ruĝo reaperis sur lia vizaĝo, li retrovis la spiron kaj raŭke diris: — Mi komprenis cin.

Не бей меня.

Ne frapu min.

Через минуту он вновь стоял перед прокуратором.

Post unu momento li staris antaŭ la prokuratoro.

Прозвучал тусклый больной голос: — Имя?

Malsanule fremdigite eksonis ties voĉo: — La nomo?

— Мое?

— Ĉu la mia?

— Торопливо отозвался арестованный,

— haste redemandis la arestito.

всем существом выражая готовность отвечать толково, не вызывать более гнева.

La tuta lia aspekto atestis pri la klopodo respondi ĝuste, ne plu kolerigi.

Прокуратор сказал негромко: — Мое — мне известно.

La prokuratoro nelaŭte diris: — La mian mi scias.

Не притворяйся более глупым, чем ты есть.

Ne ŝajnigu cin pli stulta ol ci estas.

Твое.

La cia.

— Иешуа, — поспешно ответил арестант.

— Jeŝua, — rapidis respondi la arestito.

— Прозвище есть?

— Alnomo?

— Га-Ноцри.

— Ha-Nocri.

— Откуда ты родом?

— De kie ci devenas?

— Из города гамалы, — ответил арестант, головой показывая, что там, где-то далеко, направо от него, на севере, есть город Гамала.

— De la urbo Gamala, — la ligito montris per la kapo, ke ie for, malproksime, dekstre de li, estas la urbo Gamala.

— Кто ты по крови?

— De kiu gento?

— Я точно не знаю, — живо ответил арестованный, — я не помню моих родителей.

— Mi ne scias precize, — vigle respondis la arestito, — mi ne memoras miajn gepatrojn.

Мне говорили, что мой отец был сириец...

Oni diris al mi, ke mia patro estis siriano ...

— Где ты живешь постоянно?

— Kie estas cia hejmo?

— У меня нет постоянного жилища, — застенчиво ответил арестант, — я путешествую из города в город.

— Mi ne havas fiksan loĝejon, — konfuzite respondis la ligito, — mi vojaĝas de urbo al urbo.

— Это можно выразить короче, одним словом — бродяга, — сказал прокуратор и спросил:

— Tion eblas esprimi pli koncize, per unu vorto: vagabondo, — diris la prokuratoro.

— родные есть?

— Ĉu ci havas parencojn?

— Нет никого. Я один в мире.

— Neniun, mi estas sola en la mondo.

— Знаешь ли грамоту?

— Ĉu ci scipovas legi?

— Да.

— Jes.

— Знаешь ли какой-либо язык, кроме арамейского?

— Ĉu ci scias iun lingvon, krom la aramean?

— Знаю.

— Jes.

Греческий.

La grekan.

Вспухшее веко приподнялось, подернутый дымкой страдания глаз уставился на арестованного.

La ŝvelinta palpebro leviĝis, la okulo, nebula pro doloro, sin fiksis sur la arestiton.

Другой глаз остался закрытым.

La alia okulo restis fermita.

Пилат заговорил по гречески: — Так ты собирался разрушить здание храма и призывал к этому народ?

Pilato ekparolis greke: — Do, ĉu ci volis ruinigi la Templon kaj instigis al tio la popolon?

Тут арестант опять оживился, глаза его перестали выражать испуг, и он заговорил по гречески: — Я, доб...

La arestito denove vigliĝis, liaj okuloj ĉesis esprimi timon kaj li respondis en la greka: — Mi, bo...

— Тут ужас мелькнул в глазах арестанта оттого, что он едва не оговорился, — я, игемон, никогда в жизни не собирался разрушать здание храма и никого не подговаривал на это бессмысленное действие.

— ĉi tiam teruro trafulmis liajn okulojn pro la preskaŭa misparolo, — mi, hegemono, neniam intencis ruinigi la Templon kaj neniun instigis al tiu sensenca ago.

Удивление выразилось на лице секретаря, сгорбившегося над низеньким столом и записывающего показания.

Miro aperis sur la vizaĝo de la sekretario, kiu kurbiĝante super la malalta tablo protokolis la depozicion.

Он поднял голову, но тотчас же опять склонил ее к пергаменту.

Li levis la kapon, sed tuj ree ĝin klinis al la pergameno.

— Множество разных людей стекается в этот город к празднику.

— Multego da homoj alfluas la urbon antaŭ la festo.

Бывают среди них маги, астрологи, предсказатели и убийцы, — говорил монотонно прокуратор, — а попадаются и лгуны.

Inter ili estas magoj, aŭguristoj, astrologoj kaj murdistoj, — senesprime parolis la prokuratoro, — estas ankaŭ mensoguloj.

Ты, например, лгун.

Ekzemple, ci estas mensogulo.

Записано ясно: подговаривал разрушить храм.

Estas ja klare skribite: instigis ruinigi la Templon.

Так свидетельствуют люди.

Tiel atestas la homoj.

— Эти добрые люди, — заговорил арестант и, торопливо прибавив: — игемон, — продолжал: — ничему не учились и все перепутали, что я говорил.

— Tiuj bonaj homoj, — la arestito haltis kaj haste aldoninte: — hegemono, — daŭrigis: — estas neinstruitaj, ili konfuzis ĉion kion mi diris.

Я вообще начинаю опасаться, что путаница эта будет продолжаться очень долгое время.

Mi eĉ komencas timi, ke tiu miskompreno daŭros tre longan tempon.

И все из-за того, что он неверно записывает за мной.

Kaj ĉio ĉi ĉar li malĝuste skribas miajn parolojn.

Наступило молчание.

Estiĝis silento.

Теперь уже оба больных глаза тяжело глядели на арестанта

Nun ambaŭ malsanulaj okuloj peze rigardis la arestiton.

— Повторяю тебе, но в последний раз: перестань притворяться сумасшедшим, разбойник,

— La lastan fojon mi cin admonas: ĉesu ŝajnigi cin frenezulo, ci krimulaĉo,

— произнес Пилат мягко и монотонно, — за тобою записано немного, но записанного достаточно, чтобы тебя повесить.

— milde kaj senesprime diris Pilato, — pri ci estas skribite nemulte, sed tio sufiĉas por cin pendumi.

— Нет, нет, игемон, — весь напрягаясь в желании убедить, заговорил арестованный, — ходит, ходит один с козлиным пергаментом и непрерывно пишет.

— Tamen jes, jes ja, hegemono, — diris la arestito tute streĉiĝinte pro la strebo kredigi, — sekvas, sekvadas min iu kun kapra pergameno, kaj senĉese skribas.

Но я однажды заглянул в этот пергамент и ужаснулся.

Nu, foje mi ĵetis rigardon en lian pergamenon — tio estis terura!

Решительно ничего из того, что там написано, я не говорил.

Absolute nenion el la skribita mi iam diris.

Я его умолял: сожги ты бога ради свой пергамент!

Mi lin petegis: pro Dio, bruligu cian pergamenon!

Но он вырвал его у меня из рук и убежал.

Sed li forŝiris ĝin el miaj manoj kaj forkuris.

— Кто такой?

— Kiu ankoraŭ?

— Брезгливо спросил Пилат и тронул висок рукой.

— mallogite demandis Pilato kaj tuŝis la tempion per la mano.

— Левий Матвей, — охотно объяснил арестант,

— Levio Mateo, — volonte klarigis la arestito.

— он был сборщиком податей, и я с ним встретился впервые на дороге в Виффагии, там, где углом выходит фиговый сад, и разговорился с ним.

— Li estis impostisto kaj unue mi renkontis lin en Betfage, sur la vojo, tie kie elstaras la angulo de figĝardeno. Ni konversaciis.

Первоначально он отнесся ко мне неприязненно и даже оскорблял меня, то есть думал, что оскорбляет, называя меня собакой, — тут арестант усмехнулся, — я лично не вижу ничего дурного в этом звере, чтобы обижаться на это слово...

Komence li traktis min malafable kaj eĉ insultis min — nu, li opiniis ke li min insultas nomante min hundo, — la arestito ridetis, — mi vidas nenion malbonan en la besto, do nenion ofendan en la vorto ...

Секретарь перестал записывать и исподтишка бросил удивленный взгляд, но не на арестованного, а на прокуратора.

La sekretario ĉesis skribi kaj kaŝe ĵetis mirrigardon, ĉi-foje ne al la arestito sed al la prokuratoro. — ...

— ...Однако, послушав меня, он стал смягчаться, — продолжал Иешуа, — наконец бросил деньги на дорогу и сказал, что пойдет со мной путешествовать...

tamen aŭskultante min li iĝis pli milda, — daŭrigis Jeŝua, — fine li ĵetis sian monon sur la vojon kaj diris, ke li iros kun mi vojaĝi ...

Пилат усмехнулся одною щекой, оскалив желтые зубы, и промолвил, повернувшись всем туловищем к секретарю: — О, город Ершалаим!

Pilato rikanis per unu vango, nudigante siajn flavajn dentojn, kaj turnis sian tutan trunkon al la sekretario: — Ho, urbo Jerŝalaim!

Чего только не услышишь в нем.

Ĉu estas absurdaĵo kiun oni ne aŭdus ĉi tie?

Сборщик податей, вы слышите, бросил деньги на дорогу!

Impostisto, aŭskultu do, impostisto ĵetis monon sur la vojon!

Не зная, как ответить на это, секретарь счел нужным повторить улыбку Пилата.

Ne sciante, kiel reagi, la sekretario decidis speguli la Pilatan rikanon.

— А он сказал, что деньги ему отныне стали ненавистны, объяснил Иешуа странные действия Левия Матвея и добавил: — и с тех пор он стал моим спутником.

— Nu, li diris, ke de tiam la mono iĝis al li abomena, — klarigis Jeŝua la strangan agon de Levio Mateo, kaj aldonis: — De tiam li iĝis mia kunvojaĝanto.

Все еще скалясь, прокуратор поглядел на арестованного, затем на солнце, неуклонно подымающееся вверх над конными статуями гипподрома, лежащего далеко внизу направо,

Ankoraŭ nuddenta, la prokuratoro rigardis la arestiton, poste la sunon, nerezisteble leviĝantan supren, super la rajdostatuoj de la hipodromo kuŝanta malproksime dekstre, malpli alte ol la palaco.

и вдруг в какой-то тошной муке подумал о том, что проще всего было бы изгнать с балкона этого странного разбойника, произнеся только два слова: «Повесить его».

Kaptite de naŭza turmento, li pensis, ke la plej simpla solvo estus forigi de la balkono ĉi tiun strangan krimulaĉon per nuraj tri vortoj: «Oni lin pendumu».

Изгнать и конвой, уйти из колоннады внутрь дворца, велеть затемнить комнату, повалиться на ложе, потребовать холодной воды, жалобным голосом позвать собаку Банга, пожаловаться ей на гемикранию.

Forigi ankaŭ la eskorton, foriri el la portiko en la internon de la palaco, ordoni ke oni kurtenu ĉambron kaj alportu malvarman akvon, lasi sin fali sur liton, plorvoĉe voki la hundon Banga’, plendi al ĝi pri la hemikranio.

И мысль об яде вдруг соблазнительно мелькнула в больной голове прокуратора.

La penso pri veneno loge trafulmis la kapon de la prokuratoro.

Он смотрел мутными глазами на арестованного и некоторое время молчал, мучительно вспоминая, зачем на утреннем безжалостном Ершалаимском солнцепеке стоит перед ним арестант с обезображенным побоями лицом, и какие еще никому не нужные вопросы ему придется задавать.

Li rigardis la homon per la malklaraj okuloj kaj dum kelka tempo silentis, penante rememori, kial antaŭ li, sub la senkompata Jerŝalaima suno, staras arestito kun sia misforma pro batoj vizaĝo, kaj kiujn pluajn senutilajn demandojn li ankoraŭ devas fari.

— Левий Матвей?

— Ĉu Levio Mateo?

— Хриплым голосом спросил больной и закрыл глаза.

— raŭke demandis la malsanulo kaj fermis la okulojn.

— Да, Левий Матвей, — донесся до него высокий, мучающий его голос.

— Jes, Levio Mateo, — atingis lin la akra, lin turmentanta voĉo.

— А вот что ты все-таки говорил про храм толпе на базаре?

— Tamen kion ci diris pri la Templo al la hom’amaso en la bazaro?

Голос отвечавшего, казалось, колол Пилату в висок, был невыразимо мучителен, и этот голос говорил:

La voĉo de la respondanto ŝajnis piki Pilaton en la tempion, ĝi estis neesprimeble doloriga.

— Я, игемон, говорил о том, что рухнет храм старой веры и создастся новый храм истины.

Ĝi estis diranta: — Mi, hegemono, diris, ke falos la templo de la malnova kredo kaj kreiĝos nova templo de la vero.

Сказал так, чтобы было понятнее.

Mi diris tiel, por ke oni pli facile komprenu.

— Зачем же ты, бродяга, на базаре смущал народ, рассказывая про истину, о которой ты не имеешь представления?

— Kial do ci, vagulaĉo, agitis la popolon en la bazaro parolante pri la vero kiun ci ne scias?

Что такое истина?

Kio estas la vero?

И тут прокуратор подумал: «О, боги мои!

Dirinte tion la prokuratoro pensis: «Ho, vi dioj!

Я спрашиваю его о чем-то ненужном на суде...

Mi demandas lin pri io malnecesa por la juĝo ...

Мой ум не служит мне больше...» И опять померещилась ему чаша с темною жидкостью.

Mia intelekto ne plu servas min ...» Kaj refoje la kaliko kun malhela likvaĵo aperis en lia mensa vido.

«Яду мне, яду!» И вновь он услышал голос:

«Venenon al mi, venenon!» Denove li ekaŭdis la voĉon:

— Истина прежде всего в том, что у тебя болит голова, и болит так сильно, что ты малодушно помышляешь о смерти.

— Antaŭ ĉio la vero estas, ke doloras cia kapo, doloras tiom forte, ke ci malkuraĝe pensas pri la morto.

Ты не только не в силах говорить со мной, но тебе трудно даже глядеть на меня.

Ci apenaŭ povas al mi paroli, eĉ rigardi min estas al ci malfacile.

И сейчас я невольно являюсь твоим палачом, что меня огорчает.

Nun mi estas cia nevola turmentanto, tio min ĉagrenas.

Ты не можешь даже и думать о чем-нибудь и мечтаешь только о том, чтобы пришла твоя собака, единственное, по-видимому, существо, к которому ты привязан.

Ci ne povas eĉ pensi pri io ajn kaj nur revas, ke venu cia hundo, ŝajne la sola kara al ci estaĵo.

Но мучения твои сейчас кончатся, голова пройдет.

Sed ciaj turmentoj tuj finiĝos, la kapo ĉesos dolori.

Секретарь вытаращил глаза на арестанта и не дописал слова.

La sekretario je duonfrazo ĉesis skribi kaj mire ekgapis la arestiton.

Пилат поднял мученические глаза на арестанта и увидел, что солнце уже довольно высоко стоит над гипподромом, что луч пробрался в колоннаду и подползает к стоптанным сандалиям Иешуа, что тот сторонится от солнца.

Pilato levis sur tiun la martirajn okulojn kaj rimarkis, ke la suno jam estas altete super la hipodromo, ke ĝia radio, penetrinte la kolonaron, rampis ĝis la eluzitaj sandaloj de Jeŝua, ke tiu forflankiĝas por ĝin eviti.

Тут прокуратор поднялся с кресла, сжал голову руками, и на желтоватом его бритом лице выразился ужас.

La prokuratoro ekstaris, premis la kapon per ambaŭ manoj, lia flaveta, razita vizaĝo esprimis teruron.

Но он тотчас же подавил его своею волею и вновь опустился в кресло.

Sed tuj li ĝin superregis kaj residiĝis.

Арестант же тем временем продолжал свою речь, но секретарь ничего более не записывал,

Dume la arestito daŭrigis sian parolon, sed la sekretario ne plu skribis.

а только, вытянув шею, как гусь, старался не проронить ни одного слова.

Ansere streĉinte la kolon, li nur klopodis ne eligi eĉ malplejan vorton.

— Ну вот, все и кончилось, — говорил арестованный, благожелательно поглядывая на Пилата, — и я чрезвычайно этому рад.

— Jen, ĉio finiĝis, — parolis la arestito afable rigardante Pilaton, — mi tre ĝojas pri tio.

Я советовал бы тебе, игемон, оставить на время дворец и погулять пешком где-нибудь в окрестностях, ну хотя бы в садах на елеонской горе.

Mi konsilas al ci, hegemono, por iom da tempo forlasi la palacon kaj promeni en la ĉirkaŭaĵo — nu ekzemple, en la ĝardenoj sur la Oliv’arba Monto.

Гроза начнется, — арестант повернулся, прищурился на солнце, — позже, к вечеру.

La fulmotondro ... — sin turninte la arestito rigardis la sunon, — venos poste, antaŭ la vespero.

Прогулка принесла бы тебе большую пользу, а я с удовольствием сопровождал бы тебя.

Promeno cin efikus tre bone, kaj mi volonte cin akompanus.

Мне пришли в голову кое-какие новые мысли, которые могли бы, полагаю, показаться тебе интересными, и я охотно поделился бы ими с тобой, тем более что ты производишь впечатление очень умного человека.

En mian kapon venis kelkaj novaj pensoj, kiuj eble cin interesos, kaj mi kun plezuro komunikus al ci ilin, des pli ke ci ŝajnas homo tre inteligenta.

Секретарь смертельно побледнел и уронил свиток на пол.

La sekretario morte paliĝis kaj lasis fali la pergamenrulon.

— Беда в том, — продолжал никем не останавливаемый связанный, — что ты слишком замкнут и окончательно потерял веру в людей.

— Cia malfeliĉo konsistas en tio, — nehaltigate parolis plu la ligito, — ke ci estas tro malkomunikema kaj tute perdis la fidon je la homoj.

Ведь нельзя же, согласись, поместить всю свою привязанность в собаку.

Konsentu ja, ke oni ne povas meti sian tutan ŝaton en hundon.

Твоя жизнь скудна, игемон, — и тут говорящий позволил себе улыбнуться.

Cia vivo estas magra, hegemono. — La parolinto permesis al si rideton.

Секретарь думал теперь только об одном, верить ли ему ушам своим или не верить.

La sekretario nun pensis nur pri tio, ĉu li kredu siajn orelojn.

Приходилось верить. Тогда он постарался представить себе, в какую именно причудливую форму выльется гнев вспыльчивого прокуратора при этой неслыханной дерзости арестованного.

Devigite kredi, li penis imagi, en kiu fantazia formo manifestiĝos la furiozo de la kolerema prokuratoro ĉe tiu senprecedenca impertinentaĵo de la arestito.

И этого секретарь представить себе не мог, хотя и хорошо знал прокуратора.

Sed li ne povis tion imagi, kvankam li bone konis la prokuratoron.

Тогда раздался сорванный, хрипловатый голос прокуратора, по-латыни сказавшего: — Развяжите ему руки.

Eksonis la streĉovundita, raŭketa voĉo de la prokuratoro, latine diranta: — Malligu liajn manojn.

Один из конвойных легионеров стукнул копьем, передал его другому, подошел и снял веревки с арестанта.

Unu el la eskortanoj frapis per la lanco kontraŭ la planko, transdonis ĝin al alia, aliris la arestiton kaj forigis la ŝnuron.

Секретарь поднял свиток, решил пока что ничего не записывать и ничему не удивляться.

La sekretario reprenis la pergamenon kaj decidis dum kelka tempo nenion skribi kaj nenion miri.

— Сознайся, — тихо по-гречески спросил Пилат, — ты великий врач?

— Konfesu, — mallaŭte demandis Pilato en la greka, — ci estas granda kuracisto, ĉu?

— Нет, прокуратор, я не врач, — ответил арестант, с наслаждением потирая измятую и опухшую багровую кисть руки.

— Ne, prokuratoro, mi ne estas kuracisto, — respondis la arestito, delice frotante la ŝvelintan, malhele ruĝan manon, sulkigitan per la ŝnuro.

Круто, исподлобья Пилат буравил глазами арестанта, и в этих глазах уже не было мути, в них появились всем знакомые искры.

Klininte la kapon, Pilato boris la arestiton per fiksa rigardo. Ne plu nebula, ĝi reakiris siajn kutimajn spritobrilojn.

— Я не спросил тебя, — сказал Пилат, — ты, может быть, знаешь и латинский язык?

— Mi ne demandis cin, — diris Pilato, — ĉu ci ankaŭ scias latine?

— Да, знаю, — ответил арестант.

— Jes, — respondis la arestito.

Краска выступила на желтоватых щеках Пилата, и он спросил по-латыни: — Как ты узнал, что я хотел позвать собаку?

La flavetaj vangoj de Pilato iom ruĝiĝis kaj li demandis latine: — Kiel ci divenis, ke mi volis voki mian hundon?

— Это очень просто, — ответил арестант по-латыни, — ты водил рукой по воздуху, — арестант повторил жест Пилата, — как будто хотел погладить, и губы...

— Tio estas tre simpla, — latine respondis la arestito, — ci movis cian manon en la aero, — la parolanto ripetis la geston de la prokuratoro, — kvazaŭ ci volis ĝin karesi kaj ciaj lipoj ...

— Да, — сказал Пилат.

— Jes, — diris Pilato.

Помолчали, потом Пилат задал вопрос по-гречески: — Итак, ты врач?

Post paŭzo li demandis greke: — Do, ci estas kuracisto, ĉu?

— Нет, нет, — живо ответил арестант, — поверь мне, я не врач.

— Ne, ne, — energie kontraŭdiris la arestito, — kredu al mi, mi ne estas kuracisto.

— Ну, хорошо. Если хочешь это держать в тайне, держи.

— Nu bone, se ci volas kaŝi tion, kaŝu ĝin.

К делу это прямого отношения не имеет.

La aferon ĝi ne koncernas.

Так ты утверждаешь, что не призывал разрушить...

Do, ĉu ci asertas, ke ci neniun instigis detrui ...

Или поджечь, или каким-либо иным способом уничтожить храм?

aŭ forbruligi aŭ alimaniere difekti la Templon?

— Я, игемон, никого не призывал к подобным действиям, повторяю.

— Mi neniun instigis al tiaj agoj, hegemono, mi ripetas.

Разве я похож на слабоумного?

Ja mi ne similas malsaĝulon, ĉu?

— О да, ты не похож на слабоумного, — тихо ответил прокуратор и улыбнулся какой-то страшной улыбкой,

— Ho certe, ci ne similas malsaĝulon, — mallaŭte respondis la prokuratoro kaj timinde rikanis.

— так поклянись, что этого не было.

— Do ĵuru ke tio ne okazis.

— Чем хочешь ты, чтобы я поклялся?

— Je kio ci volas ke mi ĵuru?

— Спросил, очень оживившись, развязанный.

— plivigliĝis la malligito.

— Ну, хотя бы жизнью твоею, — ответил прокуратор, — ею клясться самое время, так как она висит на волоске, знай это!

— Nu, ekzemple je cia vivo, — respondis la prokuratoro, — nun estas la ĝusta tempo ĵuri je ĝi, ĉar sciu, ĝi pendas je hareto!

— Не думаешь ли ты, что ты ее подвесил, игемон?

— Ĉu ci opinias, ke ĝin pendigis ci, hegemono?

— Спросил арестант, — если это так, ты очень ошибаешься.

— demandis la arestito. — Se jes, ci ege eraras.

Пилат вздрогнул и ответил сквозь зубы: — Я могу перерезать этот волосок.

Pilato ektremis kaj diris tra la kunpremitaj dentoj: — Mi povas distranĉi tiun hareton.

— И в этом ты ошибаешься, — светло улыбаясь и заслоняясь рукой от солнца, возразил арестант,

— Ankaŭ pri tio ci eraras, — kontraŭdiris la arestito kun serena rideto, per la mano sin ŝirmante kontraŭ la suno.

— согласись, что перерезать волосок уж наверно может лишь тот, кто подвесил?

— Ja konsentu, ke sendube, distranĉi ĝin povas nur la pendiginto, ĉu?

— Так, так, — улыбнувшись, сказал Пилат, — теперь я не сомневаюсь в том, что праздные зеваки в Ершалаиме ходили за тобою по пятам.

— Nu bone, — ridetis Pilato, — mi ne plu dubas, ke la nenifaremaj Jerŝalaimaj gapuloj senforlase cin sekvis.

Не знаю, кто подвесил твой язык, но подвешен он хорошо.

Mi ne scias, kiu pendigis cian langon, sed ĝi estas bone pendigita.

Кстати, скажи: верно ли, что ты явился в Ершалаим через сузские ворота верхом на осле, сопровождаемый толпою черни, кричавшей тебе приветствия как бы некоему пророку? — Тут прокуратор указал на свиток пергамента.

Interalie, ĉu tio estas vera, ke ci envenis Jerŝalaimon tra la Pordego de Suzo, rajdante azenon kaj akompanate de popolaĉo kiu salutis cin per krioj kvazaŭ profeton?

Арестант недоуменно поглядел на прокуратора.

La arestito mire rigardis la prokuratoron.

— У меня и осла-то никакого нет, игемон, — сказал он.

— Verdire, mi havas nenian azenon, — li respondis.

— Пришел я в Ершалаим точно через сузские ворота, но пешком,

— Mi envenis la urbon tra la Pordego de Suzo, tio estas ĝusta, sed mi venis piede.

в сопровождении одного Левия Матвея, и никто мне ничего не кричал, так как никто меня тогда в Ершалаиме не знал.

Min akompanis nur Levio Mateo kaj neniu kriis al mi ion ajn, ĉar tiam neniu en Jerŝalaim min konis.

— Не знаешь ли ты таких, — продолжал Пилат, не сводя глаз с арестанта, — некоего Дисмаса, другого — Гестаса и третьего — Вар-раввана?

— Ĉu ci konas tiujn homojn, — daŭrigis Pilato fiksrigardante la arestiton, — iu Dismas, poste Gestas kaj Bar-rabba?

— Этих добрых людей я не знаю, — ответил арестант.

— Ĉi tiujn bonajn homojn mi ne konas.

— Правда?

— Ĉu vere?

— Правда.

— Vere.

— А теперь скажи мне, что это ты все время употребляешь слова «добрые люди»?

— Nun diru al mi, kial ci ĉiumomente diras «bona homo»?

Ты всех, что ли, так называешь?

Ĉu ĉiun ci nomas tia?

— Всех, — ответил арестант, — злых людей нет на свете.

— Ĉiun, — respondis la arestito, — en la mondo ne estas malicaj homoj.

— Впервые слышу об этом, — сказал Пилат, усмехнувшись, — но, может быть, я мало знаю жизнь!

— La unuan fojon mi tion aŭdas, — diris Pilato kun negaja rideto, — sed eblas, ke mi ne sufiĉe konas la vivon.

Можете дальнейшее не записывать, — обратился он к секретарю, хотя тот и так ничего не записывал, и продолжал говорить арестанту: — в какой-нибудь из греческих книг ты прочел об этом?

Ne necesas skribi plu, — li sin ekturnis al la sekretario, cetere ĉesinta skribi jam antaŭe, kaj reparolis al la arestito: — Ĉu en iu greka libro ci legis pri tio?

— Нет, я своим умом дошел до этого.

— Ne, mi mem komprenis tion.

— И ты проповедуешь это?

— Kaj ci predikas tion, ĉu?

— Да.

— Jes.

— А вот, например, кентурион Марк, его прозвали Крысобоем, — он — добрый?

— Nun kion ci dirus, ekzemple, pri centuriestro Marko, alnome Ratobuĉulo, ĉu ankaŭ li estas bona?

— Да, — ответил арестант, — он, правда, несчастливый человек.

— Jes, — respondis la arestito, — kvankam li estas malfeliĉa homo.

С тех пор как добрые люди изуродовали его, он стал жесток и черств.

De kiam bonaj homoj lin kripligis, li iĝis kruela kaj senkompata.

Интересно бы знать, кто его искалечил.

Estas interese, kiu faris tion?

— Охотно могу сообщить это, — отозвался Пилат, — ибо я был свидетелем этого.

— Mi volonte informos cin pri tio, — diris Pilato, — mi ja ĉeestis tie.

Добрые люди бросались на него, как собаки на медведя.

Bonaj homoj sin ĵetadis sur lin kvazaŭ la hundoj sur urson.

Германцы вцепились ему в шею, в руки, в ноги.

La ĝermanoj kroĉiĝis je liaj kruroj, brakoj, kolo.

Пехотный манипул попал в мешок, и если бы не врубилась с фланга кавалерийская турма, а командовал ею я, — тебе, философ, не пришлось бы разговаривать с Крысобоем.

Lia manipuluso estis encirkligita, kaj se la turmo, kiun mi komandis, ne estus enhakinta sin de la flanko, ci, filozofo, ne havus la okazon interparoli kun Ratobuĉulo.

Это было в бою при Идиставизо, в долине Дев.

Tio estis dum la batalo ĉe Idistavizo, en la Junulina Valo.

— Если бы с ним поговорить, — вдруг мечтательно сказал арестант, — я уверен, что он резко изменился бы.

— Se mi povus interparoli kun li, — neatendite diris la arestito reve, — mi estas certa, ke li draste ŝanĝiĝus.

— Я полагаю, — отозвался Пилат, — что мало радости ты доставил бы легату легиона, если бы вздумал разговаривать с кем-нибудь из его офицеров или солдат.

— Nu, — reagis Pilato, — se ci havus la kapricon interparoli kun oficiroj aŭ soldatoj de la legio, tio probable ne rezultigus grandan ĝojon por la legiestro.

Впрочем, этого и не случится, к общему счастью, и первый, кто об этом позаботится, буду я.

Tamen — feliĉe por ni ĉiuj — tio ne okazos, kaj mi estas la unua kiu zorgos pri la afero.

В это время в колоннаду стремительно влетела ласточка, сделала под золотым потолком круг, снизилась, чуть не задела острым крылом лица медной статуи в нише и скрылась за капителью колонны.

Ĉi tiam hirundo impetis en la portikon, flugis unu rondon tuj sub la ora plafono, malplialtiĝis, per la akra flugilo preskaŭ tuŝis la vizaĝon de bronza statuo staranta en niĉo kaj malaperis en kapitelo.

Быть может, ей пришла мысль вить там гнездо.

Eble, ĝi ekvolis fari tie sian neston.

В течение ее полета в светлой теперь и легкой голове прокуратора сложилась формула.

Dum ĝia flugado en la kapo de la prokuratoro, nun klara kaj facila, vortiĝis formulo.

Она была такова: игемон разобрал дело бродячего философа Иешуа по кличке Га-Ноцри, и состава преступления в нем не нашел.

Ĝi estis jena: La hegemono konsideris la aferon pri la vaganta filozofo Jeŝua, alnome Ha-Nocri, kaj trovis nenian delikton.

В частности, не нашел ни малейшей связи между действиями Иешуа и беспорядками, происшедшими в Ершалаиме недавно.

Speciale, ne estas malkovrita ia ajn rilato inter la faroj de Jeŝua kaj la ĵusa tumulto en Jerŝalaim.

Бродячий философ оказался душевнобольным.

Evidentiĝis, ke la vaganta filozofo estas mense malsana,

Вследствие этого смертный приговор Га-Ноцри, вынесенный малым синедрионом, прокуратор не утверждает.

tial la prokuratoro ne konfirmas la mortoverdikton de la Malgranda Sinedrio pri Ha-Nocri.

Но ввиду того, что безумные, утопические речи Га-Ноцри могут быть причиною волнений в Ершалаиме, прокуратор удаляет Иешуа из Ершалаима и подвергает его заключению в кесарии стратоновой на Средиземном море, то есть именно там, где резиденция прокуратора.

Tamen, ĉar ties malsaĝaj, utopiaj paroloj povas kaŭzi tumulton en Jerŝalaim, la prokuratoro lin forsendas el la urbo kaj ordonas malliberigi lin en Cezareo Stratona ĉe Mediteraneo — kie cetere rezidas la prokuratoro.

Оставалось это продиктовать секретарю.

Necesis nur dikti tion al la sekretario.

Крылья ласточки фыркнули над самой головой игемона, птица метнулась к чаше фонтана и вылетела на волю.

La flugiloj de la hirundo susuris tuj super la kapo de la hegemono, la birdo ĵetis sin flanken, al la kaliko de la fontano kaj forflugis eksteren.

Прокуратор поднял глаза на арестанта и увидел, что возле того столбом загорелась пыль.

La prokuratoro levis la rigardon sur la arestiton kaj vidis apud tiu brulantan polvofoston.

— Все о нем?

— Ĉu estas io plua pri li?

— Спросил Пилат у секретаря.

— demandis Pilato la sekretarion.

— Нет, к сожалению, — неожиданно ответил секретарь и подал Пилату другой кусок пергамента.

— Bedaŭrinde jes, — kontraŭ lia atendo respondis tiu kaj donis al Pilato alian pergamenon.

— Что еще там?

— Kio do?

— Спросил Пилат и нахмурился.

— Pilato kuntiris la brovojn.

Прочитав поданное, он еще более изменился в лице.

Lia mieno ŝanĝiĝis eĉ plie post ol li legis la pergamenon.

Темная ли кровь прилила к шее и лицу или случилось что-либо другое, но только кожа его утратила желтизну, побурела, а глаза как будто провалились.

Ĉu malhela sango alfluis liajn vizaĝon kaj kolon, ĉu okazis io alia, sed lia haŭto perdis la flavon, iĝis bruna kaj liaj okuloj ŝajnis sinki en la kapo.

Опять-таки виновата была, вероятно, кровь, прилившая к вискам и застучавшая в них, только у прокуратора что-то случилось со зрением.

Verŝajne pro la sama sango, kiu alfluis la tempiojn kaj komencis tie batadi, konfuziĝis lia vidado.

Так, померещилось ему, что голова арестанта уплыла куда-то, а вместо нее появилась другая.

Jen — ŝajnis al li, ke la kapo de la arestito ien forŝvebis kaj anstataŭ ĝi aperis alia.

На этой плешивой голове сидел редкозубый золотой венец; на лбу была круглая язва, разъедающая кожу и смазанная мазью; запавший беззубый рот с отвисшей нижней капризною губой.

Sur tiu kalva kapo sidis ora krono kun disaj dentoj; la haŭton de la frunto korodis ulcero, ŝmirita per ungvento; la buŝo estis ensinkinta, sendenta, kun kaprica, pendanta malsupra lipo.

Пилату показалось, что исчезли розовые колонны балкона и кровли Ершалаима вдали, внизу за садом, и все утонуло вокруг в густейшей зелени капрейских садов.

Plu, ŝajnis al Pilato, ke la rozkoloraj kolonoj ĉirkaŭ li kaj la Jerŝalaimaj tegmentoj tie for, malsupre, trans la ĝardeno, malaperis, ke ĉio perdiĝis en la densega verdo de la Kapreaj ĝardenoj.

И со слухом совершилось что-то странное-как будто вдали проиграли негромко и грозно трубы и очень явственно послышался носовой голос, надменно тянущий слова: «Закон об оскорблении величества...»

Ankaŭ pri lia aŭdo okazis io stranga: ŝajnis, ke ie malproksime trumpetoj eksonis nelaŭte kaj minace, kaj tre klare li aŭdis nazan voĉon orgojle tiri la vortojn: «La leĝo pri majest’atenco ...».

Мысли понеслись короткие, бессвязные и необыкновенные: «Погиб!», Потом: «Погибли!..» И какая-то совсем нелепая среди них о каком-то долженствующем непременно быть — и с кем?!

Rapide ekruliĝis pensoj — mallongaj, senordaj, nekutimaj: «Perdita!»; poste: «Perditaj!..» Kaj tute absurda ideo pri ia nepre venonta (al kiu?!) senmorteco —

— Бессмертии, причем бессмертие почему-то вызывало нестерпимую тоску.

kaj tiu senmorteco ial naskis neelteneblan angoron.

Пилат напрягся, изгнал видение, вернулся взором на балкон, и опять перед ним оказались глаза арестанта.

Pilato sin streĉis, forpelis la vizion, revenigis la rigardon en la portikon. Antaŭ li denove estis la okuloj de la arestito.

— Слушай, Га-Ноцри, — заговорил прокуратор, глядя на Иешуа как-то странно:

— Aŭskultu, Ha-Nocri, — ekparolis la prokuratoro iel strange rigardante al Jeŝua:

лицо прокуратора было грозно, но глаза тревожны, — ты когда-либо говорил что-нибудь о великом кесаре?

lia mieno estis severa, sed en la okuloj videblis maltrankvilo, — ĉu iam ci diris ion ajn pri la granda Cezaro?

Отвечай!

Respondu!

Говорил?.. Или... Не... Говорил?

Ĉu ci ion diris? Aŭ ... ne ... diris?

— Пилат протянул слово «не» несколько больше, чем это полагается на суде,

— La vorton ne Pilato tiris iom pli longe ol konvenas ĉe juĝo.

и послал Иешуа в своем взгляде какую-то мысль, которую как бы хотел внушить арестанту.

Per la rigardo li sendis al la arestito ian penson, kiun li volis kvazaŭ sugestii al tiu.

— Правду говорить легко и приятно, — заметил арестант.

— Diri la veron estas facile kaj agrable, — rimarkis Jeŝua.

— Мне не нужно знать, — придушенным, злым голосом отозвался Пилат, — приятно или неприятно тебе говорит правду.

— Mi ne bezonas scii, — reagis Pilato per sufokata kolera voĉo, — ĉu estas al ci agrabla diri la veron.

Но тебе придется ее говорить.

Tutegale ci ĝin diros.

Но, говоря, взвешивай каждое слово, если не хочешь не только неизбежной, но и мучительной смерти.

Tamen dirante ĝin, pesu ĉiun vorton se ci volas eviti morton ne nur certan sed ankaŭ turmentan.

Никто не знает, что случилось с прокуратором Иудеи, но он позволил себе поднять руку, как бы заслоняясь от солнечного луча, и за этой рукой, как за щитом, послать арестанту какой-то намекающий взор.

Ne estas sciate, kio okazis al la prokuratoro de Judujo, sed li permesis al si levi la manon, kvazaŭ por ŝirmi sin kontraŭ la sunradio, kaj de malantaŭ la mano, kiel de malantaŭ ŝildo, sendi al la arestito ian subinstigan rigardon.

— Итак, — говорил он, — отвечай, знаешь ли ты некоего Иуду из Кириафа, и что именно ты говорил ему, если говорил, о кесаре?

— Do, — li parolis plu, — respondu, ĉu ci konas iun Jehudon el Kirjat kaj kion ci diris al li, se ci tamen diris, pri Cezaro?

— Дело было так, — охотно начал рассказывать арестант, — позавчера вечером я познакомился возле храма с одним молодым человеком, который назвал себя Иудой из города Кириафа.

— Tio okazis jene, — volonte komencis rakonti la arestito, — antaŭhieraŭ vespere, ĉe la Templo, mi konatiĝis kun junulo kiu nomis sin Jehudo el la urbo Kirjat.

Он пригласил меня к себе в дом в нижнем городе и угостил...

Li invitis min en sian domon en la Malsupra Urbo kaj regalis min ...

— Добрый человек?

— Bona homo, ĉu?

— Спросил Пилат, и дьявольский огонь сверкнул в его глазах.

— demandis Pilato kaj diableska fajrero ekbrilis en liaj okuloj.

— Очень добрый и любознательный человек, — подтвердил арестант, — он высказал величайший интерес к моим мыслям, принял меня весьма радушно...

— Tre bona kaj sciama homo, — jesis la arestito, — li montris plej grandan interesiĝon pri miaj ideoj kaj tre varme min akceptis ...

— Светильники зажег... — Сквозь зубы в тон арестанту проговорил Пилат, и глаза его при этом мерцали.

— ... ekbruligis la lampojn, — je la sama tono, kiel la arestito, tradente diris Pilato. Liaj okuloj flagretis.

— Да, — немного удивившись осведомленности прокуратора, продолжал Иешуа, — попросил меня высказать свой взгляд на государственную власть.

— Jes, — respondis Jeŝua, iom surpizite ke la prokuratoro tion scias, kaj daŭrigis: — Li petis min eldiri mian opinion pri la ŝtatregado.

Его этот вопрос чрезвычайно интересовал.

Tiu demando lin ege interesis.

— И что же ты сказал? — Спросил Пилат, — или ты ответишь, что ты забыл, что говорил?

— Do, kion ci diris? — demandis Pilato. — Ci respondos al mi, ke ci ĝin forgesis, ĉu?

— Но в тоне Пилата была уже безнадежность.

— sed lia voĉo jam estis senespera.

— В числе прочего я говорил, — рассказывал арестант, — что всякая власть является насилием над людьми и что настанет время, когда не будет власти ни кесарей, ни какой-либо иной власти.

— Mi diris, ekzemple, — rakontis la arestito, — ke ĉia regado estas perforto kontraŭ la homoj kaj ke venos tempo kiam ne plu estos la regado de la Cezaroj nek ia alia regado.

Человек перейдет в царство истины и справедливости, где вообще не будет надобна никакая власть.

La homo eniros la regnon de la vero kaj justo, kie nenia regado estos bezonata.

— Далее!

— Poste!

— Далее ничего не было, — сказал арестант, — тут вбежали люди, стали меня вязать и повели в тюрьму.

— Poste estis nenio, ĉar tiam homoj enkuris, min ligis kaj kondukis en la malliberejon.

Секретарь, стараясь не проронить ни слова, быстро чертил на пергаменте слова.

La sekretario rapide protokolis klopodante ne eligi eĉ unu vorton.

— На свете не было, нет и не будет никогда более великой и прекрасной для людей власти, чем власть императора Тиверия!

— En la mondo neniam estis nek estas nek estos regado pli granda aŭ pli bona por la homoj ol la regado de Tiberio Cezaro,

— Сорванный и больной голос Пилата разросся.

— la streĉovundita kaj malsanula voĉo de Pilato ŝvelis,

Прокуратор с ненавистью почему-то глядел на секретаря и конвой.

ial li furioze rigardis la sekretarion kaj la eskorton,

— И не тебе, безумный преступник, рассуждать о ней!

— kaj ne decas ke ci, malsaĝa krimulaĉo, juĝu pri tio.

— Тут Пилат вскричал: — вывести конвой с балкона!

— Ĉi tiam la hegemono kriegis: — La eskorton for de la balkono!

— И, повернувшись к секретарю, добавил: — оставьте меня с преступником наедине, здесь государственное дело.

— Sin turninte al la sekretario li aldonis: — Lasu min sola kun la krimulo, temas pri ŝtata afero!

Конвой поднял копья и, мерно стуча подкованными калигами, вышел с балкона в сад, а за конвоем вышел и секретарь.

La eskorto levis la lancojn kaj ritme klakante per la ferizitaj kaligoj eliris en la ĝardenon sekvate de la sekretario.

Молчание на балконе некоторое время нарушала только песня воды в фонтане.

Dum kelka tempo la silenton sur la balkono plenigis nur la kanto de la akvo en la fontano.

Пилат видел, как вздувалась над трубочкой водяная тарелка, как отламывались ее края, как падали струйками.

Pilato rigardis la akvon formi super la ŝprucilo ŝvelantan flu’teleron, ties randojn forrompiĝi kaj strie disfali.

Первым заговорил арестант:

Unua ekparolis la arestito.

— Я вижу, что совершается какая-то беда из-за того, что я говорил с этим юношей из Кириафа.

— Mi vidas, ke okazis misaĵo pro mia interparolo kun tiu junulo el Kirjat.

У меня, игемон, есть предчувствие, что с ним случится несчастье, и мне его очень жаль.

Mi antaŭsentas, hegemono, ke lin trafos malfeliĉo kaj mi lin tre kompatas.

— Я думаю, — странно усмехнувшись, ответил прокуратор, — что есть еще кое-кто на свете, кого тебе следовало бы пожалеть более, чем Иуду из Кириафа, и кому придется гораздо хуже, чем Иуде!

— Ŝajnas al mi, — kun stranga rideto respondis la prokuratoro, — ke estas en la mondo iu alia, pli inda je cia kompato ol Jehudo el Kirjat kaj suferonta multe pli ol Jehudo.

Итак, Марк Крысобой, холодный и убежденный палач, люди, которые, как я вижу, — прокуратор указал на изуродованное лицо Иешуа, — тебя били за твои проповеди,

Do, Marko Ratobuĉulo, la flegma kaj senhezita torturisto, la homoj kiuj, kiel mi vidas, cin batis pro ciaj predikoj — la prokuratoro almontris la misforman vizaĝon de Jeŝua,

разбойники Дисмас и Гестас, убившие со своими присными четырех солдат, и, наконец, грязный предатель Иуда — все они добрые люди?

— la krimuloj Dismas kaj Gestas, murdintaj kun siaj kunuloj kvar soldatojn, kaj fine la fi-perfidulo Jehudo — ĉu ili ĉiuj estas bonaj homoj?

— Да, — ответил арестант.

— Jes, — respondis la arestito.

— И настанет царство истины?

— Kaj venos la regno de la vero, ĉu?

— Настанет, игемон, — убежденно ответил Иешуа.

— Ĝi venos, hegemono, — fide respondis Jeŝua.

— Оно никогда не настанет! — Вдруг закричал Пилат таким страшным голосом, что Иешуа отшатнулся.

— Neniam ĝi venos, — ekkriis Pilato per voĉo tiom terura ke Jeŝua ŝanceliĝis malantaŭen.

Так много лет тому назад в долине дев кричал Пилат своим всадникам слова: «Руби их!

Tiel li estis krianta antaŭ multaj jaroj al siaj kavalerianoj en la Valo de la Junulinoj: «Batu ilin!

Руби их!

Batu!

Великан Крысобой попался!» Он еще повысил сорванный командами голос, выкликая слова так, чтобы их слышали в саду: — преступник!

La ega Ratobuĉulo kaptitas!» Li ankoraŭ pli laŭtigis sian rompitan pro la komandado voĉon por ke en la ĝardeno oni aŭdu la vorton: — Krimulo!

Преступник! Преступник!

Krimulo! Krimulo!

А затем, понизив голос, он спросил: — Иешуа Га-Ноцри, веришь ли ты в каких-нибудь богов?

Poste li demandis pli trankvile: — Jeŝua Ha-Nocri, ĉu ci kredas je dioj?

— Бог один, — ответил Иешуа, — в него я верю.

— Estas nur unu Dio, — respondis Jeŝua, — je li mi kredas.

— Так помолись ему! Покрепче помолись!

— Do preĝu al li, forte preĝu!

Впрочем, — тут голос Пилата сел, — это не поможет.

Cetere ... — la voĉo de Pilato resinkis, — tio estas senutila.

Жены нет?

Ĉu ci havas edzinon?

— Почему-то тоскливо спросил Пилат, не понимая, что с ним происходит.

— ial malĝoje li demandis, ne komprenante kio al li okazas.

— Нет, я один.

— Ne, mi estas sola.

— Ненавистный город, — вдруг почему-то пробормотал прокуратор

— La abomeninda urbo, — subite murmuris la prokuratoro.

и передернул плечами, как будто озяб, а руки потер, как бы обмывая их,

Li movis la ŝultrojn, kvazaŭ pro malvarmo, kaj frotis la manojn, kvazaŭ lavante ilin.

— если бы тебя зарезали перед твоим свиданием с Иудою из Кириафа, право, это было бы лучше.

— Se ci estus murdita antaŭ cia renkonto kun Jehudo el Kirjat, tio certe estus multe pli bona.

— А ты бы меня отпустил, игемон, — неожиданно попросил арестант, и голос его стал тревожен, — я вижу, что меня хотят убить.

— Ci prefere lasu min for, hegemono, — neatendite petis Jeŝua kaj lia voĉo iĝis maltrankvila, — mi vidas ke oni volas mortigi min.

Лицо Пилата исказилось судорогой, он обратил к Иешуа воспаленные, в красных жилках белки глаз и сказал:

Spasmo tordis la vizaĝon de Pilato, li turnis al Jeŝua la inflamajn okulglobojn kun ilia ruĝiĝinta vejnaro kaj diris:

— Ты полагаешь, несчастный, что римский прокуратор отпустит человека, говорившего то, что говорил ты?

— Ĉu ci, malfeliĉulo, imagas ke Romia prokuratoro liberigos homon dirintan tion, kion ci diris?

О, боги, боги!

Ho dioj!

Или ты думаешь, что я готов занять твое место?

Ĉu ci pensas, ke mi pretas okupi cian lokon?

Я твоих мыслей не разделяю!

Ciajn opiniojn mi malaprobas!

И слушай меня: если с этой минуты ты произнесешь хотя бы одно слово, заговоришь с кем-нибудь, берегись меня!

Kaj atentu: se post ĉi tiu momento ci diros eĉ unu vorton, se ci ekparolos kun iu ajn, tiam kontraŭ mi cin gardu!

Повторяю тебе: берегись.

Mi ripetas: cin gardu!

— Игемон...

— Hegemono ...

— Молчать!

— Silentu!

— Вскричал Пилат и бешеным взором проводил ласточку, опять впорхнувшую на балкон,

— kriis Pilato kaj lia furioza rigardo sekvis la hirundon, refoje flirtintan tra la kolonaron.

— ко мне! — Крикнул Пилат.

— Al mi! — li vokis.

И когда секретарь и конвой вернулись на свои места, Пилат объявил, что утверждает смертный приговор, вынесенный в собрании малого синедриона преступнику Иешуа Га-Ноцри, и секретарь записал сказанное Пилатом.

Kiam la sekretario kaj la eskorto reokupis siajn lokojn, Pilato deklaris ke li konfirmas la mortoverdikton de la Malgranda Sinedrio pri la krimulo Ha-Nocri kaj la sekretario protokolis tion.

Через минуту перед прокуратором стоял марк Крысобой.

Post unu minuto antaŭ la prokuratoro staris Marko Ratobuĉulo.

Ему прокуратор приказал сдать преступника начальнику тайной службы и при этом передать ему распоряжение прокуратора о том,

La prokuratoro ordonis al li konduki la krimulon al la estro de la sekreta servo kaj konigi al tiu la instrukcion de la prokuratoro,

чтобы Иешуа Га-Ноцри был отделен от других осужденных, а также о том, чтобы команде тайной службы было под страхом тяжкой кары запрещено о чем бы то ни было разговаривать с Иешуа или отвечать на какие-либо его вопросы.

ke Jeŝua Ha-Nocri estu gardata aparte disde la ceteraj kondamnitoj kaj ke al la personaro de la sekreta servo je la minaco de severa puno estu malpermesite interparoli kun Jeŝua Ha-Nocri pri io ajn aŭ respondi liajn demandojn.

По знаку марка вокруг Иешуа сомкнулся конвой и вывел его с балкона.

Obeante la geston de Marko la eskorto ĉirkaŭis Jeŝuan kaj lin forkondukis de la balkono.

Затем перед прокуратором предстал стройный, светлобородый красавец со сверкающими на груди львиными мордами, с орлиными перьями на гребне шлема, с золотыми бляшками на портупее меча,

Poste antaŭ la prokuratoro aperis blondbarba belulo kun aglaj plumoj en la kaskokresto. Sur lia brusto brilis oraj leonkapoj, oraj platetoj garnis lian glavrimenon.

в зашнурованной до колен обуви на тройной подошве, в наброшенном на левое плечо багряном плаще.

Liaj triplandumaj botoj estis ŝnuritaj ĝis la genuo, purpura mantelo pendis de lia maldekstra ŝultro.

Это был командующий легионом легат.

Li estis legato, la legiestro.

Его прокуратор спросил о том, где сейчас находится себастийская когорта.

La prokuratoro lin demandis, kie nun troviĝas la Sebastea kohorto.

Легат сообщил, что себастийцы держат оцепление на площади перед гипподромом, где будет объявлен народу приговор над преступниками.

La legiestro raportis, ke la sebasteanoj estas postenigitaj ĉirkaŭ la placo ĉe la hipodromo, kie estas anoncota la verdikto pri la krimuloj.

Тогда прокуратор распорядился, чтобы легат выделил из римской когорты две кентурии.

Pilato ordonis al la legiestro pretigi du centuriojn el la Italia kohorto.

Одна из них, под командою Крысобоя, должна будет конвоировать преступников, повозки с приспособлениями для казни и палачей при отправлении на Лысую гору, а при прибытии на нее войти в верхнее оцепление.

La unu, komandate de Ratobuĉulo, devos eskorti la krimulojn, la ĉarojn kun la ekzekutilaro kaj la ekzekutistojn ĝis la Kalva Monto kaj tie aliĝi la supran kordonon.

Другая же должна быть сейчас же отправлена на Лысую гору и начинать оцепление немедленно.

La alia devos marŝi rekte al la Kalva Monto kaj komenci la posteniĝon.

Для этой же цели, то есть для охраны горы, прокуратор попросил легата отправить вспомогательный кавалерийский полк — сирийскую алу.

Pro la sama celo, tio estas por sekurigi la monteton, la prokuratoro petis la legiestron sendi kune la helpan skadron, la Sirian alaon.

Когда легат покинул балкон, прокуратор приказал секретарю пригласить президента синедриона, двух членов его и начальника храмовой стражи Ершалаима во дворец,

Kiam la legiestro estis elirinta, la prokuratoro ordonis al la sekretario inviti la prezidanton de la Sinedrio, ĝiajn du membrojn kaj la estron de la Templa gardo.

но при этом добавил, что просит устроить так, чтобы до совещания со всеми этими людьми он мог говорить с президентом раньше и наедине.

Krome, li petis la sekretarion aranĝi la inviton tiel ke li, la prokuratoro, povu interparoli kun la prezidanto antaŭ la kunveno kaj sola.

Приказания прокуратора были исполнены быстро и точно,

La ordonoj de Pilato estis plenumitaj rapide kaj ĝuste.

и солнце, с какой-то необыкновенною яростью сжигавшее в эти дни Ершалаим, не успело еще приблизиться к своей наивысшей точке,

La suno, kiu dum la lastaj tagoj iel aparte furioze ardigadis Jerŝalaimon, ankoraŭ malproksimis de sia plej alta punkto,

когда на верхней террасе сада у двух мраморных белых львов, стороживших лестницу, встретились прокуратор и исполняющий обязанности президента синедриона первосвященник иудейский Иосиф Каифа.

kiam sur la supra ĝardenteraso, ĉe la du blankaj marmoraj leonoj gardantaj la ŝtuparon, renkontiĝis la prokuratoro kaj Josef Kajafo, la Juduja ĉefpastro prezidanta la Sinedrion.

В саду было тихо.

En la ĝardeno estis kviete.

Но, выйдя из-под колоннады на заливаемую солнцем верхнюю площадь сада с пальмами на чудовищных слоновых ногах,

Sed kiam la prokuratoro eliris el la portiko sur la ĝardenterason inundatan de la suna lumo, la terason kie staris hide elefantokruraj palmoj

площадь, с которой перед прокуратором развернулся весь ненавистный ему Ершалаим с висячими мостами, крепостями и — самое главное — с не поддающейся никакому описанию глыбой мрамора с золотою драконовой чешуею вместо крыши — храмом Ершалаимским,

kaj de kie al lia rigardo prezentiĝis la tuta de li abomenata urbo Jerŝalaim, ĝiaj pendaj pontoj, ĝiaj fortikaĵoj kaj precipe la monstra marmorbloko kun ora drakoskvamo anstataŭ tegmento, la Templo de Jerŝalaim,

— острым слухом уловил прокуратор далеко и внизу, там, где каменная стена отделяла нижние террасы дворцового сада от городской площади, низкое ворчание, над которым взмывали по временам слабенькие, тонкие не то стоны, не то крики.

— tiam lia akra aŭdo perceptis venantan de sube, kie muro disigis la malsupran palacan ĝardenterason disde la urba placo, obtuzan murmuron, el kiu fojfoje forflugadis sonoj malfortaj kaj akutaj, kiel ĝemoj aŭ krioj.

Прокуратор понял, что там на площади уже собралась несметная толпа взволнованных последними беспорядками жителей Ершалаима, что эта толпа в нетерпении ожидает вынесения приговора и что в ней кричат беспокойные продавцы воды.

Pilato komprenis, ke tie sur la placo jam amasiĝis nenombreblaj Jerŝalaimanoj, incititaj de la ĵusa tumulto, ke la amaso malpacience atendas la verdikton kaj ke krias la senlacaj akvovendistoj.

Прокуратор начал с того, что пригласил первосвященника на балкон, с тем чтобы укрыться от безжалостного зноя, но Каифа вежливо извинился и объяснил, что сделать этого не может.

La prokuratoro komencis per tio ke li invitis la ĉefpastron en la portikon, for de la senkompata ardo, sed Kajafo ĝentile petis pardonon kaj klarigis, ke antaŭfeste li ne rajtas fari tion.

Пилат накинул капюшон на свою чуть лысеющую голову и начал разговор.

Pilato levis la kapuĉon sur sian apenaŭ kalviĝantan kapon kaj komencis la interparolon.

Разговор этот шел по-гречески.

La interparolo estis en la greka.

Пилат сказал, что он разобрал дело Иешуа Га-Ноцри и утвердил смертный приговор.

Pilato diris, ke li ekzamenis la aferon pri Jeŝua Ha-Nocri kaj konfirmis la mortoverdikton.

Таким образом, к смертной казни, которая должна совершиться сегодня, приговорены трое разбойников: Дисмас, Гестас, Вар-равван и, кроме того, этот Иешуа Га-Ноцри.

Do, antaŭ la hodiaŭ okazonta ekzekuto mortoverdikton ricevis la tri banditoj — Dismas, Gestas, Bar-rabba — kaj krome tiu Jeŝua Ha-Nocri.

первые двое, вздумавшие подбивать народ на бунт против кесаря, взяты с боем римскою властью, числятся за прокуратором, и, следовательно, о них здесь речь идти не будет.

La du unuaj, kiuj aŭdacis eksciti la popolon kontraŭ Cezaro, estas kaptitaj fare de la Romia potenco post armita rezisto, do pri ili oni ne parolu.

Последние же, Вар-равван и Га-Ноцри, схвачены местной властью и осуждены синедрионом.

Male, la du lastaj, Bar-rabba kaj Ha-Nocri, estas arestitaj de la juda estraro kaj kondamnitaj de la Sinedrio.

Согласно закону, согласно обычаю, одного из этих двух преступников нужно будет отпустить на свободу в честь наступающего сегодня великого праздника пасхи.

Laŭ la leĝo kaj kutimo, unu el la du krimuloj estas liberigenda pro la granda festo de Pasko, komenciĝonta hodiaŭ.

Итак, прокуратор желает знать, кого из двух преступников намерен освободить синедрион: Вар-раввана или Га-Ноцри?

Do, la prokuratoro deziras scii, kiun el la du krimuloj intencas liberigi la Sinedrio: ĉu Bar-rabban aŭ Jeŝuan Ha-Nocri?

Каифа склонил голову в знак того, что вопрос ему ясен, и ответил: — Синедрион просит отпустить Вар-раввана.

Kajafo klinis la kapon signante ke li komprenis la demandon kaj respondis: — La Sinedrio petas liberigi Bar-rabban.

Прокуратор хорошо знал, что именно так ему ответит первосвященник, но задача его заключалась в том, чтобы показать, что такой ответ вызывает его изумление.

Ĝuste tiun respondon atendis Pilato, sed lia tasko estis ŝajnigi sin mirigita.

Пилат это и сделал с большим искусством.

Li faris tion majstre.

Брови на надменном лице поднялись, прокуратор прямо в глаза поглядел первосвященнику с изумлением.

Sur lia orgojla vizaĝo leviĝis la brovoj kaj li mire rigardis la ĉefpastron rekte en la okulojn.

— Признаюсь, этот ответ меня удивил, — мягко заговорил прокуратор, — боюсь, нет ли здесь недоразумения.

— Verdire, tiu respondo min surprizas, — milde diris la prokuratoro, — mi timas ke okazis miskompreno.

Пилат объяснился.

Pilato klarigis sian starpunkton.

Римская власть ничуть не покушается на права духовной местной власти, первосвященнику это хорошо известно, но в данном случае налицо явная ошибка. И в исправлении этой ошибки римская власть, конечно, заинтересована.

La Romia administracio neniel atencas la rajtojn de la loka religia estraro, la ĉefpastro ja bone scias tion, tamen tiu kazo prezentas evidentan eraron kaj la Romia administracio havas intereson ĝin korekti.

В самом деле: преступления Вар-раввана и Га-Ноцри совершенно несравнимы по тяжести.

Nu fakte: la krimoj de Bar-rabba kaj de Ha-Nocri tre diferencas laŭ la gravo.

Если второй, явно сумасшедший человек, повинен в произнесении нелепых речей, смущавших народ в Ершалаиме и других некоторых местах, то первый отягощен гораздо значительнее.

Dum la dua, nekontesteble homo mense malsana, kulpas je absurdaj paroladoj en Jerŝalaim kaj aliloke, la kulpo de la unua estas nekompareble pli grava.

Мало того, что он позволил себе прямые призывы к мятежу, но он еще убил стража при попытках брать его.

Li ne nur malkaŝe ekscitis ribelon, dum la aresto li ankoraŭ mortigis gardiston.

Вар-равван гораздо опаснее, нежели Га-Ноцри.

Bar-rabba estas multe pli danĝera ol Ha-Nocri.

В силу всего изложенного прокуратор просит первосвященника пересмотреть решение и оставить на свободе того из двух осужденных, кто менее вреден, а таким, без сомнения, является Га-Ноцри.

Pro la indikitaj rezonoj la prokuratoro petas la ĉefpastron rekonsideri la decidon kaj el la du kondamnitoj liberigi la malpli danĝeran, kaj tiu sendube estas Ha-Nocri.

Итак?

Do?

Каифа прямо в глаза посмотрел Пилату и сказал тихим, но твердым голосом, что синедрион внимательно ознакомился с делом и вторично сообщает, что намерен освободить Вар-раввана.

Kajafo diris per voĉo nelaŭta sed firma ke la Sinedrio zorge konsideris la aferon kaj ke la duan fojon ĝi sciigas sian intencon liberigi Bar-rabban.

— Как?

— Kiel do?

Даже после моего ходатайства? Ходатайства того, в лице которого говорит римская власть?

Eĉ post mia rekomendo, rekomendo de tiu, per kies buŝo parolas la Romia regado?

Первосвященник, повтори в третий раз.

Ĉefpastro, ripetu je tria fojo!

— И в третий раз мы сообщаем, что освобождаем Вар-раввана, — тихо сказал Каифа.

— Je la tria fojo mi ripetas ke ni liberigos Bar-rabban, — nelaŭte diris Kajafo.

Все было кончено, и говорить более было не о чем,

Ĉio estis finita, plua insisto estis sensenca.

Га-Ноцри уходил навсегда, и страшные, злые боли прокуратора некому излечить;

Ha-Nocri estis malaperonta por ĉiam, neniu kuracos la terurajn, kruelajn dolorojn de la prokuratoro.

от них нет средства, кроме смерти.

Kontraŭ ili estas nenia rimedo krom la morto.

Но не эта мысль поразила сейчас Пилата.

Sed ne tiu penso nun frapis Pilaton.

Все та же непонятная тоска, что уже приходила на балконе, пронизала все его существо.

Lin tutan penetris la sama nekomprenebla angoro, kiu ĵus trafis lin sur la balkono.

Он тотчас постарался ее объяснить, и объяснение было странное: показалось смутно прокуратору, что он чего-то не договорил с осужденным, а может быть, чего-то не дослушал.

La prokuratoro serĉis la kialon sed la rezulto estis stranga: ŝajnis al li malklare, ke en la interparolo kun la kondamnito io restis nedirita, aŭ eble, ke li ion ne finaŭskultis.

Пилат прогнал эту мысль, и она улетела в одно мгновение, как и прилетела.

Pilato forpelis tiun penson kaj ĝi tuj malaperis, same rapide kiel ĝi venis.

Она улетела, а тоска осталась необъясненной, ибо не могла же ее объяснить мелькнувшая как молния и тут же погасшая какая-то короткая другая мысль: «Бессмертие...

Ĝi malaperis kaj la angoro restis neeksplikita, ĉar ne povis ja ĝin klarigi alia, fulme aperinta kaj tuj estingiĝinta, mallonga penso: «Senmorteco...

Пришло бессмертие...» Чье бессмертие пришло?

La senmorteco venis...» Kies senmorteco?

Этого не понял прокуратор, но мысль об этом загадочном бессмертии заставила его похолодеть на солнцепеке.

Tion la prokuratoro ne komprenis sed la ideo pri tiu enigma senmorteco glaciigis lin malgraŭ la sun’ardo.

— Хорошо, — сказал Пилат, — да будет так.

— Nu, — diris Pilato, — estu tiel.

Тут он оглянулся, окинул взором видимый ему мир и удивился происшедшей перемене.

Li turnis la kapon, rigardis ĉirkaŭen kaj miris pri la okazinta ŝanĝo.

Пропал отягощенный розами куст, пропали кипарисы, окаймляющие верхнюю террасу, и гранатовое дерево, и белая статуя в зелени, да и сама зелень.

Malaperis la florŝarĝita rozujo, malaperis la cipresoj kadrantaj la supran terason, la granat’arbo, la blanka statuo en verdaĵoj kune kun la verdaĵoj.

Поплыла вместо этого всего какая-то багровая гуща, в ней закачались водоросли и двинулись куда-то, а вместе с ними двинулся и сам Пилат.

Ĉion anstataŭis ia malhelruĝa ŝlimo, en ĝi ektremis kaj ien ekmoviĝis algoj kaj kun ili moviĝis Pilato mem.

Теперь его уносил, удушая и обжигая, самый страшный гнев, гнев бессилия.

Sufoka kaj brula, lin forportis la plej terura kolero, la kolero de la malpovo.

— Тесно мне, — вымолвил Пилат, — тесно мне!

— Premon, — eligis Pilato, — premon mi sentas!

Он холодною влажною рукою рванул пряжку с ворота плаща, и та упала на песок.

Per malvarma, ŝvita mano li abrupte tiris la fibolon de la kolumo de sia mantelo. La fibolo falis sur la sablon.

— Сегодня душно, где-то идет гроза, — отозвался Каифа, не сводя глаз с покрасневшего лица прокуратора и предвидя все муки, которые еще предстоят.

— La vetero estas sufoka, ie pasas fulmotondro, — reagis Kajafo fikse rigardante la ruĝiĝintan vizaĝon de la prokuratoro kaj pensante pri la pluaj, ankoraŭ venontaj turmentoj.

«О, какой страшный месяц нисан в этом году!»

«Ho, terura estas ĉi-jare la monato Nisan’!»

— Нет, — сказал Пилат, — это не оттого, что душно, а тесно мне стало с тобой, Каифа,

— Ne, — diris Pilato, — ne pro la vetero mi estas premata, sed ĉar tro malvaste iĝis ĉi tie por ni du.

— и, сузив глаза, Пилат улыбнулся и добавил: — побереги себя, первосвященник.

— Streĉinte la palpebrojn, Pilato ridetis kaj aldonis: — Gardu cin, ĉefpastro.

Темные глаза первосвященника блеснули, и, не хуже, чем ранее прокуратор, он выразил на своем лице удивление.

La malhelaj okuloj de la ĉefpastro ekbrilis kaj li, ne malpli lerte ol antaŭe la prokuratoro, igis sian vizaĝon esprimi miron.

— Что слышу я, прокуратор?

— Kion mi aŭdas, prokuratoro?

— Гордо и спокойно ответил Каифа, — ты угрожаешь мне после вынесенного приговора, утвержденного тобою самим?

— fiere kaj trankvile respondis Kajafo, — ci minacas al mi post ol ci mem konfirmis nian verdikton?

Может ли это быть?

Ĉu tio estas ebla?

Мы привыкли к тому, что римский прокуратор выбирает слова, прежде чем что-нибудь сказать.

Kutime Romia prokuratoro elektas vortojn por ion diri.

Не услышал бы нас кто-нибудь, игемон?

Se iu aŭdus nin, hegemono ..?

Пилат мертвыми глазами посмотрел на первосвященника и, оскалившись, изобразил улыбку.

Pilato rigardis la ĉefpastron per malvivaj okuloj kaj nudigis la dentojn por esprimi rideton.

— Что ты, первосвященник!

— Kion ci diras, ĉefpastro!

Кто же может услышать нас сейчас здесь?

Kiu povas nun aŭdi nin ĉi tie?

Разве я похож на юного бродячего юродивого, которого сегодня казнят?

Ĉu mi similas la junan vagantan malsaĝulon ekzekutotan hodiaŭ?

Мальчик ли я, Каифа?

Ĉu mi estus knabo?

Знаю, что говорю и где говорю.

Mi scias, kion kaj kie mi diras.

Оцеплен сад, оцеплен дворец, так что и мышь не проникнет ни в какую щель!

La ĝardeno estas gardata, egale kiel la palaco, muso ne povus penetri ĉi tien!

Да не только мышь, не проникнет даже этот, как его...

Kaj ne nur muso, ne povus eĉ tiu — kiel li estas nomata?

Из города Кириафа.

— el la urbo Kirjat.

Кстати, ты знаешь такого, первосвященник?

Ĉu ci lin konas, ĉefpastro?

Да... Если бы такой проник сюда, он горько пожалел бы себя, в этом ты мне, конечно, поверишь?

Ho, se iu tia penetrus ĉi tien, li amare sin domaĝus, pri tio ci ja ne dubas, ĉu?

Так знай же, что не будет тебе, первосвященник, отныне покоя!

Do sciu, ĉefpastro, ke de nun ci ne havos ripozon!

Ни тебе, ни народу твоему, — и Пилат указал вдаль направо, туда, где в высоте пылал храм, — это я тебе говорю — Пилат Понтийский, всадник золотое копье!

Nek ci, nek cia popolo, — Pilato montris dekstren kie en la foro flamis la Templo, — tion deklaras mi, Pilato de Ponto, kavaliro de la Ora Lanco!

— Знаю, знаю!

— Mi scias, scias!

— Бесстрашно ответил чернобородый Каифа, и глаза его сверкнули.

— sentime respondis la nigrabarba Kajafo kaj liaj okuloj ekbrilis.

Он вознес руку к небу и продолжал: — знает народ Иудейский, что ты ненавидишь его лютой ненавистью и много мучений ты ему причинишь, но вовсе ты его не погубишь!

Li levis la manon ĉielen kaj daŭrigis: — Scias la juda popolo, ke ci malamegas ĝin per furioza malamo kaj suferigos al ĝi multajn turmentojn, sed tutan ci ĝin ne ekstermos!

Защитит его бог!

Dio ĝin defendos!

Услышит нас, услышит всемогущий кесарь, укроет нас от губителя Пилата!

Nin aŭdos, aŭdos la potenca Cezaro, li ŝirmos nin kontraŭ la ekstermanto Pilato!

— О нет! — Воскликнул Пилат,

— Ho ne! — ekkriis Pilato.

и с каждым словом ему становилось все легче и легче: не нужно было больше притворяться.

Nun ĉiu plua vorto lin faciligis: li jam povis forĵeti la maskon, ne plu zorgi pri la vortoj.

Не нужно было подбирать слова, — слишком много ты жаловался кесарю на меня, и настал теперь мой час, Каифа!

— Tro multe ci plendis kontraŭ mi al Cezaro, nun estas veninta mia horo, Kajafo!

Теперь полетит весть от меня, да не наместнику в Антиохию и не в Рим, а прямо на Капрею, самому императору, весть о том, как вы заведомых мятежников в Ершалаиме прячете от смерти.

Nun sciigon sendos mi, kaj ĝi iros ne al la provincestro en Antioĥion, nek al Romo, sed rekte al Kapreo, al Cezaro mem, la sciigo pri tio, ke notorajn ribelulojn vi kaŝas en Jerŝalaim kontraŭ la mortopuno.

И не водою из соломонова пруда, как хотел я для ващей пользы, напою я тогда Ершалаим!

Kaj tiam ne per la akvo el la Salomona lageto malsoifigos mi Jerŝalaimon — kiel mi intencis antaŭe por via bono!

Нет, не водою!

Ne per akvo!

Вспомни, как мне пришлось из-за вас снимать со стен щиты с вензелями императора, перемещать войска, пришлось, видишь, самому приехать, глядеть, что у вас тут творится!

Rememoru, vi devigis min forigi de la muroj la ŝildojn kun la emblemo de Cezaro, transloki trupojn, finfine mi mem devis veni ĉi tien kaj min okupi pri viaj misaĵoj.

Вспомни мое слово, первосвященник.

Memoru mian parolon, ĉefpastro.

Увидишь ты не одну когорту в Ершалаиме, нет!

Ci vidos en Jerŝalaim ne unu kohorton, ho ne!

Придет под стены города полностью легион фульмината, подойдет арабская конница, тогда услышишь ты горький плач и стенания.

Venos ĉe la urbomurojn la tuta legio Fulminata, venos la araba kavalerio, tiam ci aŭdos amarajn plorojn kaj ve-kriojn!

Вспомнишь ты тогда спасенного Вар-раввана и пожалеешь, что послал на смерть философа с его мирною проповедью!

Tiam rememoros ci la savitan Bar-rabban kaj bedaŭros, ke ci ekzekutigis la filozofon kun lia paca prediko!

Лицо первосвященника покрылось пятнами, глаза горели.

Sur la vizaĝo de la ĉefpastro aperis makuloj, lia rigardo brulegis.

Он, подобно прокуратору, улыбнулся, скалясь, и ответил: — Веришь ли ты, прокуратор, сам тому, что сейчас говоришь?

Kiel la prokuratoro, li akradente ridetis kaj respondis: — Ci mem, prokuratoro, ĉu ci kredas kion ci diras?

Нет, не веришь!

Ne, ci ĝin ne kredas!

Не мир, не мир принес нам обольститель народа в Ершалаим, и ты, всадник, это прекрасно понимаешь.

Ne pacon, ho, ne pacon portis al ni en Jerŝalaimon la forlogisto de la popolo kaj ci, kavaliro, bonege tion komprenas.

Ты хотел его выпустить затем, чтобы он смутил народ, над верою надругался и подвел народ под римские мечи!

Ci volus liberigi lin por ke li profanu la religion, agitu la popolon kaj konduku ĝin sub la Romiajn glavojn!

Но я, первосвященник Иудейский, покуда жив, не дам на поругание веру и защищу народ!

Sed dum vivas mi, la ĉefpastro de la judoj, la religio restos neprofanita kaj la popolo estos defendata.

Ты слышишь, Пилат?

Ĉu ci aŭdas, Pilato?

— И тут Каифа грозно поднял руку: — прислушайся, прокуратор!

— ĉi tiam Kajafo impone levis la manon: — Aŭskultu tion, prokuratoro!

Каифа смолк, и прокуратор услыхал опять как бы шум моря, подкатывающего к самым стенам сада ирода великого.

Kajafo eksilentis kaj denove Pilato aŭdis la bruon — kvazaŭ la maro torentis sub la murojn de la ĝardeno de Herodo la Granda.

Этот шум поднимался снизу к ногам и в лицо прокуратору.

De malsupre la bruo estis leviĝanta al la piedoj de la prokuratoro kaj trafis lin vizaĝen.

А за спиной у него, там, за крыльями дворца, слышались тревожные трубные сигналы, тяжкий хруст сотен ног, железное бряцание,

Samtempe de malantaŭ, de trans la aloj de la palaco, venis ekscitaj trumpetsignaloj, peza kraketo de centpieda marŝo, fera tintado;

— тут прокуратор понял, что римская пехота уже выходит, согласно его приказу, стремясь на страшный для бунтовщиков и разбойников предсмертный парад.

la prokuratoro komprenis, ke la Romia infanterio jam eliras sin direktante al la mortparado terura por la ribeluloj kaj krimuloj.

— Ты слышишь, прокуратор?

— Ĉu ci aŭdas, prokuratoro?

— Тихо повторил первосвященник,

— mallaŭte ripetis la ĉefpastro.

— неужели ты скажешь мне, что все это, — тут первосвященник поднял обе руки, и темный капюшон свалился с головы Каифы, — вызвал жалкий разбойник Вар-равван?

— Ci ja ne diros, ke ĉion ĉi, — Kajafo levis ambaŭ brakojn kaj la malhela kapuĉo forglitis de lia kapo, — kaŭzis la mizera krimulo Bar-rabba?

Прокуратор тыльной стороной кисти руки вытер мокрый, холодный лоб, поглядел на землю, потом, прищурившись, в небо, увидел, что раскаленный шар почти над самой его головою, а тень Каифы совсем съежилась у львиного хвоста,

Per la mandorso la prokuratoro viŝis de la frunto la malvarman ŝviton, rigardis teren, poste, levinte la duonfermitajn okulojn al la ĉielo, li rimarkis, ke la arda globo pendas preskaŭ super lia kapo, ke la ombro de Kajafo kuntiriĝis ĝis la leona vosto.

и сказал тихо и равнодушно: — Дело идет к полудню.

Li diris nelaŭte kaj indiferente: — Baldaŭ estos tagmezo.

Мы увлеклись беседою, а между тем надо продолжать.

La interesa konversacio forturnis nian atenton, nun ni revenu al la afero.

В изысканных выражениях извинившись перед первосвященником, он попросил его присесть на скамью в тени магнолии и обождать, пока он вызовет остальных лиц, нужных для последнего краткого совещания, и отдаст еще одно распоряжение, связанное с казнью.

En elegantaj esprimoj li pardonpetis la ĉefpastron kaj invitis Kajafon sidiĝi sur la benkon en la ombro de magnoliarbo kaj atendi ĝis li venigos la ceterajn partoprenontojn de la lasta mallonga interkonsilado — kaj faros ankoraŭ unu ordonon koncerne la ekzekuton.

Каифа вежливо поклонился, приложив руку к сердцу, и остался в саду, а Пилат вернулся на балкон.

La ĉefpastro ĝentile sin klinis tenante la manon sur la koro kaj restis en la ĝardeno, dum Pilato revenis sur la balkonon.

Там ожидавшему его секретарю он велел пригласить в сад легата легиона, трибуна когорты, а так же двух членов синедриона и начальника храмовой стражи, ожидавших вызова на следующей нижней террасе сада в круглой беседке с фонтаном.

Tie li ordonis al la sekretario konduki en la ĝardenon la legiestron, la tribunuson de la kohorto, la du sinedirianojn kaj la estron de la Templa gardo, kiuj estis atendantaj en la ronda pavilono kun fontano, sur la sekva pli malsupra teraso.

К этому Пилат добавил, что он тотчас выйдет и сам, и удалился внутрь дворца.

La prokuratoro aldonis, ke li mem tuj venos, kaj eniris la palacon.

Пока секретарь собирал совещание, прокуратор в затененной от солнца темными шторами комнате имел свидание с каким-то человеком, лицо которого было наполовину прикрыто капюшоном, хотя в комнате лучи солнца и не могли его беспокоить.

Dum la sekretario plenumis la ordonon, en ĉambro ŝirmita kontraŭ la suno per malhelaj kurtenoj Pilato rendevuis kun homo kies vizaĝon je duono kovris kapuĉo, kvankam tie la sunradioj ne povis lin ĝeni.

Свидание это было чрезвычайно кратко.

La rendevuo estis tre mallonga.

Прокуратор тихо сказал человеку несколько слов, после чего тот удалился, а Пилат через колоннаду прошел в сад.

La prokuratoro mallaŭte diris al la homo kelkajn vortojn, tiu foriris kaj Pilato tra la portiko revenis en la ĝardenon.

Там в присутствии всех, кого он желал видеть, прокуратор торжественно и сухо подтвердил, что он утверждает смертный приговор Иешуа Га-Ноцри, и официально осведомился у членов синедриона о том, кого из преступников угодно оставить в живых.

Tie en la ĉeesto de ĉiuj invititoj la prokuratoro seke deklaris ke li konfirmis la mortoverdikton pri Jeŝua Ha-Nocri, kaj oficiale demandis la sinedirianojn, al kiu el la krimuloj ili volas lasi la vivon.

Получив ответ, что это — Вар-равван, прокуратор сказал: — Очень хорошо,

Post la respondo, ke tiu estas Bar-rabba, la prokuratoro diris: — Tre bone.

— и велел секретарю тут же занести это в протокол, сжал в руке поднятую секретарем с песка пряжку и торжественно сказал: — пора!

— Li ordonis al la sekretario tuj protokoli la decidon, premis en la mano la fibolon, kiun la sekretario estis levinta de la sablo, kaj diris solene: — La tempo venis!

Тут все присутствующие тронулись вниз по широкой мраморной лестнице меж стен роз, источавших одуряющий аромат, спускаясь все ниже и ниже к дворцовой стене, к воротам, выходящим на большую, гладко вымощенную площадь, в конце которой виднелись колонны и статуи Ершалаимского ристалища.

Ĉiuj ĉeestantoj direktis sin laŭ la larĝa marmora ŝtuparo inter la ebriige aromaj rozheĝoj, pli kaj pli malsupren, al la palaca muro, al la pordego kondukanta al granda, glatpavima placo kies kontraŭan limon formis la kolonoj kaj statuoj de la Jerŝalaima hipodromo.

Лишь только группа, выйдя из сада на площадь, поднялась на обширный царящий над площадью каменный помост,

Elirinte el la ĝardeno la grupo surpaŝis larĝan masonitan podion kiu dominis la placon.

Пилат, оглядываясь сквозь прищуренные веки, разобрался в обстановке.

Tie Pilato tra la duonfermitaj palpebroj ĵetis rigardon ĉirkaŭen kaj tuj kaptis la situacion.

То пространство, которое он только что прошел, то есть пространство от дворцовой стены до помоста, было пусто, но зато впереди себя Пилат площади уже не увидел — ее съела толпа.

La spaco kiun li ĵus trairis, tiu inter la palaca muro kaj la podio, estis senhoma; sed antaŭ si la placon Pilato ne vidis: ĝin formanĝis la amaso.

Она залила бы и самый помост, и то очищенное пространство, если бы тройной ряд себастийских солдат по левую руку Пилата и солдат итурейской вспомогательной когорты по правую — не держал ее.

La homoj estus inundintaj ankaŭ la podion kaj la malplenan spacon sed tion malhelpis tri vicoj de soldatoj — la sebasteanoj maldekstre de Pilato kaj la Iturea helpa kohorto dekstre.

Итак, Пилат поднялся на помост, сжимая машинально в кулаке ненужную пряжку и щурясь.

Do, Pilato suriris la podion premante en la mano la senutilan fibolon kaj duonferminte la okulojn.

Щурился прокуратор не оттого, что солнце жгло ему глаза, нет!

Li duonfermis la okulojn ne pro la suna brilo, ho ne!

Он не хотел почему-то видеть группу осужденных, которых, как он это прекрасно знал, сейчас вслед за ним возводят на помост.

Ial li malvolis vidi la kondamnitojn kiujn li precize sciis esti kondukataj post li sur la podion.

Лишь только белый плащ с багряной подбивкой возник в высоте на каменном утесе над краем человеческого моря,

Apenaŭ la blanka mantelo kun purpura subŝtofo aperis en la alto sur la roko super la rando de la homa maro

незрячему Пилату в уши ударила звуковая волна: «Га-а-а...»

— tuj la orelojn de la nevidanta hegemono frapis son’ondo: «Haaa...».

Она началась негромко, зародившись где-то вдали у гипподрома, потом стала громоподобной и, продержавшись несколько секунд, начала спадать.

Unue nelaŭta, naskiĝinte ie malproksime, ĉe la hipodromo, ĝi kreskis kaj dum kelkaj momentoj restis tondra, poste komencis malleviĝi.

«Увидели меня», — подумал прокуратор.

«Ili ekvidis min» — pensis la prokuratoro.

Волна не дошла до низшей точки и неожиданно стала опять вырастать и, качаясь, поднялась выше первой,

Ne atinginte la plej malaltan punkton la ondo subite rekreskis kaj balancante superis la unuan;

и на второй волне, как на морском валу вскипает пена, вскипел свист и отдельные, сквозь гром различимые, женские стоны.

sur la kresto de la dua ondo ekbolis, similaj al ŝaŭmo sur mara ondego, fajfo kaj izolaj inaj ŝrikoj distingeblaj malgraŭ la tondro.

«Это их ввели на помост...

«Jen ili estas kondukataj sur la podion»,

— Подумал Пилат, — а стоны оттого, что задавили нескольких женщин, когда толпа подалась вперед».

pensis Pilato, «kaj la ŝrikojn kaŭzis tio, ke la amaso premegis kelkajn virinojn kiam ĝi moviĝis antaŭen».

Он выждал некоторое время, зная, что никакою силой нельзя заставить умолкнуть толпу, пока она не выдохнет все, что накопилось у нее внутри, и не смолкнет сама.

Iom da tempo li atendis, ĉar li sciis ke nenia forto povas silentigi la amason antaŭ ol ĝi forspiros ĉion en ĝi akumuliĝintan kaj trankviliĝos per si mem.

И когда этот момент наступил, прокуратор выбросил вверх правую руку, и последний шум сдуло с толпы.

Kaj kiam la momento venis, la prokuratoro levis la dekstran brakon kaj la lasta bruo forfalis.

Тогда Пилат набрал, сколько мог, горячего воздуха в грудь и закричал, и сорванный его голос понесло над тысячами голов: — Именем кесаря императора!

Tiam Pilato enspiris kiom eble plej multe da varmega aero kaj kriis kaj lia raŭka voĉo ekŝvebis super la miloj da kapoj: — Je la nomo de Cezaro imperatoro!

Тут в уши ему ударил несколько раз железный рубленый крик — в когортах, взбросив вверх копья и значки, страшно прокричали солдаты: — Да здравствует кесарь!

Tuj liajn orelojn plurfoje frapis fera, dishakita krio — la kohortanoj, svinginte supren la lancojn kaj insignojn, timige elkriis: — Vivu Cezaro!

Пилат задрал голову и уткнул ее прямо в солнце.

Levinte la vizaĝon Pilato fiksis ĝin kontraŭ la suno.

Под веками у него вспыхнул зеленый огонь, от него загорелся мозг, и над толпою полетели хриплые арамейские слова:

Sub liaj palpebroj ekflamis verda fajro, ĝi ekbruligis la cerbon kaj super la amaso ekflugis la arameaj vortoj:

— Четверо преступников, арестованных в Ершалаиме за убийства, подстрекательства к мятежу и оскорбление законов и веры, приговорены к позорной казни — повешению на столбах!

— La kvar krimuloj arestitaj en Jerŝalaim pro murdoj, instigo al ribelo kaj atenco kontraŭ la leĝoj kaj la religio estas kondamnitaj al la malhonora ekzekuto per pendigo sur fosto!

И эта казнь сейчас совершится на Лысой горе!

La ekzekuto estas senprokraste plenumota sur la Kalva Monto!

Имена преступников — Дисмас, Гестас, Вар-равван и Га-Ноцри.

La nomoj de la krimuloj estas: Dismas, Gestas, Bar-rabba kaj Ha-Nocri.

Вот они перед вами!

Jen ili staras antaŭ vi!

Пилат указал вправо рукой, не видя никаких преступников, но зная, что они там, на месте, где им нужно быть.

Sen vidi la krimulojn Pilato montris per la mano dekstren: li sciis ke ili staras sur la ĝusta loko.

Толпа ответила длинным гулом как бы удивления или облегчения.

La amaso respondis per longa murmuro, kia povus esprimi miron aŭ faciliĝon.

Когда же он потух, Пилат продолжал: — Но казнены из них будут только трое, ибо, согласно закону и обычаю, в честь праздника пасхи одному из осужденных, по выбору малого синедриона и по утверждению римской власти, великодушный кесарь император возвращает его презренную жизнь!

Kiam ĝi estingiĝis, Pilato daŭrigis: — Tamen nur tri el ili estos ekzekutitaj, ĉar laŭ la leĝo kaj la kutimo, por honori la Paskofeston, la nobla Cezaro imperatoro redonas lian senvaloran vivon al unu el la krimuloj, laŭ la elekto de la Malgranda Sinedrio konfirmita de la Romia administranto.

Пилат выкрикивал слова и в то же время слушал, как на смену гулу идет великая тишина.

Kriante la vortojn Pilato aŭskultis grandan silenton anstataŭi la murmuron.

Теперь ни вздоха, ни шороха не доносилось до его ушей,

Nun liajn orelojn trafis nek ekspiro nek susuro.

и даже настало мгновение, когда Пилату показалось, что все кругом вообще исчезло.

Eĉ ŝajnis al li unu momenton, ke ĉio ĉirkaŭ li tute malaperis.

Ненавидимый им город умер, и только он один стоит, сжигаемый отвесными лучами, упершись лицом в небо.

La abomenata urbo mortis kaj li staras sola, bruligate de la vertikalaj sunradioj, enŝovinte la kapon en la ĉielon.

Пилат еще придержал тишину, а потом начал выкрикивать: — Имя того, кого сейчас при вас отпустят на свободу...

Pilato iom tiris la silenton, poste komencis krii la reston: — La homo liberigota tuj antaŭ viaj okuloj estas ...

Он сделал еще одну паузу, задерживая имя, проверяя, все ли сказал, потому что знал, что мертвый город воскреснет после произнесения имени счастливца и никакие дальнейшие слова слышны быть не могут.

Antaŭ ol diri la nomon li denove paŭzis, kontrolante, ĉu li diris ĉion, ĉar li sciis, ke apenaŭ li diros la nomon de la feliĉulo, la mortinta urbo reviviĝos kaj neniu plua vorto estos aŭdebla.

«Все? — Беззвучно шепнул себе Пилат, — все.

«Ĉu ĉio?» — senvoĉe sin demandis Pilato. «Ĉio.

Имя!» И, раскатив букву «р» над молчащим городом, он прокричал: — Вар-равван!

La nomon!» Kaj rulegante la r-on super la silentanta urbo li kriis: — Bar-rabba!

Тут ему показалось, что солнце, зазвенев, лопнуло над ним и залило ему огнем уши.

Ĉi tiam ŝajnis al li ke ektintinte la suno krevis super li kaj verŝis fajron en liajn orelojn.

В этом огне бушевали рев, визги, стоны, хохот и свист.

En la fajro furiozis muĝo, ŝrikoj, ĝemoj, ridego kaj fajfado.

Пилат повернулся и пошел по мосту назад к ступеням, не глядя ни на что, кроме разноцветных шашек настила под ногами, чтобы не оступиться.

Pilato sin turnis kaj iris sur la podio reen sen rigardi ion ajn krom la diverskolorajn pavimerojn, por ne mispaŝi.

Он знал, что теперь у него за спиною на помост градом летят бронзовые монеты, финики, что в воющей толпе люди, давя друг друга, лезут на плечи, чтобы увидеть своими глазами чудо — как человек, который уже был в руках смерти, вырвался из этих рук!

Li sciis ke malantaŭ lia dorso sur la podion hajlas bronzaj moneroj kaj daktiloj, ke en la muĝanta interpuŝego la homoj levas sin unu sur la ŝultrojn de alia por propraokule vidi la miraklon: kiel homo, kiun la morto jam tenis en siaj manoj, eskapis el ili!

Как легионеры снимают с него веревки, невольно причиняя ему жгучую боль в вывихнутых на допросе руках,

Kiel la legianoj malligas la ŝnuron, nevole kaŭzante brulan doloron en liaj brakoj, distorditaj dum la torturoj.

как он, морщась и охая, все же улыбается бессмысленной сумасшедшей улыбкой.

Kiel li, malgraŭ la grimacoj kaj ĝemoj, tamen sensence, freneze ridetas.

Он знал, что в это же время конвой ведет к боковым ступеням троих со связанными руками, чтобы выводить их на дорогу, ведущую на запад, за город, к Лысой горе.

Li sciis ke samtempe la eskorto jam kondukas la tri homojn kun ligitaj manoj al la flanka ŝtuparo por irigi ilin laŭ la okcidenta vojo ekster la urbon, al la Kalva Monto.

Лишь оказавшись за помостом, в тылу его, Пилат открыл глаза, зная, что он теперь в безопасности — осужденных он видеть уже не мог.

Nur ekpaŝinte sur la placon, ŝirmate de la podio, Pilato levis la okulojn, ne plu timante vidi la kondamnitojn.

К стону начинавшей утихать толпы примешивались теперь и были различимы пронзительные выкрики глашатаев, повторявших одни на арамейском, другие на греческом языках все то, что прокричал с помоста прокуратор.

Al la ĝemoj de la kvietiĝanta amaso nun tre klare miksiĝis la tranĉaj voĉoj de la anoncistoj, greke kaj aramee ripetantaj kion Pilato estis proklaminta de la podio.

Кроме того, до слуха долетел дробный, стрекочущий и приближающийся конский топот и труба, что-то коротко и весело прокричавшая.

Krome, la prokuratoro aŭdis ŝutiĝi proksimiĝantan hufobruon, meze de kiu lakone kaj gaje ion kriis trumpeto.

Этим звукам ответил сверлящий свист мальчишек с кровель домов улицы, выводящей с базара на гипподромскую площадь, и крики «берегись!».

Al tiuj sonoj respondis orelbora fajfo de la knaboj sur la tegmentoj laŭ la strato kondukanta de la bazaro al la hipodroma placo kaj krioj «Atentu!»

Солдат, одиноко стоявший в очищеном пространстве площади со значком в руке, тревожно взмахул им, и тогда прокуратор, легат легиона, секретарь и конвой остановились.

Soldato sole staranta en la malplena, gardata parto de la placo, atentige svingis sian insignon kaj la prokuratoro, la legiestro, la sekretario kaj la eskorto haltis.

Кавалерийская ала, забирая все шире рыси, вылетела на площадь, чтобы пересечь ее в сторонке, минуя скопище народа, и по переулку под каменной стеной, по которой стлался виноград, кратчайшей дорогой проскакать к Лысой горе.

La alao, plirapidigante la troton, impetis sur la placon por transpasi ĝin flanke, preter la amaso, kaj rajdi plu laŭ la strateto ĉe la vitkovrita muro, per la plej mallonga vojo al la Kalva Monto.

Летящий рысью маленький, как мальчик, темный, как мулат, командир алы — сириец, равняясь с Пилатом, что-то тонко выкрикнул и выхватил из ножен меч.

Pasante antaŭ Pilato la alaestro, siriano malgranda kiel knabo kaj brunhaŭta kiel mulato, helvoĉe kriis ion kaj ŝire elingigis la glavon.

Злая вороная взмокшая лошадь шарахнулась, поднялась на дыбы.

Lia impetema, nigra, ŝvitmalseka ĉevalo abrupte haltis kaj baŭmis.

Вбросив меч в ножны, командир ударил плетью лошадь по шее, выровнял ее и поскакал в переулок, переходя в галоп.

Ĵetinte la glavon en la ingon la alaestro vipis la ĉevalon sur la kolon, igis ĝin repreni la ĝustan lokon kaj galope rajdis en la strateton.

За ним по три в ряд полетели всадники в туче пыли, запрыгали кончики легких бамбуковых пик, мимо прокуратора понеслись казавшиеся особо смуглыми под белыми тюрбанами лица с весело оскаленными, сверкающими зубами.

Lin sekvis, meze de polvonubo, liaj kavalerianoj en vicoj po tri, tremetis la pintoj de la malpezaj bambuolancoj, preter la prokuratoro estis rapide pasantaj brile, gaje nuddentaj vizaĝoj, kiuj ŝajnis aparte malhelaj sub la blankaj turbanoj.

Поднимая до неба пыль, ала ворвалась в переулок,

Kirlante la polvon ĝis la ĉielo la alao malaperis en la strateto.

и мимо Пилата последним проскакал солдат с пылающей на солнце трубою за спиной.

Laste preter Pilato rajdis la kavaleriano kun sunflama trumpeto malantaŭ la dorso.

Закрываясь от пыли рукой и недовольно морща лицо, Пилат двинулся дальше, устремляясь к воротам дворцового сада, а за ним двинулся легат, секретарь и конвой.

Per la mano sin ŝirmante kontraŭ la polvo, kun malkontenta grimaco, Pilato ekmovis sin pluen, al la pordego de la palaca ĝardeno, sekvate de la legiestro, la sekretario kaj la eskorto.

Было около десяти часов утра.

Estis proksimume la deka horo matene.

Глава 3.

Ĉapitro 3

Седьмое доказательство

LA SEPA PRUVO

— Да, было около десяти часов утра, досточтимый Иван Николаевич, — сказал профессор.

— Jes, estis proksimume la deka horo matene, estiminda Ivano Nikolaiĉ, — diris la profesoro.

Поэт провел рукою по лицу, как человек, только что очнувшийся, и увидел, что на Патриарших вечер.

Kvazaŭ ĵus vekiĝinte, la poeto viŝis la vizaĝon per la mano kaj rimarkis, ke ĉe la Patriarĥa jam vesperas.

Вода в пруде почернела, и легкая лодочка уже скользила по ней, и слышался плеск весла и смешки какой-то гражданки в лодочке.

La akvo nigriĝis kaj sur ĝi jam estis glitanta malpeza boato, oni aŭdis plaŭdon de remilo kaj ridon de civitanino en la boato.

В аллеях на скамейках появилась публика, но опять-таки на всех трех сторонах квадрата, кроме той, где были наши собеседники.

Publiko aperis sur la benkoj de la aleoj — pli ĝuste, en la tri aliaj lateroj de la kvadrato, escepte tiun kie sidis niaj interparolantoj.

Небо над Москвой как бы выцвело, и совершенно отчетливо была видна в высоте полная луна, но еще не золотая, а белая.

La ĉielo super Moskvo iel senkoloriĝis, en la alto tute klare videblis la plena luno, kvankam pale blanka, ankoraŭ ne ora.

Дышать стало гораздо легче, и голоса под липами звучали мягче, по-вечернему.

Oni spiris multe pli facile kaj la voĉoj sub la tilioj sonis pli milde, vesperece.

«Как же это я не заметил, что он успел сплести целый рассказ?..

«Kiel do povis okazi, ke mi ne rimarkis lin plekti tutan novelon?»,

— Подумал Бездомный в изумлении,

mirigite pensis Senhejmulo.

— ведь вот уже и вечер!

«Ja estas jam vespero!

А может, это и не он рассказывал, а просто я заснул и все это мне приснилось?»

Cetere, eble ne li rakontis ĉi ĉion sed mi endormiĝis kaj mem ĝin sonĝis, ĉu?»

Но надо полагать, что все-таки рассказывал профессор, иначе придется допустить, что то же самое приснилось и Берлиозу,

Tamen estas pli verŝajna, ke rakontis la profesoro, ĉar alie necesus akcepti, ke la samon sonĝis ankaŭ Berlioz,

потому что тот сказал, внимательно всматриваясь в лицо иностранца: — Ваш рассказ чрезвычайно интересен, профессор, хотя он и совершенно не совпадает с евангельскими рассказами.

kiu diris, atente rigardante la vizaĝon de la alilandano: — Via rakonto, profesoro, estas tre interesa, kvankam ĝi tute malakordas kun la Evangelioj.

— Помилуйте, — снисходительно усмехнувшись, отозвался профессор,

— Mi petas pardonon, — kun indulgema rideto respondis la profesoro,

— уж кто-кто, а вы-то должны знать, что ровно ничего из того, что написано в евангелиях, не происходило на самом деле никогда, и если мы начнем ссылаться на евангелия как на исторический источник...

— ja vi devas scii pli bone ol iu ajn, ke absolute nenio el la skribita en la Evangelioj iam okazis, kaj se ni komencos referenci la Evangeliojn kiel historian fonton ...

— Он еще раз усмехнулся, и Берлиоз осекся, потому что буквально то же самое он говорил Бездомному, идя с тем по бронной к Патриаршим прудам.

— li denove ridetis kaj Berlioz konfuziĝis, ĉar ĝuste tion li mem diris al Senhejmulo kiam ili iris laŭ la Malgranda Bronnaja strato al la ĝardenplaco.

— Это так, — заметил Берлиоз,

— Vi pravas, — diris la redaktoro.

— но боюсь, что никто не может подтвердить, что и то, что вы нам рассказывали, происходило на самом деле.

— Tamen mi timas, ke neniu povas certigi, ke tio, kion vi rakontis, fakte okazis.

— О нет!

— Ho, tamen!

Это может кто подтвердить!

Iu povas certigi kion!

— Начиная говорить ломаным языком, чрезвычайно уверенно ответил профессор и неожиданно таинственно поманил обоих приятелей к себе поближе.

— en misa rusa lingvo tre memfide respondis la profesoro kaj subite li kun mistera mieno geste invitis la amikojn proksimiĝi.

Те наклонились к нему с обеих сторон, и он сказал, но уже без всякого акцента, который у него, черт знает почему, то пропадал, то появлялся: — Дело в том...

De ambaŭ flankoj ili sin klinis al li, kaj li diris, denove en la bona rusa, sen la misprononco kiu pro nesciata kialo jen aŭdiĝis, jen malaperis: — Fakte ...

— Тут профессор пугливо оглянулся и заговорил шепотом, — что я лично присутствовал при всем этом.

— la profesoro timeme rigardis ĉirkaŭen kaj mallaŭtigis la voĉon ĝis la flustro, — fakte mi mem ĉeestis ĉion.

И на балконе был у Понтия Пилата, и в саду, когда он с Каифой разговаривал, и на помосте,

Kaj sur la balkono kun Poncio Pilato, kaj en la ĝardeno kiam li interparolis kun Kajafo, kaj sur la podio

но только тайно, инкогнито, так сказать, так что прошу вас — никому ни слова и полный секрет!.. Тсс!

— sed kaŝe, kvazaŭ inkognite, tial mi petas vin nepre teni ĉion en plej granda sekreto, ŝŝ!..

Наступило молчание, и Берлиоз побледнел.

Ekestis silento kaj Berlioz paliĝis.

— Вы... Вы сколько времени в Москве?

— Ĉu ... ĉu vi jam longe estas en Moskvo?

— Дрогнувшим голосом спросил он.

— li demandis per ŝanĝiĝinta voĉo.

— А я только что сию минуту приехал в Москву, — растерянно ответил профессор, и тут только приятели догадались заглянуть ему как следует в глаза и убедились в том, что левый, зеленый, у него совершенно безумен, а правый — пуст, черен и мертв.

— Mi ĵus venis en Moskvon, — perplekse respondis la profesoro, kaj nur ĉi tiam la amikoj rigardis lin pli atente en la okulojn kaj vidis, ke la maldekstra, la verda, estas tute freneza, dum la dekstra estas senesprima, nigra, malviva.

«Вот тебе все и объяснилось! — Подумал Берлиоз в смятении, — приехал сумасшедший немец или только что спятил на Патриарших.

«Nun ĉio klaras!» pensis Berlioz ekscitite, «tute simple, venis freneza germano, aŭ eble li ĵus freneziĝis ĉe la Patriarĥa.

Вот так история!» Да, действительно, объяснилось все: и страннейший завтрак у покойного философа Канта, и дурацкие речи про подсолнечное масло и Аннушку, и предсказания о том, что голова будет отрублена, и все прочее — профессор был сумасшедший.

Bela historio!» Jes, tio klarigis ĉion: la strangegan matenmanĝon ĉe la forpasinta filozofo Kantio, la idiotajn parolojn pri la oleo kaj Anjo, la antaŭdirojn pri la fortranĉota kapo kaj la reston — la profesoro estis mense malsana.

Берлиоз тотчас сообразил, что следует делать.

Berlioz tuj komprenis, kio estas farenda.

Откинувшись на спинку скамьи, он за спиною профессора замигал Бездомному, — не противоречь, мол, ему,

Sin retroĵetinte sur la benk’apogilon li palpebrumis al Senhejmulo malantaŭ la dorso de la profesoro kvazaŭ dirante: «Ne spitu lin!»

— но растерявшийся поэт этих сигналов не понял.

— sed la konsternita poeto ne komprenis liajn signojn.

— Да, да, да, — возбужденно говорил Берлиоз, — впрочем, все это возможно!

— Jes, jes, certe, jes, — ekscitite parolis Berlioz, — finfine ĉio ĉi estas ebla!

Даже очень возможно, и Понтий Пилат, и балкон, и тому подобное...

Nu tute ebla, kaj Poncio Pilato, kaj la balkono, kaj la resto ...

А вы одни приехали или с супругой?

Ĉu vi venis sola aŭ kun via edzino?

— Один, один, я всегда один, — горько ответил профессор.

— Sola, sola, mi ĉiam estas sola, — amare respondis la profesoro.

— А где же ваши вещи, профессор? — Вкрадчиво спрашивал Берлиоз, — в «Метрополе»?

— Do, kie estas viaj pakaĵoj, profesoro, — mielvoĉe demandis Berlioz, — ĉu en Métropole?

Вы где остановились?

Kie vi enhoteliĝis?

— Я?

— Ĉu mi?

Нигде, — ответил полоумный немец, тоскливо и дико блуждая зеленым глазом по Патриаршим прудам.

Nenie, — respondis la freneza germano, pelante sur la lageto la angoran kaj sovaĝan rigardon de sia verda okulo.

— Как? А... Где же вы будете жить?

— Kiel do? Sed kie vi loĝos?

— В вашей квартире, — вдруг развязно ответил сумасшедший и подмигнул.

— En via loĝejo, — kun subita impertinenteco respondis la frenezulo kaj palpebrumis.

— Я...

— Mi ...

Я очень рад, — забормотал Берлиоз, — но, право, у меня вам будет неудобно...

mi tre ĝojas, — ekbalbutis Berlioz, — sed vidu, en mia loĝejo estos al vi malkomforte ...

А в «Метрополе» чудесные номера, это первоклассная гостиница...

Dum en Métropole estas ravaj numeroj, ĝi estas bonega hotelo.

— А дьявола тоже нет?

— Kaj la diablo, ĉu ankaŭ la diablo ne estas?

— Вдруг весело осведомился больной у Ивана Николаевича.

— subite la profesoro gaje demandis Senhejmulon.

— И дьявола...

— Ankaŭ ...

— Не противоречь!

— Ne kontraŭdiru!

— Одними губами шепнул Берлиоз, обрушиваясь за спину профессора и гримасничая.

— senvoĉe, nur per la lipoj flustris Berlioz, sin ĵetinte malantaŭ la dorson de la profesoro kaj terure grimacante.

— Нету никакого дьявола!

— Ne estas ja ia ajn diablo!

— Растерявшись от всей этой муры, вскричал Иван Николаевич не то, что нужно,

— maltrafe ekkriis Ivano Nikolaiĉ, tute malspritigite de ĉiuj ĉi sensencaĵoj.

— вот наказание!

— Tie sufiĉus nenia pacienco!

Перестаньте вы психовать.

Vi ĉesu frenezumi!

Тут безумный расхохотался так, что из липы над головами сидящих выпорхнул воробей.

Ĉi tiam la malsanulo ekridegis tiel, ke el la tilio super la sidantoj elflugis pasero.

— Ну, уж это положительно интересно, — трясясь от хохота проговорил профессор, — что же это у вас, чего ни хватишься, ничего нет!

— Nu, jen kio ĉe vi estas vere amuza, — eligis la profesoro skuate de la ridego, — oni demandu vin pri io ajn, ĝi nepre mankas!

— Он перестал хохотать внезапно и, что вполне понятно при душевной болезни, после хохота впал в другую крайность — раздражился и крикнул сурово: — так, стало быть, так-таки и нету?

— Abrupte li ĉesis ridi kaj — la fenomeno kutima ĉe mensa malsano — de la ridego li pasis al la alia ekstremo, incitiĝinte li malmilde krietis: — Ĉu tamen ne estas?

— Успокойтесь, успокойтесь, успокойтесь, профессор, — бормотал Берлиоз, опасаясь волновать больного,

— Trankviliĝu, profesoro, trankviliĝu, — murmuradis Berlioz klopodante ne spiti la malsanulon.

— вы посидите минуточку здесь с товарищем Бездомным, а я только сбегаю на угол, звякну по телефону, а потом мы вас проводим, куда вы хотите.

— Bonvolu resti ĉi tie kun kamarado Senhejmulo, mi nur telefonos tre rapide de la strat’angulo kaj poste ni vin kondukos kien ajn vi volos.

Ведь вы не знаете города...

Ja vi ne konas la urbon ...

План Берлиоза следует признать правильным: нужно было добежать до ближайшего телефона-автомата и сообщить в бюро иностранцев о том, что вот, мол, приезжий из-за границы консультант сидит на Патриарших прудах в состоянии явно ненормальном.

La planon de Berlioz endas taksi ĝusta: necesis tuj kuri al la plej proksima telefonbudo kaj sciigi al la Alilandanburoo ke jen, en la ĝardenplaco de la Patriarĥa lageto sidas veninta el eksterlando konsilisto en evidente malnormala stato.

Так вот, необходимо принять меры, а то получается какая-то неприятная чепуха.

Do, oni faru ion, ja okazas ia malagrabla misaĵo.

— Позвонить?

— Do, vi volas telefoni ...

Ну что же, позвоните, — печально согласился больной и вдруг страстно попросил: — но умоляю вас на прощанье, поверьте хоть в то, что дьявол существует!

Nu, telefonu, — malgaje konsentis la malsanulo, kaj kun subita pasio li aldonis: — Tamen adiaŭante mi vin petegas, kredu almenaŭ je tio, ke la diablo ekzistas!

О большем я уж вас и не прошу.

Pri io plia mi eĉ ne parolas.

Имейте в виду, что на это существует седьмое доказательство, и уж самое надежное!

Sciu, ke pri tio estas sepa pruvo, la plej certa!

И вам оно сейчас будет предъявлено.

Kaj ĝi tuj iĝos al vi prezentita.

— Хорошо, хорошо, — фальшиво-ласково говорил Берлиоз

— Bone, bone, — diradis Berlioz per false dolĉeta voĉo.

и, подмигнув расстроенному поэту, которому вовсе не улыбалась мысль караулить сумасшедшего немца, устремился к тому выходу с Патриарших, что находится на углу бронной и ермолаевского переулка.

Li palpebrumis al la ĉagrenita poeto, kiun neniel ĝojigis la neceso gardi la frenezan germanon, kaj impetis al tiu elirejo de la ĝardeno, kiu estas ĉe la angulo de la Malgranda Bronnaja kaj Jermolajevskij-strateto.

А профессор тотчас же как будто выздоровел и посветлел.

Nu, la profesoro tuj resereniĝis kaj kvazaŭ resaniĝis.

— Михаил Александрович!

— Miĥaelo Aleksandroviĉ!

— Крикнул он вдогонку Берлиозу.

— li postkriis al Berlioz.

Тот вздрогнул, обернулся, но успокоил себя мыслью, что его имя и отчество известны профессору также из каких-нибудь газет.

Tiu skuiĝetis kaj sin returnis, sed lin tuj trankviligis la penso ke ankaŭ lian nomon la profesoro povis trovi en gazetoj.

А профессор прокричал, сложив руки рупором: — Не прикажете ли, я велю сейчас дать телеграмму вашему дяде в Киев?

La profesoro metis la manojn voĉtube antaŭ la buŝo kaj kriis: — Ĉu mi tuj sendigu telegramon al via onklo en Kievon?

И опять передернуло Берлиоза.

Berlioz denove miregis.

Откуда же сумасшедший знает о существовании Киевского дяди?

Kial la frenezulo scias, ke li havas onklon en Kievo?

Ведь об этом ни в каких газетах, уж наверно, ничего не сказано.

Tutcerte, nenia gazeto raportis tion.

Эге-ге, уж не прав ли Бездомный?

Ah ha, ĉu Senhejmulo tamen estus prava?

А ну как документы эти липовые?

La dokumentoj ja povas esti falsaj ...

Ах, до чего странный субъект.

Aĥ, kia stranga ulo!

Звонить, звонить! Сейчас же звонить!

Telefoni, telefoni, tuj telefoni!

Его быстро разъяснят!

Oni rapide lin klarigos.

И, ничего не слушая более, Берлиоз побежал дальше.

Sen atendi daŭrigon Berlioz kuris pluen.

Тут у самого выхода на бронную со скамейки навстречу редактору поднялся в точности тот самый гражданин, что тогда при свете солнца вылепился из жирного зноя.

Tuj ĉe la elirejo al la Malgranda Bronnaja renkonte al la redaktoro ekstaris ĝuste tiu civitano kiu antaŭe, en la suna lumo, modliĝis el la grasa varmego.

Только сейчас он был уже не воздушный, а обыкновенный, плотский, и в начинающихся сумерках Берлиоз отчетливо разглядел,

Tamen nun li estis ne aera sed ordinara, karna, kaj en la komenciĝanta krepusko Berlioz klare vidis,

что усишки у него, как куриные перья, глазки маленькие, иронические и полупьяные, а брючки клетчатые, подтянутые настолько, что видны грязные белые носки.

ke liaj lipharoj tre similas kokinajn plumojn, ke liaj malgrandaj okuloj estas ironiaj kaj ebrietaj, ke lia kvadratita pantalono estas tirita tiom alte ke videblas la malpuraj blankaj ŝtrumpetoj.

Михаил Александрович так и попятился, но утешил себя тем соображением, что это глупое совпадение и что вообще сейчас об этом некогда размышлять.

Berlioz eĉ paŝetis malantaŭen, sed li tuj sin trankviligis per la penso, ke tio estas banala koincido kaj ke nun mankas tempo por okupi sin pri tio.

— Турникет ищете, гражданин?

— Ĉu turnokrucon vi serĉas, civitano?

— Треснувшим тенором осведомился клетчатый тип, — сюда пожалуйте!

— per fendita tenoro demandis la individuo, — ĉi tien bonvolu!

Прямо, и выйдете куда надо.

Iru rekte kaj vi venos ĝuste kien vi volas.

С вас бы за указание на четверть литра...

Verdire, la indiko plene valoras kvaronlitron ...

Поправиться... Бывшему регенту!

resobrigan drinkon por eksa kapelestro!

— Кривляясь, субьект наотмашь снял жокейский свой картузик.

— la kvadratita larĝasvinge demetis sian ĵokean kaskedon.

Берлиоз не стал слушать попрошайку и ломаку регента, подбежал к турникету и взялся за него рукой.

Sen atenti la almozpetan histrionadon de la kapelestro, Berlioz kuris al la turnokruco kaj metis sur ĝin la manon.

Повернув его, он уже собирался шагнуть на рельсы, как в лицо ему брызнул красный и белый свет:

Ĝin turninte li estis paŝonta sur la relvojon, kiam en lian vizaĝon ŝprucis ruĝa kaj blanka lumo:

загорелась в стеклянном ящике надпись «Берегись трамвая!».

sur la vitra kesto ekhelis la skribaĵo «Atentu tramon!»

Тотчас и подлетел этот трамвай, поворачивающий по новопроложенной линии с ермолаевского на бронную.

Senprokraste aperis la tramo mem, sin turnante de Jermolajevskij al la Malgranda Bronnaja laŭ la nova linio.

Повернув и выйдя на прямую, он внезапно осветился изнутри электричеством, взвыл и наддал.

Pasinte la turnon kaj havante antaŭ si rektan vojon, la tramo subite eklumis de interne kaj plirapidiĝis.

Осторожный Берлиоз, хоть и стоял безопасно, решил вернуться за рогатку, переложил руку на вертушке, сделал шаг назад.

La singardema redaktoro, kvankam li staris sekure, tamen volis reiri malantaŭ la baron, remetis la manon sur la turnilo kaj faris paŝon reen.

И тотчас рука его скользнула и сорвалась, нога неудержимо, как по льду, поехала по булыжнику, откосом сходящему к рельсам, другую ногу подбросило, и Берлиоза выбросило на рельсы.

Sed lia mano glitis for, lia piedo nehaltigeble, kvazaŭ sur glacio, ŝoviĝis sur la pavimŝtonoj deklivantaj malsupren al la reloj, la alia gambo saltis en la aeron kaj Berlioz trafis sur la trakon.

Стараясь за что-нибудь ухватиться, Берлиоз упал навзничь, несильно ударившись затылком о булыжник,

Penante kapti apogon li falis dorsen, lia nuko neforte puŝiĝis kontraŭ la pavimo.

и успел увидеть в высоте, но справа или слева — он уже не сообразил, — позлащенную луну.

Li ankoraŭ havis la tempon vidi en la alto — sed ĉu dekstre aŭ maldekstre, tion li jam ne komprenis — la orizitan lunon.

Он успел повернуться на бок, бешеным движением в тот же миг подтянув ноги к животу, и, повернувшись, разглядел несущееся на него с неудержимой силой совершенно белое от ужаса лицо женщины-вагоновожатой и ее алую повязку.

Li ankoraŭ sukcesis sin turni sur la flankon, per despera movo tirante la gambojn al la ventro; sin turninte li ekvidis nehaltigeble impeti sur lin la absolute blankan pro teruro vizaĝon de la tramkondukistino kaj ŝian skarlatan kaptuketon.

Берлиоз не вскрикнул, но вокруг него отчаянными женскими голосами завизжала вся улица.

Berlioz ne kriis, sed ĉirkaŭ li la tuta strato ŝrikis per histeriaj inaj voĉoj.

Вожатая рванула электрический тормоз, вагон сел носом в землю, после этого мгновенно подпрыгнул, и с грохотом и звоном из окон полетели стекла.

La kondukistino tiregis la elektran bremson, la vagono kliniĝis antaŭen, poste saltetis, krakante kaj tintante la vitroj ŝutiĝis el ĝiaj fenestroj.

Тут в мозгу Берлиоза кто-то отчаянно крикнул — «Неужели?..»

Ĉi tiam en la cerbo de Berlioz iu freneze ekkriis: «Ĉu ..?»

Еще раз, и в последний раз, мелькнула луна, но уже разваливаясь на куски, и затем стало темно.

Ankoraŭ unu fojon, la lastan fojon ekbrilis la luno, ĝi jam estis dispeciĝanta, poste iĝis mallume.

Трамвай накрыл Берлиоза, и под решетку Патриаршей аллеи выбросило на булыжный откос круглый темный предмет.

La tramo kovris Berliozon kaj sub la kradon de la Patriarĥa aleo, sur la pavumitan deklivon falis malhela ronda objekto.

Скатившись с этого откоса, он запрыгал по булыжникам бронной.

De la deklivo ĝi saltetante ruliĝis sur la pavimŝtonojn de la Malgranda Bronnaja strato.

Это была отрезанная голова Берлиоза.

Ĝi estis la fortranĉita kapo de Berlioz.

Глава 4.

Ĉapitro 4

Погоня

LA POSTKURO

Утихли истерические женские крики, отсверлили свистки милиции, две санитарные машины увезли:

Finfine ĉesis la inŝrikoj, estingiĝis la orelbora fajfado de la milicianoj, du ambulancoj estis forportintaj:

одна — обезглавленное тело и отрезанную голову в морг, другая — раненную осколками стекла красавицу вожатую,

la unu — la senkapan korpon kaj la detranĉitan kapon al la kadavrejo, la alia — la belan kondukistinon vunditan per vitrorompaĵoj,

дворники в белых фартуках убрали осколки стекол и засыпали песком кровавые лужи, а Иван Николаевич как упал на скамейку, не добежав до турникета, так и остался на ней.

la balaistoj kun siaj blankaj antaŭtukoj jam forigis la vitropecojn kaj ŝutis sablon sur la sangoflakojn; nur Ivano Nikolaiĉ plu sidis sur benko, tie kien li sinkis ne atinginte la turnokrucon.

Несколько раз он пытался подняться, но ноги его не слушались — с Бездомным приключилось что-то вроде паралича.

Plurfoje li provis ekstari, sed la gamboj lin ne obeis; io simila al paralizo trafis Senhejmulon.

Поэт бросился бежать к турникету, как только услыхал первый вопль, и видел, как голова подскакивала на мостовой.

Impetinte ĉe la unua kriego al la turnokruco, la poeto vidis la kapon saltetadi sur la pavimo.

От этого он до того обезумел, что, упавши на скамью, укусил себя за руку до крови.

La vidaĵo lin tiom konsternis, ke li falis sur la apudan benkon kaj ĝissange mordis sian manon.

Про сумасшедшего немца он, конечно, забыл и старался понять только одно, как это может быть, что вот только что он говорил с Берлиозом, а через минуту — голова...

Nature, li tute forgesis pri la freneza germano kaj penis kompreni nur unu aferon: kiel tio eblas, ke li ĵus interparolis kun Berlioz, kaj unu minuton poste — la kapo ...

Взволнованные люди пробегали мимо поэта по аллее, что-то восклицая, но Иван Николаевич их слов не воспринимал.

En la aleo ekscititaj homoj rapidis preter la poeto, sonis emociaj voĉoj, sed la vortojn Ivano Nikolaiĉ ne perceptis.

Однако неожиданно возле него столкнулись две женщины, и одна из них, востроносая и простоволосая, закричала над самым ухом поэта другой женщине так: — Аннушка, наша Аннушка!

Subite antaŭ li interpuŝiĝis du virinoj, kaj unu el ili, pintnaza kaj nudkapa, kriaĉis al la alia, preskaŭ en la orelon de la poeto: — Tamen Anjo, nia Anjo!

С Садовой!

De Sadovaja!

Это ее работа!

Tio ja estas ŝia faraĵo!

Взяла она в бакалее подсолнечного масла, да литровку-то о вертушку и разбей!

En la butiko ŝi aĉetis sunfloran oleon, kaj jen, kontraŭ la turnokruco la litrujo rompiĝis.

Всю юбку изгадила... Уж она ругалась, ругалась!

La tuta jupo makuliĝis, ŝi sakris-sakradis!

А он-то, бедный, стало быть, поскользнулся да и поехал на рельсы...

Kaj li, la kompatinda, glitstumblis kaj sur la relojn ...

Из всего выкрикнутого женщиной в расстроенный мозг ивана николевича вцепилось одно слово: «Аннушка»...

El ĉio kriita de la virino la konfuzita menso de la poeto kaptis unu vorton: Anjo.

— Аннушка...

— Anjo ...

Аннушка?..

Anjo?!

— Забормотал поэт, тревожно озирась, — позвольте, позвольте...

— li ekmurmuris kaj maltrankvile rigardis ĉirkaŭen, — atendu do, atendu ...

К слову «Аннушка» привязались слова «подсолнечное масло», а затем почему-то «Понтий Пилат».

Al la vorto Anjo kroĉiĝis oleo, poste ial — Poncio Pilato.

Пилата поэт отринул и стал вязать цепочку, начиная со слова «Аннушка».

Pliaton li tuj forĵetis kaj rekomencis ligi la ĉenon ekde la vorto Anjo.

И цепочка эта связалась очень быстро и тотчас привела к сумасшедшему профессору.

La ĉeneroj rapide kuniĝis kaj kondukis al la freneza profesoro.

Виноват! Да ведь он же сказал, что заседание не состоится, потому что Аннушка разлила масло.

Nu jes! Tiu ja diris, ke la kunsido ne okazos, ĉar Anjo lasis la oleon disflui.

И, будьте любезны, оно не состоится!

Kaj jen, bonvolu vidi, ĝi ne okazos!

Этого мало: он прямо сказал, что Берлиозу отрежет голову женщина?!

Eĉ pli ol tio: li malimplice diris, ke la kapon fortranĉos virino, ĉu?

Да, да, да!

Jes, ĝuste tiel!

Ведь вожатая была женщина?!

Nu, la tramon ja kondukis virino!!

Что же это такое?

Kiel oni komprenu tion?

А?

Nu kiel?

Не оставалось даже зерна сомнения в том, что таинственный консультант точно знал заранее всю картину ужасной смерти Берлиоза.

Ne restis eĉ ombro de dubo, ke la mistera konsilisto jam antaŭe precize sciis la tutan cirkonstancaron de la terura morto de Berlioz.

Тут две мысли пронизали мозг поэта.

Du pensoj tuj ekfulmis en la cerbo de la poeto.

Первая: «Он отнюдь не сумасшедший! Все это глупости!»,

La unua: «Neniel li estas freneza, ĝi estas stultaĵo!»;

И вторая: «Уж не подстроил ли он это сам?!» Но, позвольте спросить, каким образом?!

kaj la dua: «Ĉu li mem ĉion ĉi aranĝis?» Pardonon, sed kiel li povus fari tion?

— Э, нет!

— Nu, spit!

Это мы узнаем!

Tion ni ekscios!

Сделав над собой великое усилие, Иван Николаевич поднялся со скамьи и бросился назад, туда, где разговаривал с профессором.

Streĉeginte sian volon, Senhejmulo sin igis leviĝi de la benko kaj impetis reen, tien kie okazis la interparolo kun la profesoro.

И оказалось, что тот, к счастью, еще не ушел.

Kaj evidentiĝis, ke feliĉe, tiu ankoraŭ ne foriris.

На бронной уже зажглись фонари, а над Патриаршими светила золотая луна, и в лунном, всегда обманчивом, свете ивану Николаевичу показалось, что тот стоит, держа под мышкою не трость, а шпагу.

En la Malgranda Bronnaja jam lumis la stratlampoj, super la Patriarĥa lageto brilis la ora luno, kaj sub la ĉiam trompaj lunradioj ŝajnis al Ivano, ke tiu staras tenante sub la brako ne bastoneton sed spadon.

Отставной втируша-регент сидел на том самом месте, где сидел еще недавно сам Иван Николаевич.

La almiksiĝema ekskapelestro okupis ĝuste la lokon kie antaŭ nelonge sidis la poeto.

Теперь регент нацепил себе на нос явно не нужное пенсне, в котором одного стекла вовсе не было, а другое треснуло.

Nun li fiksis sur la nazon evidente senutilan nazumon, en kiu unu okulvitro tute mankis, kaj la alia estis fendita.

От этого клетчатый гражданин стал еще гаже, чем был тогда, когда указывал Берлиозу путь на рельсы.

Pro tio la kvadratita civitano iĝis eĉ pli abomena ol antaŭe, kiam li montris al Berlioz la vojon sur la relojn.

С холодеющим сердцем Иван приблизился к профессору и, взглянув ему в лицо, убедился в том, что никаких признаков сумасшествия нет и не было.

Sentante froston en la koro, Ivano proksimiĝis al la profesoro, rigardis lin en la vizaĝon kaj konvinkiĝis, ke ĝi ne havas, nek havis, ian ajn simptomon de frenezo.

— Сознавайтесь, кто вы такой?

— Nun vi konfesu, kio vi estas?

— Глухо спросил Иван.

— obtuze demandis Ivano.

Иностранец насупился, глянул так, как будто впервые видит поэта, и ответил неприязненно: — Не понимай... Русский говорить... — Они не понимают! — Ввязался со скамейки регент, хотя его никто и не просил объяснять слова иностранца.

— Ne kompreni ... rusa paroli ... — Oni ne komprenas! — de la benko donis sian nepetitan klarigon la kapelestro.

— Не притворяйтесь!

— Ĉesu simuladi!

— Грозно сказал Иван и почувствовал холод под ложечкой, — вы только что прекрасно говорили по-русски.

— minace diris la poeto kaj sentis malvarmon sub la sternumo, — ĵus vi bonege parolis la rusan.

Вы не немец и не профессор!

Vi estas nek germano nek profesoro!

Вы — убийца и шпион!

Vi estas murdisto kaj spiono!

Документы!

Vian legitimilon!

— Яростно крикнул Иван.

— li kriis furioze.

Загадочный профессор брезгливо скривил и без того кривой рот и пожал плечами.

La mistera profesoro malŝate tordis sian, eĉ sen tio tordan, buŝon, kaj levetis la ŝultrojn.

— Гражданин!

— Civitano!

— Опять встрял мерзкий регент, — вы что же это волнуете интуриста?

— denove sin enmiksis la fia kapelestro, — kial vi ekscitas la alilandan turiston?

За это с вас строжайше спросится!

Pro tio vi suferos severan punon!

— А подозрительный профессор сделал надменное лицо, повернулся и пошел от Ивана прочь.

— Dume la suspektinda profesoro orgojle mienis, sin turnis kaj iris for.

Иван почувствовал, что теряется.

Ivano sentis, ke li perdas la piedtenon.

Задыхаясь, он обратился к регенту: — Эй, гражданин, помогите задержать преступника!

Sufokiĝante li diris al la kapelestro: — Hej, civitano, helpu aresti la krimulon!

Вы обязаны это сделать!

Vi devas fari tion.

Регент чрезвычайно оживился, вскочил и заорал: — Где твой преступник?

La kapelestro eksterordinare vigliĝis, salte sin levis de la benko kaj blekegis: — Krimulo?

Где он? Иностранный преступник?

Kiu? Kie? Ĉu alilanda krimulo?

— Глаза регента радостно заиграли, — этот?

— liaj okuloj ĝoje ekbrilis, — ĉu ĉi tiu?

Ежели он преступник, то первым долгом следует кричать: «Караул!» А то он уйдет.

Se li estas krimulo, endas tuj krii «Help!», alie li eskapos.

А ну, давайте вместе!

Ek, ni ambaŭ!

Разом!

Kune!

— И тут регент разинул пасть.

— kaj la kapelestro malfermis sian faŭkon.

Растерявшийся Иван послушался шуткаря-регента и крикнул «караул!», А регент его надул, ничего не крикнул.

La perpleksa poeto obeis la fi-ŝerculon kaj kriis «Help!»; sed la kapelestro lin trompis kaj nenion kriis.

Одинокий, хриплый крик Ивана хороших результатов не принес.

La izola, raŭka krio de Ivano rezultigis nenion bonan.

Две каких-то девицы шарахнулись от него в сторону, и он услышал слово «пьяный».

Du fraŭlinoj timigite paŝis flanken, for de li, kaj li aŭdis la vorton ebria.

— А, так ты с ним заодно?

— Ha, vi do estas lia kunulo,

— Впадая в гнев, прокричал иван, — ты что же это, глумишься надо мной?

— kolere kriis Ivano, — ĉu vi volas min moki?

Пусти!

For!

Иван кинулся вправо, и регент — тоже вправо!

Ivano saltis dekstren, kaj ankaŭ la kapelestro dekstren!

Иван — влево, и тот мерзавец туда же.

Ivano saltis maldekstren, la fripono same.

— Ты нарочно под ногами путаешься?

— Ĉu intence vi baras al mi la vojon?

— Зверея, закричал иван, — я тебя самого предам в руки милиции!

— ekfuriozis Ivano, — do vin mem mi transdonu al la milicio!

Иван сделал попытку ухватить негодяя за рукав, но промахнулся и ровно ничего не поймал.

Ivano provis kapti la kanajlon je la maniko sed maltrafis:

Регент как сквозь землю провалился.

la kapelestro subite malaperis, kvazaŭ englutite de la tero.

Иван ахнул, глянул вдаль и увидел ненавистного неизвестного.

La poeto mirkriis, rigardis ĉirkaŭen kaj vidis la malbenindan nekonaton.

Тот был уже у выхода в Патриарший переулок, и притом не один.

Tiu jam estis ĉe la elirejo al la Patriarĥa strateto kaj ne plu sola.

Более чем сомнительный регент успел присоединиться к нему.

La plej suspektinda kapelestro iel sukcesis lin atingi.

Но это еще не все: третьим в этой компании оказался неизвестно откуда взявшийся кот, громадный, как боров, черный, как сажа или грач, и с отчаянными кавалерийскими усами.

Eĉ pli ol tio: tria en la bando, tie estis virkato, grandega kiel porko, fulge, korve nigra, kun aŭdacegaj kavalerianaj lipharoj.

Тройка двинулась в Патриарший, причем кот тронулся на задних лапах.

La triopo sin direktis al la Patriarĥa strateto, la kato iris sur la malantaŭaj piedoj.

Иван устремился за злодеями вслед и тотчас убедился, что догнать их будет очень трудно.

Ivano impetis post la malbonulojn, kaj tuj komprenis, ke atingi ilin estos tre malfacile.

Тройка мигом проскочила по переулку и оказалась на Спиридоновке.

En unu momento la triopo trapasis la strateton kaj estis jam en Spiridonovka.

Сколько Иван не прибавлял шагу, расстояние между преследуемыми и им ничуть не сокращалось.

Malgraŭ ĉiuj penoj de Ivano la distanco inter li kaj la persekutatoj neniom malpliiĝis.

И не успел поэт опомниться, как после тихой Спиридоновки очутился у Никитских ворот, где положение его ухудшилось.

Fulmrapide traiginte la kvietan straton Spiridonovka, Ivano abrupte trafis la tre viglan placon Nikitskie-Vorota, kie la postkuro iĝis pli malfacila.

Злодейская же шайка к тому же здесь решила применить излюбленный бандитский прием — уходить врассыпную.

Krome, la tri kanajloj aplikis la artifikon ŝatatan de la krimaj bandoj: sin disigi.

Регент с великой ловкостью на ходу ввинтился в автобус, летящий к Арбатской площади, и ускользнул.

La kapelestro tre lerte saltis en preterpasantan aŭtobuson, kiu veturis al la placo Arbat’, kaj tiel eskapis.

Потеряв одного из преследуемых, Иван сосредоточил свое внимание на коте

Perdinte unu persekutaton, Ivano turnis sian atenton al la stranga kato.

и видел, как этот странный кот подошел к подножке моторного вагона «а», стоящего на остановке,

Tiu aliris motorvagonon de la linio A, starantan ĉe la haltejo,

нагло отсадил взвизгнувшую женщину, уцепился за поручень и даже сделал попытку всучить кондукторше гривенник через открытое по случаю духоты окно.

senceremonie deŝovis de ties ŝtupeto virinon malgraŭ ŝia protesta ŝriko, sin kroĉis je la tenilo kaj, tra la fenestro malfermita pro la varmego, provis enmanigi al la konduktorino dekkopekan moneron.

Поведение кота настолько поразило Ивана, что он в неподвижности застыл у бакалейного магазина на углу и тут вторично, но гораздо сильнее, был поражен поведением кондукторши.

La konduto de la kato tiom mirigis Ivanon, ke li gape haltis ĉe la strat’angula nutrovendejo, kaj tiam denove, sed eĉ pli forte, lin frapis la reago de la konduktorino.

Та, лишь только увидела кота, лезущего в трамвай, со злобой, от которой даже тряслась, закричала: — Котам нельзя!

Apenaŭ ŝi ekvidis la katon sin trapuŝi en la vagonon, ŝi kriis bolante pro furiozo: — La katoj ne rajtas!

С котами нельзя!

Sen katoj!

Брысь!

Malpermesite!

Слезай, а то милицию позову!

Huŝ! Malsupren, aŭ mi vokos la milicion!

Ни кондукторшу, ни пассажиров не поразила самая суть дела: не то, что кот лезет в трамвай, в чем было бы еще полбеды, а то, что он собирается платить!

Nek la konduktorinon nek la pasaĝerojn surprizis la ĉefaĵo: ke kato provas envagoniĝi estas stranga, sed multe pli mirinda estas, ke ĝi volas pagi!

Кот оказался не только платежеспособным, но и дисциплинированным зверем.

La kato montris sin besto ne nur pagipova sed ankaŭ disciplinema.

При первом же окрике кондукторши он прекратил наступление, снялся с подножки и сел на остановке, потирая гривенником усы.

Jam post la unua krio de la konduktorino ĝi tuj ĉesigis sian avancadon, forlasis la vagonŝtupeton kaj kaŭris sur la haltejo frotante la lipharojn per la monero.

Но лишь кондукторша рванула веревку и трамвай тронулся, кот поступил как всякий, кого изгоняют из трамвая, но которому все-таки ехать-то надо.

Sed kiam la konduktorino tiris la signalŝnuron kaj la tramo ekmoviĝis, la kato kondutis kiel ĉiu elvagonigito kiu nepre devas veturi.

Пропустив мимо себя все три вагона, кот вскочил на заднюю дугу последнего, лапой вцепился в какую-то кишку, выходящую из стенки, и укатил, сэкономив, таким образом, гривенник.

Preterlasinte ĉiujn tri vagonojn, la kato saltis sur la malantaŭan bufron de la lasta, kaptis per la krifoj kaŭĉukan tubon fiksitan ĉe la malantaŭa vando kaj forveturis, tiel ŝparante dek kopekojn.

Занявшись паскудным котом, Иван едва не потерял самого главного из трех — профессора.

Okupite pri la sentaŭga kato, Ivano preskaŭ perdis la ĉefan el la tri, la profesoron.

Но, по счастью, тот не успел улизнуть.

Feliĉe, tiu ankoraŭ ne sukcesis eskapi.

Иван увидел серый берет в гуще в начале большой Никитской, или герцена.

Lian grizan bereton Ivano rimarkis ĉe la homplena pasejo trans la straton Granda Nikitskaja (t.e. la strato Herzen).

В мгновение ока Иван и сам оказался там.

Post unu momento Ivano estis tie.

Однако удачи не было.

Sed la celon li ne atingis.

Поэт и шагу прибавлял, и рысцой начинал бежать, толкая прохожих, и ни на сантиметр не приблизился к профессору.

La poeto provis iri pli rapide, kelkfoje li kuretis puŝiĝante kontraŭ la homoj — kaj tamen li eĉ je unu centimetro ne proksimiĝis al la profesoro.

Как ни был расстроен Иван, все же его поражала та сверхъестественная скорость, с которой происходила погоня.

Malgraŭ sia konsterniĝo Ivano miris pri la supernatura rapido de la postkuro.

И двадцати секунд не прошло, как после Никитских ворот Иван Николаевич был уже ослеплен огнями на Арбатской площади.

Apenaŭ pasis dudek sekundoj — kaj anstataŭ la placon Nikitskie-Vorota li vidis la blindigajn lumojn de la placo Arbat’.

Еще несколько секунд, и вот какой-то темный переулок с покосившимися тротуарами, где Иван Николаевич грохнулся и разбил колено.

Ankoraŭ kelkaj sekundoj — kaj jen malluma strateto kun kaduka trotuaro, kie la poeto falis kaj kontuzis la genuon.

Опять освещенная магистраль — улица кропоткина, потом переулок, потом остоженка и еще переулок, унылый, гадкий и скупо освещенный.

La lumplena avenuo «Kropotkin», denove strateto, poste Ostoĵenka kaj ankoraŭ stratetaĉo, abomena kaj avare prilumata.

И вот здесь-то Иван Николаевич окончательно потерял того, кто был ему так нужен.

Ĝuste tie Ivano Nikolaiĉ definitive perdis tiun, kiun li nepre volis atingi.

Профессор исчез.

La profesoro malaperis.

Иван Николаевич смутился, но ненадолго, потому что вдруг сообразил, что профессор непременно должен оказаться в доме №13 и обязательно в квартире 47.

Post nelonga hezito la poeto decidis, ke la profesoro sendube estas en la domo n-ro 13 kaj certe en la apartamento 47.

Ворвавшись в подъезд, Иван Николаевич взлетел на второй этаж, немедленно нашел эту квартиру и позвонил нетерпеливо.

Ivano impetis al la enirejo, surkuris la duan etaĝon, tuj trovis la serĉatan pordon kaj malpacience sonorigis.

Ждать пришлось недолго: открыла Ивану дверь какая-то девочка лет пяти и, ни о чем не справляясь у пришедшего, немедленно ушла куда-то.

Li atendis ne longe: knabino, verŝajne kvin jarojn aĝa, malfermis la pordon kaj sen demandi lin pri io ajn tuj foriris reen.

В громадной, до крайности запущенной передней, слабо освещенной малюсенькой угольной лампочкой под высоким, черным от грязи потолком,

De sub la alta, nigre malpura plafono, eta karbonfadena lampo mizere prilumis la vastan, terure malzorgitan antaŭĉambron.

на стене висел велосипед без шин,

Biciklo sen pneŭmatikoj estis kroĉita al la muro,

стоял громадный ларь, обитый железом, а на полке над вешалкой лежала зимняя шапка, и длинные ее уши свешивались вниз.

apude staris grandega ferizita ŝrankokesto, kaj sur la breto sub la vesthokaro kuŝis vintra ĉapo kies longaj orelklapoj pendis malsupren.

За одной из дверей гулкий мужской голос в радиоаппарате сердито кричал что-то стихами.

De malantaŭ pordo radioaparato incitite kaj verse kriadis ion per resonanta vira voĉo.

Иван Николаевич ничуть не растерялся в незнакомой обстановке и прямо устремился в коридор,

Neniom embarasite en la nekonata ĉirkaŭaĵo la poeto rapidis en la koridoron.

рассуждая так: «Он, конечно, спрятался в ванной».

Ivano rezonis jene: «Kompreneble, li sin kaŝas en la banĉambro».

В коридоре было темно.

En la koridoro estis mallume.

Потыкавшись в стены, Иван увидел слабенькую полоску света внизу под дверью, нашарил ручку и несильно рванул ее.

Kelkfoje puŝiĝinte kontraŭ la muroj, la poeto finfine rimarkis palan lumstrieton sub pordo, palpe trovis la anson kaj ne tre forte ĝin ektiris.

Крючок отскочил, и Иван оказался именно в ванной и подумал о том, что ему повезло.

La ŝloshoketo elingiĝis, li trafis ĝuste la banĉambron kaj pensis, ke tio estas bona ŝanco.

Однако повезло не так уж, как бы нужно было!

Ho ve, la ŝanco estis malpli bona ol estus dezirinde!

На Ивана пахнуло влажным, теплом и, при свете углей, тлеющих в колонке,

Humida varmo lin renkontis, kaj streĉinte la okulojn li vidis, ĉe la lumo de karbo ardanta en la akvovarmigilo,

он разглядел большие корыта, висящие на стене, и ванну, всю в черных страшных пятнах от сбитой эмали.

grandajn lesivpelvojn kroĉitajn al la muro kaj la banujon kun monstraj nigraj makuloj de forkrevinta emajlo.

Так вот, в этой ванне стояла голая гражданка, вся в мыле и с мочалкой в руках.

Nu, en la banujo staris nuda civitanino, tuta en sapŝaŭmo kaj kun banstupo en la mano.

Она близоруко прищурилась на ворвавшегося Ивана и, очевидно, обознавшись в адском освещении, сказала тихо и весело: — Кирюшка! Бросьте трепаться!

Ŝi miope rigardis la enrompiĝintan poeton kaj, verŝajne erarigite de la infera lumo, diris nelaŭte kaj gaje: — Kiĉjo, ĉesu petoli!

Что вы, с ума сошли?..

Ĉu vi freneziĝis?

Федор Иваныч сейчас вернется.

Teodoro Ivaniĉ tuj revenos.

Вон отсюда сейчас же!

Tuj iru for!

— И махнула на Ивана мочалкой.

— kaj ŝi svingis la banstupon kontraŭ Ivano.

Недоразумение было налицо, и повинен в нем был, конечно, Иван Николаевич.

La miso estis evidenta, kaj certe, la kulpa estis Ivano Nikolaiĉ.

Но признаться в этом он не пожелал и, воскликнув укоризненно: «Ах, развратница!..» — Тут же зачем-то очутился на кухне.

Sed li malvolis agnoski tion, riproĉe ekkriis: «Ah, friponino!..» kaj ial pasis al la kuirejo.

В ней никого не оказалось,

Neniu estis en tiu preskaŭ malluma ĉambro.

и на плите в полумраке стояло безмолвно около десятка потухших примусов.

Kelkaj dek estingitaj primusoj silente staris sur la fornoplato.

Один лунный луч, просочившись сквозь пыльное, годами не вытираемое окно, скупо освещал тот угол, где в пыли и паутине висела забытая икона,

Unu sola luna radieto penetris tra la polva, tutajn jarojn ne purigata fenestro, kaj magre prilumis la angulon kie en polvo kaj araneaĵo pendis forgesita ikono.

из-за киота которой высовывались концы двух венчальных свечей. Под большой иконой висела пришпиленная маленькая — бумажная.

De malantaŭ la ikonujo elstaris la pintoj de du geedziĝritaj kandeloj, sub ĝi estis kroĉita malgranda papera ikoneto.

Никому не известно, какая тут мысль овладела Иваном, но только, прежде чем выбежать на черный ход, он присвоил одну из этих свечей, а также и бумажную иконку.

Neniu scias, kiun penson ekhavis tiam Ivano, ni diru nur, ke antaŭ ol elkuri al la malantaŭa ŝtuparo li proprigis al si unu el la kandeloj kaj la paperan ikoneton.

Вместе с этими предметами он покинул неизвестную квартиру, что-то бормоча, конфузясь при мысли о том, что он только что пережил в ванной,

Kun tiuj objektoj li forlasis la nekonatan loĝejon, murmurante ion, embarasite de la rememoro pri la ĵusa incidento en la banĉambro,

невольно стараясь угадать, кто бы был этот наглый Кирюшка и не ему ли принадлежит противная шапка с ушами.

nevole penante diveni, kio estas tiu impertinenta Kiĉjo kaj ĉu lia estas la abomena orelklapa ĉapo.

В пустынном безотрадном переулке поэт оглянулся, ища беглеца, но того нигде не было.

En la senhoma, enua strateto Ivano rigardis ĉirkaŭen sed la profesoron li tie ne trovis.

Тогда Иван твердо сказал самому себе: — Ну конечно, он на Москве-реке!

Tiam la poeto senhezite diris al si mem: — Tutcerte li estas ĉe Moskvo-rivero!

Вперед!

Antaŭen!

Следовало бы, пожалуй, спросить Ивана Николаевича, почему он полагает, что профессор именно на Москве-реке, а не где-нибудь в другом месте.

Ĉi tiam endus demandi Ivanon, kial li opinias, ke la fuĝinto nepre estas ĉe Moskvo-rivero kaj nenie aliloke.

Да горе в том, что спросить-то было некому. Омерзительный переулок был совершенно пуст.

Ho ve, neniu ĝin faris, la abomena strateto ja estis absolute senhoma.

Через самое короткое время можно было увидеть Ивана Николаевича на гранитных ступенях амфитеатра Москвы-реки.

Post plej mallonga tempo oni povis vidi la poeton sur la granitaj ŝtupoj de la amfiteatra riverbordo.

Сняв с себя одежду, Иван поручил ее какому-то приятному бородачу, курящему самокрутку возле рваной белой толстовки и расшнурованных стоптанных ботинок.

Demetinte siajn vestaĵojn li konfidis ilin al agrabla barbulo, kiu fumis memfaritan cigaredon apud paro de eluzitaj botetoj kaj blanka ĉifoniĝinta zonbluzo;

Помахав руками, чтобы остыть, Иван ласточкой кинулся в воду.

poste Ivano iom svingis la brakojn por sin malvarmigi kaj hirundsalte sin ĵetis en la akvon.

Дух перехватило у него, до того была холодна вода, и мелькнула даже мысль, что не удастся, пожалуй, выскочить на поверхность.

La elspiro haltis en lia brusto, tiom malvarmega estis la akvo, kaj dum unu momento Ivano eĉ dubis, ĉu li sukcesos elakviĝi.

Однако выскочить удалось, и, отдуваясь и фыркая, с круглыми от ужаса глазами, Иван Николаевич начал плавать в пахнущей нефтью черной воде меж изломанных зигзагов береговых фонарей.

Tamen li reatingis la supraĵon kaj, kaĉalote snufante, kraĉospiregante, kun larĝe malfermitaj okuloj, li iom naĝis en la nigra akvo, odoranta je mazuto, inter la rompitaj rebriloj de la bordaj lanternoj.

Когда мокрый Иван приплясал по ступеням к тому месту, где осталось под охраной бородача его платье, выяснилось, что похищено не только второе, но и первый, то есть сам бородач.

Saltetante sur la granitaj ŝtupoj por iomete sin sekigi, li revenis al la loko kie antaŭ kelkaj minutoj li lasis sian vestaron al la prizorgo de la barbulo, kaj tie evidentiĝis, ke malaperis ne nur la gardataĵo sed ankaŭ la gardanto.

Точно на том месте, где была груда платья, остались полосатые кальсоны, рваная толстовка, свеча, иконка и коробка спичек.

Sur la loko, kien la poeto metis siajn vestojn, restis nur longa striita kalsono, la ĉifoniĝinta zonbluzo, la kandelo, la ikoneto kaj alumetujo.

Погрозив в бессильной злобе кому-то вдаль кулаком, Иван облачился в то, что было оставлено.

En senpova furiozo Ivano minacis per la pugno iun en la malproksimo kaj surmetis la lasitan.

Тут его стали беспокоить два соображения: первое, это то, что исчезло удостоверение Массолита, с которым он никогда не расставался, и, второе, удастся ли ему в таком виде беспрепятственно пройти по Москве?

Du aferoj maltrankviligis la poeton: unue, estis perdita lia Massolita membrokarto, kiun li kutimis ĉiam havi kune, kaj due, ĉu tiel vestite li povos sen malhelpo pasi tra Moskvo?

Все-таки в кальсонах...

En kalsono ...

Правда, кому какое дело, а все же не случилось бы какой-нибудь придирки или задержки.

Jes, tio ja koncernas neniun — kaj tamen povas estiĝi ĉikano.

Иван оборвал пуговицы с кальсон там, где те застегивались у щиколотки, в расчете на то, что, может быть, в таком виде они сойдут за летние брюки, забрал иконку, свечу и спички и тронулся, сказав самому себе: — К Грибоедову!

Li forŝiris la butonojn ĉe la maleoloj, esperante per tio akceptigi la kalsonon kiel someran pantalonon, prenis la ikoneton, la kandelon kaj la alumetojn, kaj ekiris dirinte al si mem: — Al Gribojedovo!

Вне всяких сомнений, он там.

Sendube, li estas tie.

Город уже жил вечерней жизнью.

La urbo jam estis vivanta sian vesperan vivon.

В пыли пролетали, бряцая цепями, грузовики, на платформах коих, на мешках, раскинувшись животами кверху, лежали какие-то мужчины.

Tintante per la ĉenoj, kamionoj rapidis tra la polvo, sur ilia ŝarĝplato, sur sakoj, ripoze kuŝis viroj.

Все окна были открыты. В каждом из этих окон горел огонь под оранжевым абажуром,

Ĉiuj fenestroj estis malfermitaj kaj trans ĉiu lumis lampo kun oranĝkolora ŝirmilo.

и из всех окон, из всех дверей, из всех подворотен, с крыш и чердаков, из подвалов и дворов вырывался хриплый рев полонеза из оперы «Евгений Онегин».

El la fenestroj, el la pordoj kaj el la pordegoj, el la mansardoj, el la keloj kaj el la kortoj venis raŭka muĝo de la polonezo el la opero «Eŭgeno Onegin».

Опасения Ивана Николаевича полностью оправдались: прохожие обращали на него внимание и оборачивались.

Tio, kion antaŭtimis Ivano, realiĝis: lia aspekto ekscitis skandalan interesiĝon, la pasantoj sin returnadis por lin rigardi.

Вследствие этого он решил покинуть большие улицы и пробираться переулочками, где не так назойливы люди,

Tial li decidis forlasi la grandajn stratojn kaj avanci tra la flankaj stratetoj, kie la homoj estas malpli molestemaj,

где меньше шансов, что пристанут к босому человеку, изводя его расспросами о кальсонах, которые упорно не пожелали стать похожими на брюки.

kie malpli probablas, ke oni ĝenados nudpiedan viron per demandoj pri lia kalsono, eĉ se ĝi obstine malsimilas someran pantalonon.

Иван так и сделал и углубился в таинственную сеть Арбатских переулков

Ivano eniris la misteran stratetaron de Arbat’.

и начал пробираться под стенками, пугливо косясь, ежеминутно оглядываясь, по временам прячась в подъездах и избегая перекрестков со светофорами, шикарных дверей посольских особняков.

Li sin ŝovis laŭ la muroj, ŝteliste rigardante ĉirkaŭen, fojfoje sin kaŝante en domoj malantaŭ ŝtupareja pordo, evitante semaforajn stratkruciĝojn kaj la elegantajn ambasadorejajn pordegojn.

И на всем его трудном пути невыразимо почему-то мучил вездесущий оркестр, под аккомпанемент которого тяжелый бас пел о своей любви к Татьяне.

Kaj en lia tuta malfacila vojo neesprimeble lin ial turmentis la ĉiea orkestro, de kiu akompanate, peza baso kantis pri sia amo al Tatiana.

Глава 5. Было дело в Грибоедове

Ĉapitro 5 LA INCIDENTO EN GRIBOJEDOVO

Старинный двухэтажный дом кремового цвета помещался на бульварном кольце в глубине чахлого сада, отделенного от тротуара кольца резною чугунною решеткой.

La malnova, duetaĝa, kremkolora palaceto situis ĉe la Bulvardoringo, meze de magra ĝardeno apartigita disde la trotuaro per punte gisita, fera krado.

Небольшая площадка перед домом была заасфальтирована, и в зимнее время на ней возвышался сугроб с лопатой, а в летнее время она превращалась в великолепнейшее отделение летнего ресторана под парусиновым тентом.

Negranda placo antaŭ la domo estis asfaltizita; vintre tie altis neĝoamaso kun ŝpato, sed ĉiun someron, ŝirmite per tola markezo, la loko iĝis bonega ĝardenrestoracio.

Дом назывался «домом Грибоедова» на том основании, что будто бы некогда им владела тетка писателя — Александра Сергеевича Грибоедова.

La palaceto havis la nomon Domo de Gribojedov, ĉar laŭfame, ĝi iam apartenis al onklino de la verkisto Aleksandro Sergejeviĉ Gribojedov.

Ну владела или не владела — мы того не знаем.

Verdire, pri tiu aparteno ni ne certas.

Помнится даже, что, кажется, никакой тетки-домовладелицы у Грибоедова не было...

Fakte ni emas opinii, ke la palacethava onklino neniam ekzistis.

Однако дом так называли.

Tamen la domo havis tiun nomon,

Более того, один московский врун рассказывал, что якобы вот во втором этаже, в круглом зале с колоннами, знаменитый писатель читал отрывки из «Горя от ума» этой самой тетке, раскинувшейся на софе,

kaj Moskva babilulo eĉ rakontadis, kvazaŭ tie en la supra etaĝo, en la ronda salono kun kolonaro, la eminenta verkisto legis fragmentojn el sia teatraĵo «La Malfeliĉo esti tro Sprita» al la indikita onklino, mole duonkuŝanta sur sofo.

а впрочем, черт его знает, может быть, и читал, не важно это!

Cetere, la diablo ĝin scias, eble li tamen legis, tio ja tute ne gravas!

А важно то, что в настоящее время владел этим домом тот самый Массолит, во главе которого стоял несчастный Михаил Александрович Берлиоз до своего появления на Патриарших прудах.

La grava estas, ke nun la domo apartenis al Massolit, la asocio kiun la malfeliĉa Miĥaelo Aleksandroviĉ Berlioz estris ĝis sia apero ĉe la Patriarĥa lageto.

С легкой руки членов Массолита никто не называл дом «домом Грибоедова», а все говорили просто — «Грибоедов»:

Laŭ la ekzemplo de la Massolitanoj, anstataŭ la longan «La Domo de Gribojedov» ĉiuj kutimis diri simple Gribojedovo:

«Я вчера два часа протолкался у Грибоедова», — «Ну и как?» — «В Ялту на месяц добился».

«Hieraŭ mi du horojn vicumis en Gribojedovo.» — «Kaj rezulte?» — «Du monatoj en Jalto.»

— «Молодец!».

— «Bona predo!»;

Или: «Пойди к Берлиозу, он сегодня от четырех до пяти принимает в Грибоедове...» И так далее.

aŭ: «Iru al Berlioz, hodiaŭ li akceptas en Gribojedovo de la kvara ĝis la kvina», ktp.

Массолит разместился в Грибоедове так, что лучше и уютнее не придумать.

Massolit sin instalis en Gribojedovo tiel bone kaj komforte, ke ion pli oportunan ne eblas eĉ imagi.

Всякий, входящий в Грибоедова, прежде всего знакомился невольно с извещениями разных спортивных кружков и с групповыми, а также индивидуальными фотографиями членов Массолита,

Enirinte, oni antaŭ ĉio nevole atentis la anoncojn de diversaj sportsocietoj, la individuajn kaj grupajn fotojn de Massolitanoj,

которыми (фотографиями) были увешаны стены лестницы, ведущей во второй этаж.

kiuj (la fotoj) estis abunde pendigitaj sur la muro de la ŝtuparo kondukanta al la supra etaĝo.

На дверях первой же комнаты в этом верхнем этаже виднелась крупная надпись «Рыбно-дачная секция», и тут же был изображен карась, попавшийся на уду.

Jam la unua pordo en la supra etaĝo prezentis grandan skribaĵon: Fiŝkaptista-Vilaa Sekcio kaj tuj sube estis desegnita karaso mordanta la hokon.

На дверях комнаты №2 было написано что-то не совсем понятное:

Sur la pordo de la ĉambro n-ro 2 estis skribita io ne tuj komprenebla:

«Однодневная творческая путевка. Обращаться к М. В. Подложной».

«Unutaga krea vojaĝo — ĉe M.V. Falsina».

Следующая дверь несла на себе краткую, но уже вовсе непонятную надпись: «Перелыгино».

La sekva pordo havis lakonan sed tute nekompreneblan surskribon: Parodiklino.

Потом у случайного посетителя Грибоедова начинали разбегаться глаза от надписей, пестревших на ореховых теткиных дверях:

Irante plu, la okaza vizitanto tute perdiĝis inter la buntaj anoncoj sur la juglandolignaj onklinaj pordoj:

«Запись в очередь на бумагу у Поклевкиной»,

«Enviciĝo pri papero ĉe Pokljovkina»,

«Касса», «Личные расчеты скетчистов»...

«Kaso», «Personaj Kontoj de la Skeĉistoj» ktp.

Прорезав длиннейшую очередь, начинавшуюся уже внизу в швейцарской, можно было видеть надпись на двери, в которую ежесекундно ломился народ: «Квартирный вопрос».

Traborinte longegan vicon, kies vosto estis malsupre, ĉe la pordistejo, oni povis legi la skribaĵon sur pordo, senĉese atakata de la amaso: «Loĝado».

За квартирным вопросом открывался роскошный плакат,

Post la Loĝado etendiĝis luksa afiŝo.

на котором изображена была скала, а по гребню ее ехал всадник в бурке и с винтовкой за плечами.

Ĝi prezentis rokon sur kies kresto rajdis kaŭkazano en burko kaj kun fusilo malantaŭ la dorso.

Пониже — пальмы и балкон, на балконе — сидящий молодой человек с хохолком, глядящий куда-то ввысь очень-очень бойкими глазами и держащий в руке самопишущее перо.

Malpli alte estis palmoj kaj balkono, sur la balkono sidis juna viro kun bukla hartufo, li rigardis ien supren per tre-tre viglaj okuloj kaj tenis en la mano fontoplumon.

Подпись: «Полнообъемные творческие отпуска от двух недель (рассказ-новелла) до одного года (роман, трилогия).

La teksto: «Plentempaj kreaj forpermesoj, la daŭro — de du semajnoj (novelo) ĝis unu jaro (romantrilogio).

Ялта, Суук-су, Боровое, Цихидзири, Махинджаури, Ленинград (Зимний дворец)».

Jalto, Suuk-Su, Borovoje, Ciĥisdziri, Maĥinĝauri, Leningrado (la Vintra Palaco)».

У этой двери также была очередь, но не чрезмерная, человек в полтораста.

Ankaŭ ĉe tiu pordo estis atendovico, sed ne tro granda, ne pli ol cent kvindek homoj.

Далее следовали, повинуясь прихотливым изгибам, подъемам и спускам Грибоедовского дома,

Irante plu, supren kaj malsupren, laŭante la kapricajn turnojn de la Domo de Gribojedov, oni pasis preter

— «Правление Массолита», «Кассы №2, 3, 4, 5», «Редакционная коллегия», «Председатель Массолита», «Бильярдная», различные подсобные учреждения, наконец, тот самый зал с колоннадой, где тетка наслаждалась комедией гениального племянника.

«Estraro de Massolit», «Kasoj n-ro 2, 3, 4, 5», «Redakcio», «Prezidanto de Massolit», «Bilardejo», diversaj akcesoraj ejoj — ĝis la kolonara salono, kie la onklino iam ĝuis la komedion de sia genia nevo.

Всякий посетитель, если он, конечно, был не вовсе тупицей, попав в Грибоедова, сразу же соображал, насколько хорошо живется счастливцам — членам Массолита, и черная зависть начинала немедленно терзать его.

Do, apenaŭ enirinte Gribojedovon, ĉiu vizitanto, se li ne estis senespere stulta, de sia unua rigardo komprenis, kiom prosperas la feliĉuloj Massolitanoj, kaj nigra envio tuj komencis ronĝi lian koron.

И немедленно же он обращал к небу горькие укоризны за то, что оно не наградило его при рождении литературным талантом,

Samtempe li amare riproĉadis al la ĉielo, ke ĝi lin ne dotis je literatura talento,

без чего, естественно, нечего было и мечтать овладеть членским Массолитским билетом,

sen kiu, memkompreneble, absolute vana estis ĉia revo pri la Massolita membrokarto,

коричневым, пахнущим дорогой кожей, с золотой широкой каймой, — известным всей Москве билетом.

la bruna, orranda, odoranta je multekosta ledo, de la tuta Moskvo konata membrokarto.

Кто скажет что-нибудь в защиту зависти?

Kiu pledu favore al la envio?

Это чувство дрянной категории, но все же надо войти и в положение посетителя.

Tutcerte la sento estas malnobla, sed oni konsideru ankaŭ la situacion de la vizitanto.

Ведь то, что он видел в верхнем этаже, было не все и далеко еще не все.

Ĉar tio, kion li vidis en la supra etaĝo, estis ja ne ĉio, eĉ ne ĉio precipe enviinda.

Весь нижний этаж теткиного дома был занят рестораном, и каким рестораном!

La tutan ter’etaĝon de la onklina domo okupis restoracio, kaj kia restoracio!

По справедливости он считался самым лучшим в Москве.

Prave oni opiniis ĝin la plej bona en Moskvo.

И не только потому, что размещался он в двух больших залах со сводчатыми потолками, расписанными лиловыми лошадьми с ассирийскими гривами,

Ne nur tial, ke ĝi situis en du grandaj salonoj sur kies volbo estis pentritaj siringviolaj ĉevaloj kun Asiria kolhararo;

не только потому, что на каждом столике помещалась лампа, накрытая шалью, не только потому, что туда не мог проникнуть первый попавшийся человек с улицы,

ne nur tial, ke sur ĉiu tablo staris lampo vualita per ŝalo; ne nur tial, ke tien ne povis penetri ĉiu ajn pasanto

а еще и потому, что качеством своей провизии Грибоедов бил любой ресторан в Москве, как хотел, и что эту провизию отпускали по самой сходной, отнюдь не обременительной цене.

— sed ankaŭ pro tio, ke per la kvalito de siaj manĝaĵoj Gribojedovo tute eklipsis ĉiun ajn restoracion en Moskvo, kaj ĉar tiuj manĝaĵoj estis ofertataj je tre modera, neniel embarasa prezo.

Поэтому нет ничего удивительного в таком хотя бы разговоре, который однажды слышал автор этих правдивейших строк у чугунной решетки Грибоедова: — Ты где сегодня ужинаешь, Амвросий?

Tial tute ne mirinda estas la interparolo, kiun la aŭtoro de tiuj verfidelaj linioj foje aŭdis ĉe la fera krado de Gribojedovo: — Kie vi hodiaŭ vespermanĝos, Ambrozo?

— Что за вопрос, конечно, здесь, дорогой Фока!

— Stranga demando, memkomprene ĉi tie, kara Foko!

Арчибальд Арчибальдович шепнул мне сегодня, что будут порционные судачки а натюрель.

Arĉibaldo Arĉibaldoviĉ flustris al mi hodiaŭ, ke laŭkarte estos sandroj au naturel.

Виртуозная штука!

Virtuoza frandaĵo!

— Умеешь ты жить, Амвросий!

— Bone vi scias aranĝi vian vivon, Ambrozo!

— Со вздохом отвечал тощий, запущенный, с карбункулом на шее Фока румяногубому гиганту, золотистоволосому, пышнощекому Амвросию-поэту.

— sopire diris Foko, vireto maldika, malzorgita, kun granda karbunklo sur la kolo, al punclipa giganto, la orhara, rondvanga poeto Ambrozo.

— Никакого уменья особенного у меня нету, — возражал Амвросий, — а обыкновенное желание жить по-человечески.

— Ne temas pri speciala scio, — respondis Ambrozo, — tutsimple mi volas vivi home.

Ты хочешь сказать, Фока, что судачки можно встретить и в «Колизее».

Vi diras, Foko, ke sandroj aperadas ankaŭ en Koloseo.

Но в «Колизее» порция судачков стоит тринадцать рублей пятнадцать копеек, а у нас — пять пятьдесят!

Sed en Koloseo unu porcio da sandroj kostas dek tri rublojn dek kvin kopekojn, dum ĉe ni, nur kvin kvindek!

Кроме того, в «Колизее» судачки третьедневочные, и, кроме того, еще у тебя нет гарантии, что ты не получишь в «Колизее» виноградной кистью по морде от первого попавшего молодого человека, ворвавшегося с театрального проезда.

Krome, en Koloseo la sandroj estas antaŭhieraŭaj, kaj krome, en Koloseo oni havas nenian garantion, ke iu junulo, enrompiĝinta de la Teatra Trapasejo, ne frapos onin sur la muzelon per vinbergrapolo.

Нет, я категорически против «Колизея», — гремел на весь бульвар гастроном Амвросий. — Не уговаривай меня, Фока!

Ne, mi estas nepre kontraŭ Koloseo, — tondris super la bulvardo la voĉo de la frandulo Ambrozo, — ne persvadu min, Foko!

— Я не уговариваю тебя, Амвросий, — пищал Фока.

— Mi ne persvadas vin, Ambrozo, — pepis Foko.

— Дома можно поужинать.

— Hejme oni povas vespermanĝi.

— Слуга покорный, — трубил Амвросий, — представляю себе твою жену, пытающуюся соорудить в кастрюльке в общей кухне дома порционные судачки а натюрель!

— Grandan dankon, — trumpetis Ambrozo, — mi imagas vian edzinon aranĝi en la komuna kuirejo, en kaseroleto, amatorajn sandrojn au naturel!

Ги-ги-ги!..

Hi-hi-hi!..

Оревуар, Фока!

Au revoir, Foko!

— И, напевая, Амвросий устремлялся к веранде под тентом.

— kaj Ambrozo iris, kantetante, al la submarkeza verando.

Эх-хо-хо...

Ah-ha-ha ...

Да, было, было!..

Jes, estis, estis!

Помнят московские старожилы знаменитого Грибоедова!

Memoras la malnovaj moskvanoj la faman Gribojedovon!

Что отварные порционные судачки!

Kio ja estis tiuj kuiritaj sandroj?

Дешевка это, милый Амвросий!

Bagatelaĵo, kara Ambrozo!

А стерлядь, стерлядь в серебристой кастрюльке, стерлядь кусками, переложенными раковыми шейками и свежей икрой?

Kion vi dirus pri la sterledo, sterledo en arĝentkolora kaserolo, sterledo en pecoj kun intermetitaj kankrovostoj kaj freŝa kaviaro?

А яйца — кокотт с шампиньоновым пюре в чашечках?

Pri la ovoj à la cocotte kun ŝampinjona kaĉo, en tasoj?

А филейчики из дроздов вам не нравились?

Kaj la turdofileoj, ĉu ilin vi ne ŝatis?

С трюфелями?

Kun trufoj?

Перепела по-генуэзски?

La koturnoj laŭ la Ĝenova maniero?

Десять с полтиной!

Dek rublojn kvindek!

Да джаз, да вежливая услуга!

Kaj la ĵazo, kaj la ĝentila priservado!

А в июле, когда вся семья на даче, а вас неотложные литературные дела держат в городе,

Aŭ julie, kiam via tuta familio estas ĉe la vilao dum vin urĝaj literaturaj aferoj retenas en la urbo

— на веранде, в тени вьющегося винограда, в золотом пятне на чистейшей скатерти тарелочка супа-прентаньер?

— sur la verando, ombrite de vitobranĉoj, en la ora makulo sur purega tablotuko staras telereto kun la supo printanière ...

Помните, Амвросий?

Ĉu vi memoras, Ambrozo?

Ну что же спрашивать! По губам вашим вижу, что помните.

Sed kial demandi, sur viaj lipoj vidas mi, ke vi memoras.

Что ваши сижки, судачки!

Kio estis tiuj viaj koregonoj kaj sandroj?

А дупеля, гаршнепы, бекасы, вальдшнепы по сезону, перепела, кулики?

Sed la galinagoj, la galinagetoj, la galinagegoj, la skolopoj dumsezone, la koturnoj, la kurloj!

Шипящий в горле нарзан?!

La mineral’akvo ŝuŝanta en la gorĝo!

Но довольно, ты отвлекаешься, читатель!

Tamen haltu, leganto, vi forflankiĝas!

За мной!..

Sekvu min!

В половине одиннадцатого часа того вечера, когда Берлиоз погиб на Патриарших, в Грибоедове наверху была освещена только одна комната,

Je la deka kaj duono de la vespero, kiam Miĥaelo Aleksandroviĉ pereis ĉe la Patriarĥa, nur unu ĉambro estis prilumata en la supra etaĝo de Gribojedovo.

и в ней томились двенадцать литераторов, собравшихся на заседание и ожидавших Михаила Александровича.

Tie langvoris dek du literaturistoj, venintaj por la kunsido kaj atendantaj Berliozon.

Сидящие на стульях, и на столах, и даже на двух подоконниках в комнате правления Массолита серьезно страдали от духоты.

Tiuj homoj, sidantaj en la estrarejo de Massolit sur seĝoj, tabloj kaj eĉ sur la du fenestrobretoj, nebagatele suferis pro la sufoka varmego.

Ни одна свежая струя не проникала в открытые окна.

Tra la malfermitaj fenestroj ne penetris eĉ unu freŝa bloveto.

Москва отдавала накопленный за день в асфальте жар, и ясно было, что ночь не принесет облегчения.

Moskvo estis redonanta la ardon akumulitan en la asfalto dum la tago, kaj estis evidenta, ke la nokto ne alportos faciliĝon.

Пахло луком из подвала теткиного дома, где работала ресторанная кухня, и всем хотелось пить, все нервничали и сердились.

Oni sentis la cep’odoron venantan el la kelo de la onklina domo, kie funkciis la restoracia kuirejo, ĉiuj soifis, nervozis, koleris.

Беллетрист бескудников — тихий, прилично одетый человек с внимательными и в то же время неуловимыми глазами — вынул часы.

La beletristo Banajlov — kvieta, bone vestita viro kun atenta sed nekaptebla rigardo — elpoŝigis la horloĝon.

Стрелка ползла к одиннадцати.

La montrilo estis rampanta al la dek-unuo.

Бескудников стукнул пальцем по циферблату, показал его соседу, поэту Двубратскому, сидящему на столе и от тоски болтающему ногами, обутыми в желтые туфли на резиновом ходу.

Banajlov frapis per la fingro sur la ciferplaton, montris ĝin al sia najbaro, la poeto Dufratskij, kiu sidis sur la tablo kaj pro enuo balancis la krurojn, vidigante siajn flavajn kaŭĉukplandumajn ŝuojn.

— Однако, — проворчал Двубратский.

— Tamen! — grumblis Dufratskij.

— Хлопец, наверно, на Клязьме застрял, — густым голосом отозвалась Настасья Лукинишна Непременова,

— Verŝajne, sur la bordo de Kljazma perdiĝis nia bravulo, — per brusta voĉo reagis Anastazia Lukiniŝna Neprova,

московская купеческая сирота, ставшая писательницей и сочиняющая батальные морские рассказы под псевдонимом «Штурман Жорж».

Moskva orfino el negocista familio, kiu iĝis beletristino kaj verkadis marbatalajn rakontojn sub la pseŭdonimo Navigaciisto Georges.

— Позвольте!

— Pardonon!

— Смело заговорил автор популярных скетчей Загривов.

— aŭdace ekparolis Nukaĉov, aŭtoro de popularaj skeĉoj.

— Я и сам бы сейчас с удовольствием на балкончике чайку попил, вместо того чтобы здесь вариться.

— Ankaŭ mi preferus sidi sur la balkono kaj trinki teon, ol stufiĝadi ĉi tie.

Ведь заседание-то назначено в десять?

La kunsido ja devis komenciĝi je la deka, ĉu?

— А сейчас хорошо на Клязьме, — подзудила присутствующих Штурман Жорж,

— Tiom bone estas nun ĉe Kljazma, — incitis la ĉeestantoj Navigaciisto Georges,

зная, что дачный литераторский поселок Перелыгино на Клязьме — общее больное место.

kiu bone sciis, ke Parodiklino, literaturista vilaaro ĉe la rivero Kljazma, estas ĉies neŭralgia punkto.

— Теперь уж соловьи, наверно, поют.

— Verŝajne, tie jam kantas la najtingaloj.

Мне всегда как-то лучше работается за городом, в особенности весной.

Mi ne scias kial, sed eksterurbe mi ĉiam laboras pli sukcese, precipe en printempo.

— Третий год вношу денежки, чтобы больную базедовой болезнью жену отправить в этот рай, да что-то ничего в волнах не видно,

— Jam trian jaron mi kotizadas por sendi al tiu paradizo mian edzinon, suferantan je la bazedova malsano, kaj tamen nenio esperiga videblas en la malklaraj ondoj,

— ядовито и горько сказал новеллист Иероним Поприхин.

— malice kaj amare diris la novelisto Hieronimo Popriĥin.

— Это уж как кому повезет, — прогудел с подоконника критик Абабков.

— Bone tiu sidas, al kiu la sorto ridas, — basis la kritikisto Ababkov de sia fenestrobreto.

Радость загорелась в маленьких глазках Штурман Жоржа, и она сказала, смягчая свое контральто: — Не надо, товарищи, завидовать.

Ĝojo ekhelis en la malgrandaj okuloj de Navigaciisto Georges kaj ŝi diris, mildigante sian kontralton: — Kamaradoj, ni ne enviu.

Дач всего двадцать две, и строится еще только семь, а нас в Массолите три тысячи.

Entute estas dudek du vilaoj, konstruataj estas nur sep, kaj nia Massolit havas trimil membrojn.

— Три тысячи сто одиннадцать человек, — вставил кто-то из угла.

— Trimil cent dek unu, — enŝovis iu el la angulo.

— Ну вот видите, — проговорила Штурман, — что же делать?

— Nu jen, daŭrigis la Navigaciisto, — kion do oni faru?

Естественно, что дачи получили наиболее талантливые из нас...

Estas tute normala, ke la vilaojn ricevis la plej talentaj el ni ...

— Генералы!

— La generaloj!

— Напрямик врезался в склоку Глухарев-сценарист.

— rekte enhakiĝis en la disputon la scenaristo Gluĥarjov.

Бескудников, искусственно зевнув, вышел из комнаты.

Banajlov false oscedis kaj foriris el la estrarejo.

— Одни в пяти комнатах в Перелыгине, — вслед ему сказал глухарев.

— Tiu havas por si sola kvin ĉambrojn en Parodiklino, — postdiris Gluĥarjov.

— Лаврович один в шести, — вскричал Денискин, — и столовая дубом обшита!

— Laŭroviĉ por si sola havas ses, — ekkriis Deniskin, — kaj la manĝoĉambron tegitan je kverko.

— Э, сейчас не в этом дело, — прогудел Абабков, — а в том, что половина двенадцатого.

— Eh, nun gravas ne tio, — basis Ababkov, — gravas, ke post duonhoro estos noktomezo.

Начался шум, назревало что-то вроде бунта.

Estiĝis bruo, minacis io simila al ribelo.

Стали звонить в ненавистное Перелыгино, попали не в ту дачу, к Лавровичу, узнали, что Лаврович ушел на реку, и совершенно от этого расстроились.

Oni telefonis en la malamatan Parodiklinon, mise trafis la vilaon de Laŭroviĉ, eksciis, ke Laŭroviĉ estas foririnta al la rivero, kaj tio definitive mishumorigis ĉiujn.

Наобум позвонили в комиссию изящной словесности по добавочному №930 и, конечно, никого там не нашли.

Divenprove oni telefonis al la Komisiono pri Beletro, aldonante la internan telefonnumeron 930, kaj nature, trovis tie neniun.

— Он мог бы и позвонить!

— Li povus almenaŭ telefoni!

— Кричали Денискин, Глухарев и Квант.

— kriadis Deniskin, Gluĥarjov kaj Kvant.

Ах, кричали они напрасно: не мог Михаил Александрович позвонить никуда.

Aĥ, ili kriis vane: Berlioz nenien povis telefoni.

Далеко, далеко от Грибоедова, в громадном зале, освещенном тысячесвечовыми лампами, на трех цинковых столах лежало то, что еще недавно было Михаилом Александровичем.

Ie for, malproksime de Gribojedovo, en granda salonego prilumata per milkandelaj lampoj, sur tri zinkaj tabloj kuŝis tio, kio antaŭ nelonge estis Miĥaelo Aleksandroviĉ.

На первом — обнаженное, в засохшей крови, тело с перебитой рукой и раздавленной грудной клеткой,

Sur la unua: la korpo, nuda, en koaguliĝinta sango, kun forpremita brako kaj frakasita torako.

на другом — голова с выбитыми передними зубами, с помутневшими открытыми глазами, которые не пугал резчайший свет,

Sur la dua: la kapo sen la forbatitaj antaŭaj dentoj, la kapo kies malklariĝintajn apertajn okulojn ne ĝenis la akrega lumo.

а на третьем — груда заскорузлых тряпок.

Sur la tria tablo kuŝis amaso de krustiĝintaj vestaĵoj.

Возле обезглавленного стояли: профессор судебной медицины, патологоанатом и его прозектор,

Apud la senkapigito staris: la profesoro pri jurmedicino, la patologo-anatomiisto kaj lia prosektoro,

представители следствия и вызванный по телефону от больной жены заместитель Михаила Александровича Берлиоза по Массолиту — литератор Желдыбин.

enketistoj kaj la vicprezidanto de Massolit literaturisto Ĵeldibin, telefone alvokita disde sia malsana edzino.

Машина заехала за Желдыбиным и, первым долгом, вместе со следствием, отвезла его (около полуночи это было) на квартиру убитого, где было произведено опечатание его бумаг, а затем уж все поехали в морг.

La aŭtomobilo unue venis al Ĵeldibin kaj antaŭ ĉio veturigis lin, kune kun la enketistoj, al la loĝejo de la viktimo (estis preskaŭ noktomezo), kie oni sigelis ties paperojn, kaj nur poste ĉiuj veturis al la kadavrejo.

Вот теперь стоящие у останков покойного совещались, как лучше сделать:

Nun la starantaj apud la korporestaĵoj interkonsiladis, kio estos pli bona:

пришить ли отрезанную голову к шее или выставить тело в Грибоедовском зале, просто закрыв погибшего наглухо до подбородка черным платком?

ĉu suturi la fortranĉitan kapon al la kolo, aŭ simple, antaŭ ol meti la mortinton sur la katafalkon en la granda salono de Gribojedovo kovri la korpon per nigra tuko ĝis la mentono.

Да, Михаил Александрович никуда не мог позвонить, и совершенно напрасно возмущались и кричали Денискин, Глухарев и Квант с Бескудниковым.

Jes, Miĥaelo Aleksandroviĉ nenien povis telefoni, kaj tute malprave kriadis kaj indigniĝadis Deniskin, Gluĥarjov, Kvant kaj Banajlov.

Ровно в полночь все двенадцать литераторов покинули верхний этаж и спустились в ресторан.

Ĝuste je la noktomezo ĉiuj dek du literaturistoj forlasis la supran etaĝon kaj iris al la restoracio.

Тут опять про себя недобрым словом помянули Михаила Александровича: все столики на веранде, натурально, оказались уже занятыми, и пришлось оставаться ужинать в этих красивых, но душных залах.

Tie ili refoje pensis ion malafablan pri Berlioz, ĉar sur la verando, kompreneble, ĉiuj tabloj jam estis okupitaj kaj ili devis vespermanĝi en la belaj sed sufokvarmaj salonoj.

И ровно в полночь в первом из них что-то грохнуло, зазвенело, посыпалось, запрыгало.

Kaj ĝuste je la noktomezo en la unua salono io knalis, ektintis, ŝutiĝis, kaj ekvibris.

И тотчас тоненький мужской голос отчаянно закричал под музыку: «Аллилуйя!!» это ударил знаменитый Грибоедовский джаз.

Kaj akuta vira voĉo tuj despere kriis laŭ la muziko: «Haleluja!!» Tio estis la fama ĵazo de Gribojedovo.

Покрытые испариной лица как будто засветились, показалось, что ожили на потолке нарисованные лошади, в лампах как будто прибавили свету, и вдруг, как бы сорвавшись с цепи, заплясали оба зала, а за ними заплясала и веранда.

La ŝvitmalsekaj vizaĝoj kvazaŭ eklumis, ŝajnis, ke viviĝis la ĉevaloj pentritaj sur la plafono, ke la lampoj iĝis pli helaj, kaj subite, kvazaŭ elĉeniĝinte, ekdancis ambaŭ salonoj kaj post ili ekdancis la verando.

Заплясал Глухарев с поэтессой Тамарой Полумесяц, заплясал Квант, заплясал Жуколов-романист с какой-то киноактрисой в желтом платье.

Ekdancis Gluĥarjov kun la poetino Tamara Lun’arko, ekdancis Kvant, ekdancis la romanisto Pugolov kun kinoaktorino en flava robo.

Плясали: Драгунский, Чердакчи, маленький Денискин с гигантской Штурман Жоржем, плясала красавица архитектор Семейкина-Галл, крепко схваченная неизвестным в белых рогожных брюках.

Estis dancantaj: Dragonskij, Ĉifonĉi, la malgranda Deniskin kun la ega Navigaciisto Georges, dancis la bela arkitektino Semejkina-Gall, firme ĉirkaŭprenite de nekonato en blanka veltola pantalono.

Плясали свои и приглашенные гости, московские и приезжие, писатель Иоганн из Кронштадта, какой-то Витя Куфтик из Ростова, кажется, режиссер, с лиловым лишаем во всю щеку,

Dancis membroj kaj invititoj, la verkisto Johann el Kronŝtadt, iu Viĉjo Kuftik el Rostov, supozeble reĝisoro, havanta sur unu vango siringviolan haŭtlikenon,

плясали виднейшие представители поэтического подраздела Массолита, то есть Павианов, Богохульский, Сладкий, Шпичкин и Адельфина Буздяк,

dancis la elito de la poezia fako de Massolit, nome Pavianov, Sakrilegijskij, Dolĉo, Denunciev kaj Adelfino Pelmelskaja,

плясали неизвестной профессии молодые люди в стрижке боксом, с подбитыми ватой плечами, плясал какой-то очень пожилой с бородой, в которой застряло перышко зеленого лука,

dancis junaj viroj kies profesion oni ne sciis, en ĉeŝultre vatizita jako kaj kun mallonga hartondo, dancis grand’aĝulo en kies barbo implikiĝis ŝenopraza tigeto,

плясала с ним пожилая, доедаемая малокровием девушка в оранжевом шелковом измятом платьице.

kaj kun li dancis fraŭlino nejuna, manĝata de anemio, en oranĝkolora, silka, ĉifita robeto.

Оплывая потом, официанты несли над головами запотевшие кружки с пивом, хрипло и с ненавистью кричали:

Fandiĝante en ŝvitgutojn, la kelneroj disportadis nebultegitajn bierkruĉojn, raŭke kaj malame kriis:

«Виноват, гражданин!» Где-то в рупоре голос командовал: «Карский раз!

«Pardonon, civitano!» Voĉo komandadis per voĉtubo: «Karsa ŝaŝliko, unu!

Зубрик два!

Salmo, du!

Фляки господарские!!» Тонкий голос уже не пел, а завывал: «Аллилуйя!».

Tripaĵo vilaĝeska!!» La akuta voĉo nun ne kantis sed hurlis: «Haleluja!»

Грохот золотых тарелок в джазе иногда покрывал грохот посуды, которую судомойки по наклонной плоскости спускали в кухню.

La bruego de la ora cimbalo fojfoje supersonis la bruegon de la teleroj, kiujn la vazlavistinoj mallevadis al la kuirejo per klinita glitvojo.

Словом, ад.

Unuvorte, infero.

И было в полночь видение в аду.

Kaj estis meznokte vizio en la infero.

Вышел на веранду черноглазый красавец с кинжальной бородой, во фраке и царственным взором окинул свои владения.

Sur la verando aperis belulo kun nigraj okuloj, ponardopinta barbo, en frako, kaj reĝe ĉirkaŭrigardis sian regnon.

Говорили, говорили мистики, что было время, когда красавец не носил фрака, а был опоясан широким кожаным поясом,

Rakontis, rakontadis mistikuloj, ke iam li kutimis surhavi ne frakon sed larĝan ledan zonon,

из-за которого торчали рукояти пистолетов, а его волосы воронова крыла были повязаны алым шелком,

super kiu palisaris pistolteniloj, kaj skarlata silka tuko ĉirkaŭligis liajn korvokolorajn harojn,

и плыл в караибском море под его командой бриг под черным гробовым флагом с адамовой головой.

kaj brigo sub lia komando velis en Karaiba Maro, kaj flirtis super ĝi la nigra mortostandardo kun kranio.

Но нет, нет!

Tamen ne, ne kaj ne!

Лгут обольстители-мистики, никаких караибских морей нет на свете, и не плывут в них отчаянные флибустьеры, и не гонится за ними корвет, не стелется над волною пушечный дым.

Mensogas la forlogistoj mistikuloj, ne estas en la mondo Karaiba Maro, ne velas en ĝi riskemaj flibustroj, ne ĉasas ilin korveto, ne sterniĝas super la ondo pulvofumo.

Нет ничего, и ничего и не было!

Nenio estas kaj neniam estis!

Вон чахлая липа есть, есть чугунная решетка и за ней бульвар...

Jen la magra tilio — ĝi estas, estas la fera krado kaj malantaŭ ĝi la bulvardo ...

И плавится лед в вазочке, и видны за соседним столиком налитые кровью чьи-то бычьи глаза, и страшно, страшно...

Kaj fandiĝas la glaco en la kaliko, kaj ĉe la apuda tablo vidiĝas ies sangoŝvelaj bov’okuloj, kaj la timo, timo ...

О боги, боги мои, яду мне, яду!..

Ho dioj, dioj miaj, venenon al mi, venenon!

И вдруг за столиком вспорхнуло слово: «Берлиоз!!» Вдруг джаз развалился и затих, как будто кто-то хлопнул по нему кулаком.

Subite ĉe tablo ekflirtis la vorto: «Berlioz!» Subite la ĵazo disfalis kaj eksilentis, kvazaŭ frakasite per pugnobato.

«Что, что, что, что?!!» — «Берлиоз!!!».

«Kio, kio, kio, kio?!!» — «Berlioz!!!»

И пошли вскакивать, пошли вскакивать.

Jen tie, jen tie for, oni saltstariĝas, oni ekkrietas ...

Да, взметнулась волна горя при страшном известии о Михаиле Александровиче.

Ho, alta ve-ondego leviĝis ĉe la terura novaĵo pri Berlioz.

Кто-то суетился, кричал, что необходимо сейчас же, тут же, не сходя с места, составить какую-то коллективную телеграмму и немедленно послать ее.

Iu klopodadis, kriis, ke tuj, ĉi tie, sen forlasi la lokon, oni vortigu komunan telegramon kaj senprokraste ĝin sendu.

Но какую телеграмму, спросим мы, и куда?

Sed kian telegramon, ni demandas, kaj kien?

И зачем ее посылать?

Kaj kial ĝin sendi?

В самом деле, куда?

Nu jes, kien?

И на что нужна какая бы то ни было телеграмма тому, чей расплющенный затылок сдавлен сейчас в резиновых руках прозектора, чью шею сейчас колет кривыми иглами профессор?

Kaj kiel povas ia ajn telegramo helpi tiun, kies frakasitan nukon nun forte premas la prosektoro per siaj gumaj manoj, tiun, kies kolon nun pikas per la kurbaj saturnadloj la profesoro?

Погиб он, и не нужна ему никакая телеграмма.

Li mortis kaj bezonas nenian telegramon.

Все кончено, не будем больше загружать телеграф.

Ĉio estas finita, ni ne troŝarĝu la telegrafon.

Да, погиб, погиб...

Jes li mortis, mortis ...

Но мы то ведь живы!

Sed ni ja vivas!

Да, взметнулась волна горя, но подержалась, подержалась и стала спадать, и кой-кто уже вернулся к своему столику и — сперва украдкой, а потом и в открытую — выпил водочки и закусил.

Jes, leviĝis la alta ve-ondego, ĝi pluis kelkan tempon, poste malkreskis, kaj jen iuj jam revenis al sia tablo kaj — komence kaŝe, sed fine tute senĝene — drinketis kaj almanĝetis.

В самом деле, не пропадать же куриным котлетам де-воляй?

Nu fakte, kial oni lasu perei la kokidbulojn de volaille?

Чем мы поможем Михаилу Александровичу?

Kion ni povas fari por Miĥaelo Aleksandroviĉ?

Тем, что голодными останемся?

Ĉu resti malsataj?

Да ведь мы-то живы!

Sed ni ja vivas!

Натурально, рояль закрыли на ключ, джаз разошелся, несколько журналистов уехали в свои редакции писать некрологи.

Kompreneble, la pianon oni ŝlosis, la ĵazbando disiris, kelkaj gazetistoj forveturis ĉiu en sian redaktejon por verki nekrologon.

Стало известно, что приехал из морга желдыбин.

Sciiĝis, ke el la kadavrejo venis Ĵeldibin.

Он поместился в кабинете покойного наверху, и тут же прокатился слух, что он и будет замещать Берлиоза.

Li okupis la kabineton de la mortinto, kaj tuj disvastiĝis la famo, ke ĝuste li anstataŭos Berliozon.

Желдыбин вызвал к себе из ресторана всех двенадцать членов правления, и в срочно начавшемся в кабинете Берлиоза заседании приступили к обсуждению неотложных вопросов

Ĵeldibin venigis el la restoracio la dek du estraranojn, kaj en la kabineto de Berlioz tuj komenciĝis kunsido por trakti la urĝajn aferojn:

об убранстве колонного Грибоедовского зала, о перевозе тела из морга в этот зал, об открытии доступа в него и о прочем, связанном с прискорбным событием.

la dekoron de la kolonara salono, la transportadon de la korpo el la kadavrejo al la salono, la enlason de la publiko kaj ĉion ceteran kio koncernis la funebran eventon.

А ресторан зажил своей обычной ночной жизнью и жил бы ею до закрытия, то есть до четырех часов утра,

Dume la restoracio denove ekvivis sian kutiman noktan vivon, kiun ĝi vivus ĝis la fermo je la kvara horo matene,

если бы не произошло нечто, уже совершенно из ряду вон выходящее и поразившее ресторанных гостей гораздо больше, чем известие о гибели Берлиоза.

se ne estus okazinta io absolute eksterordinara, kio konsternis la gastojn multe pli forte ol la sciigo pri la morto de Berlioz.

Первыми заволновались лихачи, дежурившие у ворот Грибоедовского дома.

Unuaj alarmiĝis la fiakristoj, atendantaj ĉe la pordego de Gribojedovo.

Слышно было, как один из них, приподнявшись на козлах прокричал: — Тю!

Oni aŭdis iun el ili, leviĝintan de la kondukbenko, ekkrii: — Oh ho!

Вы только поглядите!

Vi nur rigardu!

Вслед за тем, откуда ни возьмись, у чугунной решетки вспыхнул огонечек и стал приближаться к веранде.

Tujsekve ĉe la fera krado subite ekbrilis flameto moviĝanta al la verando.

Сидящие за столиками стали приподниматься и всматриваться и увидели, что вместе с огонечком шествует к ресторану белое привидение.

Homoj ĉe la tabloj duon-ekstaris streĉante la okulojn kaj vidis, ke kune kun la flameto al la restoracio venas blanka fantomo.

Когда оно приблизилось к самому трельяжу, все как закостенели за столиками с кусками стерлядки на вилках и вытаращив глаза.

Kiam ĝi atingis la vitkradon, ĉiuj rigidiĝis ĉe la tabloj, tenante sterledopecon sur la forko kaj larĝe malferminte la okulojn.

Швейцар, вышедший в этот момент из дверей ресторанной вешалки во двор, чтобы покурить, затоптал папиросу и двинулся было к привидению с явной целью преградить ему доступ в ресторан,

La pordisto, ĵus elirinta el la vestejo por fumi cigaredon, ĝin surtretis kaj moviĝis al la fantomo kun la evidenta intenco bari al tiu la vojon al la restoracio

но почему-то не сделал этого и остановился, глуповато улыбаясь.

— sed ial li ne faris tion kaj haltis, stulte ridetante.

И привидение, пройдя в отверстие трельяжа, беспрепятственно вступило на веранду.

La fantomo pasis tra la aperturo en la vitkrado kaj sen malhelpo paŝis sur la verandon.

Тут все увидели, что это — никакое не привидение, а Иван Николаевич Бездомный — известнейший поэт.

Ĉi tiam ĉiuj vidis, ke ne fantomo ĝi estas, sed Ivano Nikolaiĉ Senhejmulo, famega poeto.

Он был бос, в разодранной беловатой толстовке, к коей на груди английской булавкой была приколота бумажная иконка со стершимся изображением неизвестного святого, и в полосатых белых кальсонах.

Nudpieda, li surhavis disŝiritan blanketan zonbluzon kaj blankan striitan kalsonon. Surbruste al la zonbluzo estis alkroĉita per sendanĝera pinglo papera ikoneto kun duone forfrotita bildo de nekonata sanktulo,

В руке Иван Николаевич нес зажженную венчальную свечу.

en la mano Senhejmulo portis brulantan edziĝritan kandelon.

Правая щека Ивана Николаевича была свеже изодрана.

La dekstra vango de la poeto estis freŝe skrapvundita.

Трудно даже измерить глубину молчания, воцарившегося на веранде.

Malfacilas mezuri la profundon de la silento, estiĝinta sur la verando.

Видно было, как у одного из официантов пиво течет из покосившейся набок кружки на пол.

Oni povis vidi bieron flui sur la plankon el la kruĉo oblikve tenata de kelnero.

Поэт поднял свечу над головой и громко сказал: — Здорово, други!

La poeto levis la kandelon super la kapon kaj laŭte diris: — Saluton, kunfratoj!

— После чего заглянул под ближайший столик и воскликнул тоскливо: — нет, его здесь нет!

— post kio li rigardis sub la apudan tablon kaj angore ekkrietis: — Ne, ĉi tie li ne estas!

Послышались два голоса.

Aŭdiĝis du voĉoj.

Бас сказал безжалостно: — Готово дело.

Baso diris senkompate: — Jen prete.

Белая горячка.

Drinkuldeliro.

А второй, женский, испуганный, произнес слова: — Как же милиция-то пропустила его по улицам в таком виде?

La dua voĉo estis ina, ĝi timigite ekkriis: — Kiel do la milicio lasis lin iradi en tiaj vestoj tra la stratoj?

Это Иван Николаевич услыхал и отозвался: — Дважды хотели задержать, в Скатертном и здесь, на Бронной, да я махнул через забор и, видите, щеку изорвал!

Ĉi tion Ivano Nikolaiĉ aŭdis kaj respondis: — Dufoje ili volis min aresti, en Skaretnij kaj ĉi tie, en Bronnaja, sed mi saltis trans la barilon kaj jen, la vangon disŝiris!

— Тут Иван Николаевич поднял свечу и вскричал: — братья по литературе!

— Li denove levis la kandelon kaj kriis: — Fratoj en la literaturo!

(Осипший голос его окреп и стал горячей.) Слушайте меня все!

(Lia raŭka voĉo iĝis pli forta kaj arda.) Aŭskultu min ĉiuj!

Он появился!

Li aperis!

Ловите же его немедленно, иначе он натворит неописуемых бед!

Tuj lin kaptu, aliel li faros nepriskribeblajn malfeliĉegojn!

— Что?

— Kio?

Что?

Kion?

Что он сказал?

Kion li diris?

Кто появился?

Kiu aperis?

— Понеслись голоса со всех сторон.

— eksonis voĉoj el ĉiuj direktoj.

— Консультант!

— La konsilisto!

— Ответил Иван, — и этот консультант сейчас убил на Патриарших мишу Берлиоза.

— respondis Ivano, — kaj tiu konsilisto ĵus ĉe la Patriarĥa mortigis Miĉjon Berliozon.

Здесь из внутреннего зала повалил на веранду народ, вокруг Иванова огня сдвинулась толпа.

Ĉi tiam homrojoj ekfluis el la internaj salonoj sur la verandon kaj ĉirkaŭ la flameto de Ivano ariĝis densa amaso.

— Виноват, виноват, скажите точнее, — послышался над ухом Ивана тихий и вежливый голос, — скажите, как это убил?

— Pardonon, pardonon, bonvolu diri pli precize, — aŭdis Ivano nelaŭtan kaj ĝentilan voĉon tute proksime al sia orelo, — kiel do, mortigis?

Кто убил?

Kiu mortigis?

— Иностранный консультант, профессор и шпион!

— Alilanda profesoro, konsilisto kaj spiono!

— Озираясь, отозвался Иван.

— respondis Ivano rigardante ĉirkaŭen.

— А как его фамилия?

— Kiu estas lia familinomo?

— Тихо спросили на ухо.

— nelaŭte demandis la voĉo.

— То-то фамилия!

— Nu jes, la familinomo!

— В тоске крикнул Иван, — кабы я знал фамилию!

— afliktite kriis Ivano, — se mi scius la familinomon!

Не разглядел я фамилию на визитной карточке...

Ne finlegis mi ĝin sur la vizitkarto ...

Помню только первую букву «ве», на «ве» фамилия!

Nur la unuan literon mi memoras, per duobla vo komenciĝas la familinomo!

Какая же это фамилия на «ве»?

Kiuj fremdaj familinomoj komenciĝas per vo?

— Схватившись рукою за лоб, сам у себя спросил Иван и вдруг забормотал: — ве, ве, ве!

— metinte la manon sur la frunton sin demandis Ivano, kaj ekmurmuris: — Vo, vo, vo!

Ва... Во... Вашнер?

Ve ... va ... Vaŝner?

Вагнер? Вайнер? Вегнер? Винтер?

Vagnero? Vajner? Vegner? Vinter?

— Волосы на голове ивана стали ездить от напряжения.

— La haroj sur la kapo de Ivano hirtiĝis pro la streĉo.

— Вульф?

— Ĉu Vulf?

— Жалостно выкрикнула какая-то женщина.

— per malforta voĉeto kriis virino.

Иван рассердился.

Ivano ekkoleris.

— Дура! — Прокричал он, ища глазами крикнувшую.

— Ino! — li muĝis, serĉante ŝin per la okuloj.

— Причем здесь Вульф?

— Kial do Vulf?

Вульф ни в чем не виноват!

Vulf estas tute senkulpa!

Во, во... Нет! Так не вспомню!

Vo, vo ... Ne, tiel mi ĝin ne rememoros.

Ну вот что, граждане: звоните сейчас в милицию, чтобы выслали пять мотоциклетов с пулеметами, профессора ловить.

Do, jen kio, gecivitanoj: tuj telefonu al la milicio, ili sendu kvin motorciklojn kun mitralo por kapti la profesoron.

Да не забудьте сказать, что с ним еще двое: какой-то длинный, клетчатый...

Kaj ne forgesu diri, ke kun li estas ankoraŭ du aliaj: iu kvadratita longulo ...

Пенсне треснуло...

la nazumo fendita ...

И кот черный, жирный.

kaj kato, nigra, dika.

А я пока что обыщу Грибоедова... Я чую, что он здесь!

Mi dume traserĉos Gribojedovon, mi antaŭflaras lin ĉi tie!

Иван впал в беспокойство, растолкал окружающих, начал размахивать свечой, заливая себя воском, и заглядывать под столы.

Febre Ivano dispuŝis la ĉirkaŭstarantojn, komencis svingadi la kandelon, kies vakso fojfoje gutis sur lin, kaj rigardadi sub la tablojn.

Тут послышалось слово: «Доктора!»

Aŭdiĝis la vorto: «Kuraciston!»

— И чье-то ласковое мясистое лицо, бритое и упитанное, в роговых очках, появилось перед Иваном.

— kaj ies afabla, karnodika vizaĝo, glate razita kaj surhavanta kornajn okulvitrojn, aperis antaŭ Ivano.

— Товарищ Бездомный, — заговорило это лицо юбилейным голосом, — успокойтесь!

— Kamarado Senhejmulo, — ekparolis la vizaĝo per jubilea voĉo, — trankviliĝu!

Вы расстроены смертью всеми нами любимого Михаила Александровича...

Vin afliktas la morto de nia kara, de ni ĉiuj amata Miĥaelo Aleksandroviĉ ...

Нет, просто миши Берлиоза.

ne, simple, de Miĉjo Berlioz.

Мы все это прекрасно понимаем.

Ni ĉiuj bonege vin komprenas.

Вам нужен покой.

Vi bezonas ripozon.

Сейчас товарищи проводят вас в постель, и вы забудетесь...

Tuj la kamaradoj vin enlitigos kaj la dormo mildigos ...

— Ты, — оскалившись, перебил Иван, — понимаешь ли, что надо поймать профессора?

— Vi, — akre nudigante la dentojn interrompis Ivano, — ĉu vi komprenas ke oni devas kapti la profesoron?

А ты лезешь ко мне со своими глупостями!

Kaj vi trudas vin al mi kun viaj stultaĵoj!

Кретин!

Kreteno!

— Товарищ Бездомный, помилуйте,

— Kamarado Senhejmulo, tamen permesu ...

— ответило лицо, краснея, пятясь и уже раскаиваясь, что ввязалось в это дело.

— diris la vizaĝo ruĝiĝante, paŝante malantaŭen kaj jam bedaŭrante sian intervenon.

— Нет, уж кого-кого, а тебя я не помилую, — с тихой ненавистью сказал Иван Николаевич.

— Ne, al vi mi permesos nenion, — kun kvieta malamo diris Ivano Nikolaiĉ.

Судорога исказила его лицо, он быстро переложил свечу из правой руки в левую, широко размахнулся и ударил участливое лицо по уху.

Spasmo tordis lian vizaĝon, per la maldekstra mano li rapide transprenis la kandelon el la dekstra, kaj larĝasvinge batis la kompateman vizaĝon sur la orelon.

Тут догадались броситься на Ивана — и бросились.

Ĉi tiam oni ekhavis la ideon ĵeti sin sur Ivanon — kaj sin ĵetis.

Свеча погасла, и очки, соскочившие с лица, были мгновенно растоптаны.

La kandelo estinĝiĝis, kaj la okulvitroj falintaj de la vizaĝo tuj frakasiĝis sub la piedoj.

Иван испустил страшный боевой вопль, слышный к общему соблазну, даже на бульваре, и начал защищаться.

Ivano eligis teruran batalkrion, tente aŭdeblan eĉ sur la bulvardo, kaj sin defendis.

Зазвенела падающая со столов посуда, закричали женщины.

Ŝutiĝante de la tabloj tintis vazaro, ŝrikis virinoj.

Пока официанты вязали поэта полотенцами, в раздевалке шел разговор между командиром брига и швейцаром.

Dum la kelneroj ligis la poeton per viŝtukoj, en la vestejo la brigestro interparolis kun la pordisto.

— Ты видел, что он в подштанниках?

— Ĉu vi vidis, ke li estas en kalsono?

— Холодно спрашивал пират.

— trankvile demandis la pirato.

— Да ведь, Арчибальд Арчибальдович, — труся, отвечал швейцар, — как же я могу их не допустить, если они — член Массолита?

— Sed Arĉibaldo Arĉibaldoviĉ, — malkuraĝe respondis la pordisto, — kiel mi povis lin ne enlasi, li estas ja membro de Massolit!

— Ты видел, что он в подштанниках?

— Ĉu vi vidis, ke li estas en kalsono?

— Повторял пират.

— ripetis la pirato.

— Помилуйте, Арчибальд Арчибальдович, — багровея, говорил швейцар, — что же я могу поделать?

— Tamen Arĉibaldo Arĉibaldoviĉ, — la vizaĝo de la pordisto iĝis purpura, — kion mi devis fari?

Я сам понимаю, на веранде дамы сидят.

Mi komprenas ja, sur la verando sidas sinjorinoj ...

— Дамы здесь ни при чем, дамам это все равно, — отвечал пират, буквально сжигая швейцара глазами, — а это милиции не все равно!

— Ne temas pri sinjorinoj, la sinjorinojn tio ne interesas, — respondis la pirato cindrigante la pordiston per la rigardo, — tio la milicion interesas!

Человек в белье может следовать по улицам Москвы только в одном случае, если он идет в сопровождении милиции, и только в одно место — в отделение милиции!

Homo en subvestoj povas trafiki sur la stratoj de Moskvo nur en unu kazo: se lin akompanas milicianoj, kaj nur al unu loko: en la miliciejon!

А ты, если швейцар, должен знать, что, увидев такого человека, ты должен, не медля ни секунды, начинать свистеть.

Kaj vi kiel pordisto devas scii, ke rimarkinte tian homon vi devas tuj fajfi.

Ты слышишь?

Ĉu vi aŭdas tion?

Ополоумевший швейцар услыхал с веранды уханье, бой посуды и женские крики.

La malesperiĝinta pordisto perceptis venantajn de la verando tumulton, tintadon de frakasata vazaro kaj inŝrikojn.

— Ну что с тобой сделать за это?

— Nu, kion mi faru pri vi pro tio?

— Спросил флибустьер.

— demandis la flibustro.

Кожа на лице швейцара приняла тифозный оттенок, а глаза помертвели.

La vizaĝo de la pordisto iĝis tifkolora, la okuloj vitriĝis.

Ему померещилось, что черные волосы, теперь причесанные на пробор, покрылись огненным шелком.

Al li ŝajnis, ke la nigrajn harojn, nun dislime kombitajn, ĉirkaŭvolvis flama silko.

Исчезли пластрон и фрак, и за ременным поясом возникла ручка пистолета.

Malaperis la surĉemizo kaj la frako, super la larĝa leda zono montriĝis pistoltenilo.

Швейцар представил себя повешенным на фор-марса-рее.

La pordisto imagis sin pendumita ĉe la antaŭtopjardo.

Своими глазами увидел он свой собственный высунутый язык и безжизненную голову, упавшую на плечо, и даже услыхал плеск волны за бортом.

Per siaj okuloj li vidis sian propran elbuŝigitan langon kaj la senvivan kapon falintan sur la ŝultrojn, li eĉ ekaŭdis la ondoplaŭdon sub la ferdeko.

Колени швейцара подогнулись.

La pordisto sentis siajn genuojn moliĝi.

Но тут флибустьер сжалился над ним и погасил свой острый взор.

Sed ĉi tiam la flibustro lin indulgis kaj estingis sian akran rigardon.

— Смотри, Николай! Это в последний раз.

— Atentu, Nikolao, tio estis la lasta fojo.

Нам таких швейцаров в ресторане и даром не надо. Ты в церковь сторожем поступи. —

Tian pordiston bezonas neniu restoracio, prefere iĝu preĝeja gardisto.

Проговорив это, командир скомандовал точно, ясно, быстро: — пантелея из буфетной.

— Dirinte tion la brigestro komandis precize, klare, lakone: — Panteleon el la bufedejo.

Милиционера. Протокол. Машину.

Milicianon. Protokolon. Veturilon.

В психиатрическую.

Al la psikiatria.

— И добавил: — свисти!

— Li aldonis: — Fajfu!

Через четверть часа чрезвычайно пораженная публика не только в ресторане, но и на самом бульваре и в окнах домов, выходящих в сад ресторана, видела, как из ворот Грибоедова пантелей, швейцар, милиционер, официант и поэт Рюхин

Post kvaronhoro la konsternita publiko en la restoracio, sur la bulvardo kaj en la fenestroj de la domoj ĉirkaŭantaj la ĝardenon vidis Panteleon, la pordiston, milicianon kaj la poeton Gruntin

выносили спеленатого, как куклу, молодого человека, который, заливаясь слезами, плевался, норовя попасть именно в Рюхина, давился слезами и кричал: — Сволочь!

porti el la Gribojedova pordego junan viron, vinditan kvazaŭ pupo, kiu, superverŝite je larmoj, sufokate de ili, kraĉadis, speciale celante al Gruntin, kaj hurlis: — Merdulo!

Шофер грузовой машины со злым лицом заводил мотор.

La ŝoforo, kolermiena, startigis la motoron de sia kamiono.

Рядом лихач горячил лошадь, бил ее по крупу сиреневыми вожжами, кричал: — А вот на беговой!

Apude fiakristo incitadis sian ĉevalon, frapis ĝin sur la gropon per la siringkolora brido kaj kriis: — Jen kurĉevalo!

Я возил в психическую!

Mi jam veturigis al la psika!

Кругом гудела толпа, обсуждая невиданное происшествие;

Ĉirkaŭe zumis la hom’amaso, komentante la senprecedencan okazaĵon.

словом, был гадкий, гнусный, соблазнительный, свинский скандал, который кончился лишь тогда, когда грузовик унес на себе от ворот Грибоедова несчастного Ивана Николаевича, милиционера, Пантелея и Рюхина.

Resume, estis malgracia, hida, tenta, triviala skandalo, kiu finiĝis nur post ol la kamiono forportis de la Gribojedova pordego la malfeliĉulon Ivano Nikolaiĉ kun la miliciano, Panteleo kaj Gruntin.

Глава 6. Шизофрения, как и было сказано

Ĉapitro 6 SKIZOFRENIO, KIEL JAM DIRITE

Когда в приемную знаменитой психиатрической клиники, недавно отстроенной под Москвой на берегу реки, вошел человек с острой бородкой и облаченный в белый халат, была половина второго ночи.

Kiam en la akceptejon de la fama psikiatria kliniko, antaŭ nelonge konstruita sur riverbordo apud Moskvo, paŝis viro kun pinta barbeto kaj surhavanta blankan kitelon, estis la unua kaj duono en la nokto.

Трое санитаров не спускали глаз с ивана Николаевича, сидящего на диване.

Tri subflegistoj senforlase rigardis Ivanon sidi sur la kanapo.

Тут же находился и крайне взволнованный поэт Рюхин.

Apude estis la ekstreme ekscitita poeto Gruntin.

Полотенца, которыми был связан Иван Николаевич, лежали грудой на том же диване.

La viŝtukoj, per kiuj antaŭe estis ligita Ivano, amase kuŝis sur tiu sama kanapo.

Руки и ноги Ивана Николаевича были свободны.

La manoj kaj piedoj de Ivano estis liberaj.

Увидев вошедшего, Рюхин побледнел, кашлянул и робко сказал: — Здравствуйте, доктор.

Vidante enveni la blankkitelan homon Gruntin paliĝis, tusis kaj nekuraĝe diris: — Bonan vesperon, doktoro.

Доктор поклонился Рюхину, но, кланяясь, смотрел не на него, а на Ивана Николаевича.

La kuracisto kapoklinis al Gruntin, tamen rigardante ne lin sed Ivanon.

Тот сидел совершенно неподвижно, со злым лицом, сдвинув брови, и даже не шевельнулся при входе врача.

Tiu sidis senmove, kolermiena, kuntirinte la brovojn, kaj neniel reagis je la enveno de la kuracisto.

— Вот, доктор, — почему-то таинственным шепотом заговорил Рюхин, пугливо оглядываясь на Ивана Николаевича, — известный поэт Иван Бездомный...

— Jen, doktoro, — ekparolis Gruntin, ial flustre, timeme rigardetante Ivanon, — la famega poeto Ivano Senhejmulo ...

Вот, видите ли... Мы опасаемся, не белая ли горячка...

kaj ... nu, ni timas, ĉu tio povas esti la drinkuldeliro ...

— Сильно пил?

— Ĉu li multe drinkadis?

— Сквозь зубы спросил доктор.

— tradente demandis la kuracisto.

— Нет, выпивал, но не так, чтобы уж...

— Ne, li ja drinkadis, sed ne tiom ke ...

— Тараканов, крыс, чертиков или шмыгающих собак не ловил?

— Ĉu li ĉasas blatojn, ratojn, diabletojn aŭ ŝtelkurantajn hundojn?

— Нет, — вздрогнув, ответил Рюхин, — я его вчера видел и сегодня утром.

— Ne, — tremeris Gruntin, — mi vidis lin hieraŭ kaj hodiaŭ matene.

Он был совершенно здоров...

Li estis tute sana ...

— А почему в кальсонах?

— Kial li estas en kalsono?

С постели взяли?

Ĉu vi prenis lin el la lito?

— Он, доктор, в ресторан пришел в таком виде...

— Li, doktoro, tiel vestite venis restoracion ...

— Ага, ага, — очень удовлетворенно сказал доктор, — а почему ссадины?

— Ah ha, ah ha, — tre kontente diris la kuracisto, — nun, kial tiu skrapvundo?

Дрался с кем-нибудь?

Ĉu estis interbatado?

— Он с забора упал, а потом в ресторане ударил одного...

— Li falis de barilo, poste en la restoracio frapis iun ...

И еще кое-кого...

kaj aliajn ...

— Так, так, так, — сказал доктор и, повернувшись к ивану, добавил: — здравствуйте!

— Jes, jes, jes, — diris la kuracisto kaj sin turnis al Ivano: — Bonan vesperon!

— Здорово, вредитель!

— Saluton, sabotulo!

— Злобно и громко ответил Иван.

— kolere kaj laŭte respondis Ivano.

Рюхин сконфузился до того, что не посмел поднять глаза на вежливого доктора.

Gruntin tiom konfuziĝis, ke li eĉ ne kuraĝis rigardi al la ĝentila kuracisto.

Но тот ничуть не обиделся, а привычным, ловким жестом снял очки, приподняв полу халата, спрятал их в задний карман брюк, а затем спросил у Ивана: — Сколько вам лет?

Tamen tiu neniel ofendiĝis, per rutine facila movo li demetis la okulvitrojn, levinte la kitelbaskon li ŝovis ilin en la glutean poŝon kaj demandis Ivanon: — Kiom vi aĝas?

— Подите вы все от меня к чертям, в самом деле!

— Iru vi ĉiuj al la diablo, finfine!

— Грубо закричал Иван и отвернулся.

— insulteme kriis Ivano kaj sin turnis flanken.

— Почему же вы сердитесь?

— Kial vi koleras?

Разве я сказал вам что-нибудь неприятное?

Ĉu mi diris al vi ion malagrablan?

— Мне двадцать три года, — возбужденно заговорил Иван, — и я подам жалобу на вас всех.

— Mi aĝas dudek tri jarojn, — ekscitite ekparolis Ivano, — kaj mi oficiale plendos kontraŭ vi ĉiuj.

А на тебя в особенности, гнида! — Отнесся он отдельно к Рюхину.

Kaj speciale pri vi, vipurido, — li aparte sciigis al Gruntin.

— А на что же вы хотите пожаловаться?

— Kaj pri kio vi volas plendi?

— На то, что меня, здорового человека, схватили и силой приволокли в сумасшедший дом!

— Pri tio ke min, sanan homon, oni kaptis kaj perforte trenis en frenezulejon!

— В гневе ответил Иван.

— kolerege respondis Ivano.

Здесь Рюхин всмотрелся в Ивана и похолодел: решительно никакого безумия не было у того в глазах.

Ĉi tiam Gruntin atente rigardis Ivanon kaj glaciiĝis: absolute nenia frenezo estis en ties okuloj.

Из мутных, как они были в Грибоедове, они превратились в прежние, ясные.

El febraj, kiaj ili estis en Gribojedovo, ili iĝis denove klaraj.

«Батюшки! — Испуганно подумал Рюхин, — да он и впрямь нормален?

«Terure!» — konsternite pensis Gruntin, «ŝajnas, ke li fakte estas tute normala!

Вот чепуха какая!

Aĥ, kia misaĵo!

Зачем же мы, в самом деле, сюда-то его притащили?

Nu ĝuste, kial do ni venigis lin ĉi tien?

Нормален, нормален, только рожа расцарапана...»

Normala, tute normala, nur la muzelo estas disgratita ...»

— Вы находитесь, — спокойно заговорил врач, присаживаясь на белый табурет на блестящей ноге,

— Tie estas, — trankvile diris la kuracisto sidiĝante sur blankan tabureton kun brila piedo,

— не в сумасшедшем доме, а в клинике, где вас никто не станет задерживать, если в этом нет надобности.

— ne frenezulejo sed kliniko, kaj senbezone neniu vin retenos ĉi tie.

Иван Николаевич покосился недоверчиво, но все же пробурчал: — Слава те господи!

Ivano Nikolaiĉ rigardis lin nekredeme, tamen grumblis: — Dankon al Dio!

Нашелся наконец хоть один нормальный среди идиотов, из которых первый — балбес и бездарность Сашка!

Finfine troviĝis iu normala inter la idiotoj, el kiuj la pleja estas la maltalenta sentaŭgulo Saĉjo!

— Кто этот Сашка-бездарность?

— Kiu estas tiu maltalenta Saĉjo?

— Осведомился врач.

— demandis la kuracisto.

— А вот он, Рюхин!

— Jen li staras!

— Ответил Иван и ткнул грязным пальцем в направлении Рюхина.

— respondis Ivano kaj montris al Gruntin per la malpura fingro.

Тот вспыхнул от негодования.

Tiu ruĝiĝis pro indigno.

«Это он мне вместо спасибо! — Горько подумал он, — за то, что я принял в нем участие!

«Jen estas lia danko!» — pensis Gruntin amare, «pro ĉiuj miaj zorgoj!

Вот уж, действительно, дрянь!» — Типичный кулачок по своей психологии,

Nu vera kanajlo!» — Psikologie li estas tipa kulako,

— заговорил иван Николаевич, которому, очевидно, приспичило обличать Рюхина, — и притом кулачок, тщательно маскирующийся под пролетария.

— ekparolis Ivano, al kiu ial urĝis senmaskigi Gruntinon, — sed li zorge kamuflas sin proleto.

Посмотрите на его постную физиономию и сличите с теми звучными стихами, который он сочинил к первому числу!

Rigardu lian fastan fizionomion kaj komparu ĝin kun la sonoraj versoj kiujn li verkis por la Unuamaja Festo!

Хе-хе-хе...

He-he-he ...

«Взвейтесь!» да «развейтесь!»...

«la flagoj flirtu!» kaj «la kantoj flugu!»

А вы загляните к нему внутрь — что он там думает... Вы ахнете!

— sed vi rigardu en lian internon, kion li pensas, vi skuiĝos!

Рюхин тяжело дышал, был красен и думал только об одном, что он отогрел у себя на груди змею, что он принял участие в том, кто оказался на поверку злобным врагом.

Gruntin estis ruĝa, spiris malfacile kaj pensis nur pri tio, ke li revarmigis sur sia brusto serpenton, ke li zorgis pri homo, kiu fakte montriĝis malica malamiko.

И главное, и поделать ничего нельзя было: не ругаться же с душевнобольным?!

La plej ĉagrena estis, ke oni nenion povus fari: ja oni ne disputas kontraŭ homo mense malsana!

— А почему вас, собственно, доставили к нам?

— Kial do oni venigis vin ĉi tien?

— Да черт их возьми, олухов!

— Ah, la diablo ilin prenu, tiujn sencerbulojn!

Схватили, связали какими-то тряпками и поволокли в грузовике!

Ili min kaptis, ligis per iuj ĉifonoj kaj ĵetis en la kamionon!

— Позвольте вас спросить, вы почему в ресторан пришли в одном белье?

— Permesu vin demandi, kial vi venis en la restoracion en nuraj subvestoj?

— Ничего тут нету удивительного, — ответил Иван,

— Neniom mirinda afero, — respondis Ivano,

— пошел я купаться на Москва-реку, ну и попятили мою одежу, а эту дрянь оставили!

— mi min banis en Moskvo-rivero, nu, oni dume forkondukis miajn vestojn, kaj anstataŭe lasis ĉi tiun aĉaĵon.

Не голым же мне по Москве идти?

Mi ne povis ja nuda iri tra Moskvo, ĉu?

Надел что было, потому что спешил в ресторан к Грибоедову.

Mi surmetis la lasitan, ĉar mi devis kiel eble plej rapide atingi Gribojedovon.

Врач вопросительно посмотрел на Рюхина, и тот хмуро пробормотал: — Ресторан так называется.

La kuracisto demande rigardis al Gruntin kaj tiu malserene murmuris: — Tio estas la nomo de la restoracio.

— Ага, — сказал врач, — а почему так спешили?

— Ah ha, — diris la kuracisto, — kaj kial vi tiom hastis?

Какое-нибудь деловое свидание?

Ĉu pro iu negoca rendevuo?

— Консультанта я ловлю, — ответил Иван Николаевич и тревожно оглянулся.

— Konsiliston mi ĉasas, — respondis Ivano kaj maltrankvile rigardis ĉirkaŭen.

— Какого консультанта?

— Kiun konsiliston?

— Вы Берлиоза знаете?

— Ĉu vi konas Berliozon?

— Это... Композитор?

— Ĉu la komponiston?

Иван расстроился.

Ivano ĉagreniĝis.

— Какой там композитор?

— Kial do komponiston?

Ах да, да нет!

Ah, tiu, ne, ne lin!

Композитор — это однофамилец Миши Берлиоза!

La komponisto estas samnomulo de Miĉjo Berlioz.

Рюхину не хотелось ничего говорить, но пришлось объяснить.

Gruntin neniom deziris ion diri, tamen li devis klarigi:

— Секретаря Массолита Берлиоза сегодня вечером задавило трамваем на Патриарших.

— Berlioz, la sekretario de MASSOLIT, pereis ĉi-vespere sub tramo ĉe la Patriarĥa lageto.

— Не ври ты, чего не знаешь!

— Ne babilaĉu pri tio, kion vi ne scias!

— Рассердился на Рюхина иван, я, а не ты был при этом!

— koleriĝis Ivano kontraŭ Gruntin, — ne vi sed mi ĉeestis tie!

Он его нарочно под трамвай пристроил!

Li intence lin surreligis!

— Толкнул?

— Ĉu puŝis?

— Да при чем здесь «толкнул»?

— Kial do «puŝis»?

— Сердясь на общую бестолковость, воскликнул Иван, — такому и толкать не надо!

— incitate de ĉies malkomprenemo ekkriis Ivano, — tia ulo ne bezonas puŝi!

Он такие штуки может выделывать, что только держись!

Li scipovas tiajn trukojn, ke oni sin gardu!

Он заранее знал, что Берлиоз попадет под трамвай!

Li anticipe sciis, ke Berlioz trafos sub tramon.

— А кто-нибудь, кроме вас, видел этого консультанта?

— Ĉu iu krom vi vidis tiun konsiliston?

— То-то и беда, что только я и Берлиоз.

— Ĝuste tio estas la misŝanco, ke nur mi kaj Berlioz.

— Так.

— Ah ha.

Какие же меры вы приняли, чтобы поймать этого убийцу?

Do, kion vi entreprenis, por kapti la murdinton?

— Тут врач повернулся и бросил взгляд женщине в белом халате, сидящей за столом в сторонке.

— ĉi tiam la kuracisto sin turnis kaj ĵetis rigardon al virino en blanka kitelo sidanta flanke ĉe la skribotablo.

Та вынула лист и стала заполнять пустые места в его графах.

La virino prenis formularon kaj komencis ĝin plenigi.

— Меры вот какие.

— Mi entreprenis jen kion.

Взял я на кухне свечечку...

En kuirejo mi prenis kandelon ...

— Вот эту?

— Ĉu ĉi tiun?

— Спросил врач, указывая на изломанную свечку, лежащую на столе рядом с иконкой перед женщиной.

— demandis la kuracisto almontrante la disrompitan kandelon, kiu kun la ikoneto kuŝis sur la tablo antaŭ la virino.

— Эту самую, и...

— Jes, ĝin, kaj ...

— А иконка зачем?

— Kaj kial la ikoneto?

— Ну да, иконка...

— Hm, la ikoneto ...

— Иван покраснел, — иконка-то больше всего и испугала,

— Ivano ruĝiĝis, — ĝuste la ikoneto pleje ilin timigis,

— он опять ткнул пальцем в сторону Рюхина, — но дело в том, что он, консультант, он, будем говорить прямо...

— li refoje montris al Gruntin per la fingro, — sed estas tia cirkonstanco, ke li, la konsilisto, nu, mi diru malkaŝe, li ...

С нечистой силой знается...

interkomunikas kun la malsankta potenco ...

И так его не поймаешь.

kaj nudmane kapti lin maleblas.

Санитары почему-то вытянули руки по швам и глаз не сводили с Ивана.

La subflegistoj ial malkrucigis la brakojn kaj eĉ pli atente observis Ivanon.

— Да-с, — продолжал Иван, — знается!

— Jes ja, — plu parolis Ivano, — li interkomunikas!

Тут факт бесповоротный.

La fakto estas nerefutebla.

Он лично с Понтием Пилатом разговаривал.

Li proprapersone parolis kun Poncio Pilato.

Да нечего на меня так смотреть!

Kaj ne gapu min tiel!

Верно говорю!

Mi diras certaĵon.

Все видел — и балкон и пальмы.

Ĉion li vidis, kaj la balkonon, kaj la palmojn.

Был, словом, у Понтия Пилата, за это я ручаюсь.

Resume, li estis ĉe Poncio Pilato, tion mi garantias.

— Ну-те, ну-те...

— Nu, nu, pluen ...

— Ну вот, стало быть, я иконку на грудь пришпилил и побежал...

— Do, mi alpinglis la ikoneton sur la bruston kaj kuris ...

Вдруг часы ударили два раза.

Ĉi tiam horloĝo batis dufoje.

— Эге-ге!

— Oh ho!

— Воскликнул Иван и поднялся с дивана, — два часа, а я с вами время теряю!

— ekkriis Ivano sin levante de la kanapo, — jam estas la dua, kaj mi ĉi tie perdas kun vi la tempon!

Я извиняюсь, где телефон?

Pardonon, kie estas telefono?

— Пропустите к телефону, — приказал врач санитарам.

— Lasu lin al la telefono, — ordonis la kuracisto al la subflegistoj.

Иван ухватился за трубку, а женщина в это время тихо спросила у Рюхина: — Женат он?

Ivano kaptis la aŭdilon, kaj dume la virino mallaŭte demandis Gruntinon: — Ĉu li estas edziĝinta?

— Холост, — испуганно ответил Рюхин.

— Fraŭlo, — timigite respondis Gruntin.

— Член профсоюза?

— Ĉu sindikatano?

— Да.

— Jes.

— Милиция?

— Ĉu tie estas la milicio?

— Закричал Иван в трубку, — милиция?

— kriis Ivano en la aŭdilon, — milicio, ĉu?

Товарищ дежурный, распорядитесь сейчас же, чтобы выслали пять мотоциклетов с пулеметами для поимки иностранного консультанта.

Kamarado deĵoranto, tuj aranĝu, ke oni sendu kvin motorciklojn kun mitralo por kapti alilandan konsiliston.

Что?

Kion?

Заезжайте за мною, я сам с вами поеду...

Venu min kunpreni, mi mem veturos kune ...

Говорит поэт Бездомный из сумасшедшего дома...

Parolas la poeto Senhejmulo el la frenezulejo ...

Как ваш адрес?

Diru vian adreson,

— Шепотом спросил Бездомный у доктора, прикрывая трубку ладонью, — а потом опять закричал в трубку: — вы слушаете?

— li flustris al la kuracisto metinte la manon sur la mikrofonon, poste en ĝin kriis: — Ĉu vi aŭskultas?

Алло!.. Безобразие!

Ha lo!.. Skandalaĵo!

— Вдруг завопил Иван и швырнул трубку в стену.

— subite kriegis Ivano kaj ĵetis la aŭdilon kontraŭ la muro.

Затем он повернулся к врачу, протянул ему руку, сухо сказал «до свидания» и собрался уходить.

Poste li sin turnis al la kuracisto, prezentis al tiu la manon kaj seke diris «ĝis revido» kun evidenta intenco foriri.

— Помилуйте, куда же вы хотите идти?

— Permesu, kien vi volas iri?

— Заговорил врач, вглядываясь в глаза Ивана, — глубокой ночью, в белье...

— ekparolis la kuracisto fikse rigardante Ivanon en la okulojn, — tiom malfrue, en nuraj subvestoj ...

Вы плохо чувствуете себя, останьтесь у нас!

Vi malbone fartas, restu ĉe ni!

— Пропустите-ка, — сказал Иван санитарам, сомкнувшимся у дверей.

— Lasu min trairi, — diris Ivano al la subflegistoj, barintaj antaŭ li la vojon al la pordo.

— Пустите вы или нет?

— Ĉu vi lasos min aŭ ne?!

— Страшным голосом крикнул поэт.

— per terura voĉo kriis la poeto.

Рюхин задрожал, а женщина нажала кнопку в столике, и на его стеклянную поверхность выскочила блестящая коробочка и запаянная ампула.

Gruntin ektremis; la virino premis butonon en la tablo, kaj sur ties vitran supraĵon elsaltis brila skatoleto kaj ampolo.

— Ах так?!

— Ĉu tiel?

— Дико и затравленно озираясь, произнес иван, — ну ладно же!

— Ivano sovaĝe rigardis ĉirkaŭen kvazaŭ ĉaskaptito, — bonege!

Прощайте...

Adiaŭ!..

— И головою вперед он бросился в штору окна.

— kaj li ĵetis sin kap’antaŭe en la fenestrokurtenon.

Раздался удар, но небьющиеся стекла за шторою выдержали его, и через мгновение Иван забился в руках у санитаров.

Aŭdiĝis knalo, sed la nerompebla vitro malantaŭ la kurteno eltenis kaj je la sekva momento Ivano baraktis en la manoj de la subflegistoj.

Он хрипел, пытался кусаться, кричал: — Так вот вы какие стеклышки у себя завели!..

Li stertoris, penis mordi, kriis: — Jen kiajn vitretojn vi havas do en la fenestroj!..

Пусти! Пусти, говорю!

Lasu! Lasu do!

Шприц блеснул в руках у врача, женщина одним взмахом распорола ветхий рукав толстовки и вцепилась в руку с неженской силой.

Injektilo ekbrilis en la manoj de la kuracisto, la virino per unu ektiro forŝiris la trivitan manikon de la zonbluzo kaj neine forte ĉirkaŭpremis la brakon.

Запахло эфиром.

Ekodoris je etero,

Иван ослабел в руках четырех человек, и ловкий врач воспользовался этим моментом и вколол иглу в руку Ивану.

Ivano moliĝis en la manoj de la kvar homoj kaj la lerta kuracisto profitis la momenton kaj enpikis la injektonadlon en lian brakon.

Ивана подержали еще несколько секунд, и потом опустили на диван.

Oni tenis Ivanon ankoraŭ kelkajn sekundojn, poste sidigis lin sur la kanapon.

— Бандиты!

— Banditoj!

— Прокричал Иван и вскочил с дивана, но был водворен на него опять.

— li kriis saltleviĝante de la kanapo, sed oni tuj lin residigis.

Лишь только его отпустили, он опять было вскочил, но обратно уже сел сам.

Apenaŭ lasite li denove ekstaris, sed ĉi-foje mem mallevis sin sur la kanapon.

Он помолчал, диковато озираясь, потом неожиданно зевнул, потом улыбнулся со злобой.

Kelkan tempon li silentis kaj sovaĝete rigardis ĉirkaŭen, poste subite oscedis, poste kolere ridetis.

— Заточили все-таки, — сказал он, зевнул еще раз, неожиданно прилег, голову положил на подушку, кулак по-детски под щеку, забормотал уже сонным голосом, без злобы: — ну и очень хорошо...

— Do, malliberigita, — li diris, ankoraŭfoje oscedis, subite kuŝiĝis, la kapon li metis sur la kusenon, infane ŝovis la pugnon sub la vangon kaj murmuris dormeme, sen kolero: — Estu do tiel ...

Сами же за все и поплатитесь.

vi mem suferos pro tio.

Я предупредил, а там как хотите!

Vi estas avertitaj, faru kion vi volas.

Меня же сейчас более всего интересует Понтий Пилат...

Min nun pleje interesas Poncio Pilato ...

Пилат...

Pilato ...

— Тут он закрыл глаза.

— ĉi tiam li fermis la okulojn.

— Ванна, сто семнадцатую отдельную и пост к нему, — распорядился врач, надевая очки.

— Banon, la cent dek sepan unulitan kaj flegiston por li, — ordonis la kuracisto surmetante la okulvitrojn.

Тут Рюхин опять вздрогнул: бесшумно открылись белые двери, за ними стал виден коридор, освещенный синими ночными лампами.

Gruntin refoje tremeris: blanka pordo subite malfermiĝis, malantaŭ ĝi vidiĝis koridoro prilumata per bluaj noktolampoj.

Из коридора выехала на резиновых колесиках кушетка, на нее переложили затихшего ивана, и он уехал в коридор, и двери за ним замкнулись.

El la koridoro enruliĝis tabulkuŝejo sur kaŭĉukizitaj radoj, oni metis sur ĝin la kvietiĝintan Ivanon, kaj li forveturis en la koridoron, kaj la pordo post li fermiĝis.

— Доктор, — шепотом спросил потрясенный Рюхин, — он, значит, действительно болен?

— Doktoro, — flustre demandis Gruntin, — ĉu efektive li estas malsana?

— О да, — ответил врач.

— Ho jes, — respondis la kuracisto.

— А что же это такое с ним?

— Kion li havas?

Усталый врач поглядел на Рюхина и вяло ответил: — Двигательное и речевое возбуждение...

La laca kuracisto rigardis Gruntinon kaj malvigle respondis: — Motora kaj parola ekscitiĝo ...

Бредовые интерпретации...

deliraj interpretoj ...

Шизофрения, надо полагать.

Probable skizofrenio.

А тут еще алкоголизм...

Kaj krome la alkoholismo ...

Рюхин ничего не понял из слов доктора, кроме того, что дела Ивана Николаевича, видно, плоховаты, вздохнул и спросил:

El la dirita de la kuracisto Gruntin komprenis, ke la aferoj de Ivano Nikolaiĉ statas aĉe, li profunde ekspiris kaj demandis:

— А что это он все про какого-то консультанта говорит?

— Kaj kial li senĉese parolas pri iu konsilisto?

— Видел, наверно, кого-то, кто поразил его расстроенное воображение.

— Verŝajne li vidis iun, kiu forte impresis lian konfuzitan menson.

А может быть, галлюцинировал...

Aŭ li haluciniĝis ...

Через несколько минут грузовик уносил Рюхина в Москву.

Post kelkaj minutoj la kamiono estis forportanta Gruntinon al Moskvo.

Светало, и свет еще не погашенных на шоссе фонарей был уже не нужен и неприятен.

Heliĝis, kaj la lumo de la ankoraŭ ne malŝaltitaj ŝoseaj lampoj estis jam senutila kaj malagrabla.

Шофер злился на то, что пропала ночь, гнал машину что есть сил, и ее заносило на поворотах.

La ŝoforo koleris pri la fuŝita nokto, senĉese akcelis kaj la veturilo joris ĉe la vojturnoj.

Вот и лес отвалился, остался где-то сзади, и река ушла куда-то в сторону,

Jen la arbaro diskuris kaj restis ie malantaŭe, la rivero forŝoviĝis flanken,

навстречу грузовику сыпалась разная разность: какие-то заборы с караульными будками и штабеля дров, высоченные столбы и какие-то мачты, а на мачтах нанизанные катушки, груды щебня, земля, исполосованная каналами,

renkonte al la kamiono ŝutiĝis ĉiaj ajnaĵoj: bariloj kun gardobudoj kaj lignostakoj, altegaj fostoj kaj mastoj kun treditaj izolbidoj, gruz’amasoj, tero striita per kanaloj

— словом, чувствовалось, что вот-вот она, Москва, тут же, вон за поворотом, и сейчас навалится и охватит.

— resume, oni sentis, ke ĝi, Moskvo, estas tute proksime, tuj post la vojturno, tuj ĝi surruliĝos kaj inundos.

Рюхина трясло и швыряло, какой-то обрубок, на котором он поместился, то и дело пытался выскользнуть из-под него.

Gruntin estis skuata kaj ŝancelata, la ŝtipaĉo sur kiu li sidis ĉiumomente provis el sub li forsalti.

Ресторанные полотенца, подброшенные уехавшими ранее в троллейбусе милиционером и пантелеем, ездили по всей платформе.

La restoraciaj viŝtukoj, kiujn la miliciano kaj Panteleo ĵetis en la ŝarĝujon antaŭ ol forveturi per la trolebuso, glitadis sur la tuta ŝarĝoplato.

Рюхин пытался было их собрать, но, прошипев почему-то со злобой: «Да ну их к черту!

Gruntin komencis ilin kolekti, sed tuj kolere eksplodis: «La diablo zorgu pri ili!

Что я, в самом деле, как дурак верчусь?..» — Отшвырнул их ногой и перестал на них глядеть.

Kial mi baraktu ĉi tie, kiel idioto!», piedpuŝis ilin malataŭen kaj ĉesis atenti ilin.

Настроение духа у едущего было ужасно.

La animstato de la veturanto estis horora.

Становилось ясным, что посещение дома скорби оставило в нем тяжелейший след.

Pli kaj pli klare evidentiĝis, ke la vizito en la domon de malĝojo lasis en li doloran spuron.

Рюхин старался понять, что его терзает.

Gruntin provis kompreni, kio lin turmentas.

Коридор с синими лампами, прилипший к памяти?

Ĉu la koridoro kun la bluaj lampoj, gluiĝinta al la memoro?

Мысль о том, что худшего несчастья, чем лишение разума, нет на свете?

Ĉu la penso, ke nenia malfeliĉo estas pli granda ol perdi la racion?

Да, да, конечно, и это.

Jes, certe, ankaŭ ĉi tio.

Но это — так ведь, общая мысль.

Sed ĉi tio, finfine, kvankam malgaja, estas nur ĝeneralaĵo.

А вот есть что-то еще.

Estas ankoraŭ io alia.

Что же это?

Kio do?

Обида, вот что.

La ofendo, jen kio.

Да, да, обидные слова, брошенные Бездомным прямо в лицо.

Jes, la ofendaj vortoj, kiujn Senhejmulo ĵetis rekte en lian vizaĝon.

И горе не в том, что они обидные, а в том, что в них заключается правда.

Kaj gravas ne tio, ke ili estis insultaj, sed tio, ke ili esprimas la veron.

Поэт не глядел уже по сторонам, а, уставившись в грязный трясущийся пол, стал что-то бормотать, ныть, глодая самого себя.

La poeto ne plu rigardis ĉirkaŭen, nun li fikse rigardis la tremantan malpuran plankon, ion balbutis, lamentis ronĝante sin mem.

Да, стихи...

Jes, liaj versaĵoj ...

Ему — тридцать два года!

Li aĝas jam tridek tri jarojn!

В самом деле, что же дальше?

Ververe, je kio li povas esperi?

— И дальше он будет сочинять по нескольку стихотворений в год.

Li plu verkados po kelkajn versaĵojn jare.

— До старости?

— Ĉu ĝis la maljun’aĝo?

— Да, до старости.

— Jes, ĝis la maljun’aĝo.

— Что же принесут ему эти стихотворения?

Kion do li atingos per tiuj versaĵoj?

Славу?

Ĉu la gloron?

«Какой вздор!

«Kia stultaĵo!

Не обманывай-то хоть сам себя.

Almenaŭ vin mem ne trompu!

Никогда слава не придет к тому, кто сочиняет дурные стихи.

Nenian gloron atingos tiu, kiu verkas fuŝajn versojn.

Отчего они дурные?

Kial ili estas fuŝaj?

Правду, правду сказал!

Veron, veron li diris!»

— Безжалостно обращался к самому себе Рюхин, — не верю я ни во что из того, что пишу!..»

— senindulge vipadis sin Gruntin, «mi kredas je nenio el tio, kion mi verkas!»

Отравленный взрывом неврастении, поэт покачнулся, пол под ним перестал трястись.

La neŭrastenianta poeto ŝanceliĝis, la planko sub li ĉesis tremi.

Рюхин поднял голову и увидел, что они уже в Москве и, более того, что над Москвой рассвет, что облако подсвечено золотом,

Gruntin levis la kapon kaj vidis, ke li jam delonge estas en Moskvo, ke en Moskvo aŭroras, ke de sube priradiate, ore brilas nubo,

что грузовик его стоит, застрявши в колонне других машин у поворота на бульвар, и что близехонько от него стоит на постаменте металлический человек, чуть наклонив голову, и безразлично смотрит на бульвар.

ke la kamiono haltis retenate en veturilkolumno antaŭ la turno al la bulvardo, kaj ke apud li staras sur piedestalo metala homo, klininta la kapon kaj indiferente rigardanta la bulvardon.

Какие-то странные мысли хлынули в голову заболевшему поэту.

Strangaj pensoj ŝprucis en la kapo de la malsaniĝinta poeto.

«Вот пример настоящей удачливости...

«Jen ekzemplo de vera bonŝancemo ...»

— Тут Рюхин встал во весь рост на платформе грузовика и руку поднял, нападая зачем-то на никого не трогающего чугунного человека,

— Gruntin plenstature sin levis kaj per la mano minacis la pace starantan metalan homon,

— какой бы шаг он ни сделал в жизни, что бы ни случилось с ним, все шло ему на пользу, все обращалось к его славе!

«ĉio ajn kion li entreprenis, ĉio ajn, kio lin trafis, ĉio evidentiĝis bona por li, ĉio kontribuis al lia gloro!

Но что он сделал?

Sed kion do valoran li kreis?

Я не понимаю...

Mi trovas nenion ...

Что-нибудь особенное есть в этих словах: «Буря мглою...»?

Ĉu estas io eksterordinara en la vortoj: Ŝtormo nigrajn nubojn pelas?

Не понимаю!..

Mi ne perceptas!..

Повезло, повезло!

Hazardo, nura hazardo!»

— Вдруг ядовито заключил Рюхин и почувствовал, что грузовик под ним шевельнулся,

— malice konkludis Gruntin kaj sentis la kamionon moviĝeti sub li,

— стрелял, стрелял в него этот белогвардеец и раздробил бедро и обеспечил бессмертие...»

«Pafis, pafis al li la blankgvardiano, pafis kaj frakasis lian kokson kaj lin senmortigis ...»

Колонна тронулась.

La kolumno ekmoviĝis.

Совершенно больной и даже постаревший поэт не более чем через две минуты входил на веранду Грибоедова.

Post kelkaj du minutoj la poeto, tute malsana kaj eĉ maljuniĝinta, eniris la verandon de Gribojedovo.

Она уже опустела.

Ĝi jam malplenis.

В углу допивала какая-то компания, и в центре ее суетился знакомый конферансье в тюбетейке и с бокалом «Абрау» в руке.

Nur en angulo societo estis findrinkanta, en ĝia mezo klopodis konatulo, Varietea anoncisto, kun vertoĉapeto sur la kapo kaj ĉampanglaso da Abrau en la mano.

Рюхин, обремененный полотенцами, был встречен Арчибальдом Арчибальдовичем очень приветливо и тотчас избавлен от проклятых тряпок.

Arĉibaldo Arĉibaldoviĉ tre afable bonvenigis la poeton, kaj oni tuj malembarasis lin je la malbenindaj viŝtukoj.

Не будь Рюхин так истерзан в клинике и на грузовике, он, наверно, получил бы удовольствие, рассказывая о том, как все было в лечебнице, и украшая этот рассказ выдуманными подробностями.

Se Gruntin ne estus tiom turmentita en la kliniko kaj sur la kamiono, li verŝajne plezurus rakontante pri la akcepto en la kliniko kaj ornamante sian raporton per elpensitaj detaloj.

Но сейчас ему было не до того, а кроме того, как ни мало был наблюдателен Рюхин, — теперь, после пытки в грузовике, он впервые остро вгляделся в лицо пирата и понял,

Sed nun la rakontado lin tedis, kaj krome, malgraŭ sia malobservemo, nun, post la torturo en la kamiono, li unuafoje pli atente rigardis la vizaĝon de la pirato kaj komprenis,

что тот хоть и задает вопросы о Бездомном и даже восклицает «Ай-яй-яй!»,

ke kvankam tiu demandadas pri Senhejmulo kaj eĉ ekkrias «aj-aj-aj!»,

Но, по сути дела, совершенно равнодушен к судьбе Бездомного и ничуть его не жалеет.

tamen fakte la sorto de Ivano estas al li tute seninteresa, kaj li neniom kompatas Senhejmulon.

«И молодец!

«Kaj prave!

И правильно!» — С цинической, самоуничтожающей злобой подумал Рюхин и, оборвав рассказ о шизофрении, попросил: —

Bravulo!» — pensis Gruntin kun cinika, memdetrua malico, kaj rompinte la rakonton pri la skizofrenio li petis:

Арчибальд Арчибальдович, водочки бы мне...

— Arĉibaldo Arĉibaldoviĉ, aranĝu por mi iom da vodko ...

Пират сделал сочувствующее лицо, шепнул: — Понимаю...

La pirato kompate mienis, flustris: — Mi komprenas ...

Сию минуту...

tuj ...

— И махнул официанту.

— kaj li gestis al kelnero.

Через четверть часа Рюхин, в полном одиночестве, сидел, скорчившись над рыбцом, пил рюмку за рюмкой, понимая и признавая, что исправить в его жизни уже ничего нельзя, а можно только забыть.

Post kvaronhoro Gruntin, ĝibetiĝinte super vimbo, sidis tute sola, drinkis glason post glaso, klare konsciante kaj agnoskante, ke nenio en lia vivo estas riparebla, ke al li restas nur forgeso.

Поэт истратил свою ночь, пока другие пировали, и теперь понимал, что вернуть ее нельзя.

La poeto fuŝis sian nokton dum aliaj festenis, kaj nun li sciis, ke ĝin maleblas reteni.

Стоило только поднять голову от лампы вверх к небу, чтобы понять, что ночь пропала безвозвратно.

Sufiĉis levi la kapon disde la lampo al la ĉielo por kompreni, ke la nokto pasis kaj ne revenos.

Официанты, торопясь, срывали скатерти со столов.

La kelneroj hastis fortirante la tukojn de la tabloj.

У котов, шнырявших возле веранды, был утренний вид.

La katoj, vagantaj ĉirkaŭ la verando, mienis matenece.

На поэта неудержимо наваливался день.

Sur la poeton nehaltigeble ruliĝegis la tago.

Глава 7.

Ĉapitro 7

Нехорошая квартирка

LA MISA LOĜEJO

Если бы в следующее утро степе Лиходееву сказали бы так:

Se je la veninta mateno al Steĉjo Latronov estus dirite:

«Степа! Тебя расстреляют, если ты сию минуту не встанешь!»

«Steĉjo! Tuj levu vin el la lito, alie oni vin pafmortigos!»,

— Степа ответил бы томным, чуть слышным голосом: «Расстреливайте, делайте со мною, что хотите, но я не встану».

li respondus per langvora, apenaŭ aŭdebla voĉo: «Pafmortigu, faru laŭplaĉe, mi min ne levos».

Не то что встать, — ему казалось, что он не может открыть глаз, потому что, если он только это сделает, сверкнет молния и голову его тут же разнесет на куски.

Ja eĉ malpli ol ellitiĝi — ŝajnis al li, ke eĉ malfermi la okulojn li ne povas, ĉar apenaŭ li tion farus, tuj ekbrilegus fulmo kaj lia kapo rompiĝus en pecojn.

В этой голове гудел тяжелый колокол, между глазными яблоками и закрытыми веками проплывали коричневые пятна с огненно-зеленым ободком, и в довершение всего тошнило, причем казалось, что тошнота эта связана со звуками какого-то назойливого патефона.

En tiu kapo resonegis peza sonorilo, inter la okulgloboj kaj la fermitaj palpebroj flosis brunaj makuloj kun fajre verda bordero, kaj super ĉio li sentis naŭzon, kaj en la naŭzo ŝajnis implikita muziko de ia trudiĝema gramofono.

Степа старался что-то припомнить, но припоминалось только одно

Li streĉis sian memoron, sed rememoriĝis nur unu afero,

— что, кажется, вчера и неизвестно где он стоял с салфеткой в руке и пытался поцеловать какую-то даму, причем обещал ей, что на другой день, и ровно в полдень, придет к ней в гости.

ke, probable hieraŭ kaj nesciate kie, li staris kun buŝtuko en la mano kaj provis kisi sinjorinon, promesante viziti ŝin je la sekva tago ĝuste je la dek dua horo.

Дама от этого отказывалась, говоря:

La sinjorino tion malakceptis, ŝi ripetadis:

«Нет, нет, меня не будет дома!» — А Степа упорно настаивал на своем:

«Ne, ne, mi ne estos hejme!», sed Steĉjo persistis pri sia ideo:

«А я вот возьму да и приду!» Ни какая это была дама, ни который сейчас час, ни какое число, ни какого месяца

«Spit, mi venos!» Kiu estis la sinjorino, kioma horo estis nun, de kioma tago kaj de kiu monato

— Степа решительно не знал и, что хуже всего, не мог понять, где он находится.

— ĉio ĉi senspure forviŝiĝis el lia konscio, kaj — la plej malbona afero — li ne povis kompreni, kie li estas.

Он постарался выяснить хотя бы последнее и для этого разлепил слипшиеся веки левого глаза.

Li provis determini almenaŭ la lastan kaj por tio li pene disigis la kungluiĝintajn palpebrojn de la maldekstra okulo.

В полутьме что-то тускло отсвечивало.

En la duonlumo li vidis ion malhele brileti.

Степа наконец узнал трюмо и понял, что он лежит навзничь у себя на кровати, то есть на бывшей ювелиршиной кровати, в спальне.

Finfine Steĉjo rekonis la plenstaturan spegulon kaj komprenis, ke li kuŝas surdorse en sia lito, tio estas en la ekse juvelistvidvina lito, en la dormoĉambro.

Тут ему так ударило в голову, что он закрыл глаз и застонал.

Ĉi tiam li sentis tian puŝegon en la kranio, ke li fermis la okulojn kaj ekĝemis.

Объяснимся:

Ni klarigu la diritan.

Степа Лиходеев, директор театра Варьете, очнулся утром у себя в той самой квартире, которую он занимал пополам с покойным Берлиозом, в большом шестиэтажном доме, покоем расположенном на Садовой улице.

Steĉjo Latronov, direktoro de la teatro Varieteo, rekonsciiĝis je tiu mateno en sia hejmo, en la apartamento kiun li okupis kun la forpasinto Berlioz, en granda ses’etaĝa domo kiu krampoforme etendiĝis laŭ la strato Sadovaja.

Надо сказать, что квартира эта — №50 — давно уже пользовалась если не плохой, то, во всяком случае, странной репутацией.

Endas diri, ke tiu apartamento n-ro 50 jam delonge havis la reputacion se ne tute malbonan, do almenaŭ strangan.

Еще два года тому назад владелицей ее была вдова ювелира Де Фужере.

Antaŭ du jaroj ĝi ankoraŭ apartenis al la vidvino de la juvelisto de Fougeré.

Анна Францевна Де Фужере, пятидесятилетняя почтенная и очень деловая дама, три комнаты из пяти сдавала жильцам: одному, фамилия которого была, кажется, Беломут, и другому — с утраченной фамилией.

Anna Francevna de Fougeré, estiminda kaj tre negocema sinjorino kvindekjara, tri ĉambrojn el la kvin ludonis al du loĝantoj: la familinomo de unu estis, se ni ne eraras, Belomut, tiu de la dua ne konserviĝis.

И вот два года тому назад начались в квартире необъяснимые происшествия: из этой квартиры люди начали бесследно исчезать.

Nu, antaŭ du jaroj en la loĝejo komenciĝis neklarigeblaj fenomenoj: el ĝi senspure malaperis homoj.

Однажды в выходной день явился в квартиру милиционер, вызвал в переднюю второго жильца (фамилия которого утратилась) и сказал, что того просят на минутку зайти в отделение милиции в чем-то расписаться.

En iu ripoztago la apartamenton vizitis miliciano, li elvenigis en la antaŭĉambron la duan loĝanton (kies familinomo perdiĝis) kaj diris, ke tiu estas petata por unu minuto veni al la miliciejo por tie ion subskribi.

Жилец приказал Анфисе, преданной и давней домашней работнице Анны Францевны, сказать, в случае если ему будут звонить, что он вернется через десять минут, и ушел вместе с корректным милиционером в белых перчатках.

La loĝanto ordonis al Anfisa, la malnova kaj fidela mastrumistino de Anna Francevna, respondi al la eventualaj telefonvokoj ke li revenos post dek minutoj, kaj li foriris kun la ĝentila blankganta miliciano.

Но не вернулся он не только через десять минут, а вообще никогда не вернулся.

Tamen ne nur post dek minutoj li ne revenis sed neniam ajn li revenis.

Удивительнее всего то, что, очевидно, с ним вместе исчез и милиционер.

La plej mirinda estis tio, ke, evidente, kun li malaperis ankaŭ la miliciano.

Набожная, а откровеннее сказать — суеверная, Анфиса так напрямик и заявила очень расстроенной Анне Францевне, что это колдовство и что она прекрасно знает, кто утащил и жильца и милиционера, только к ночи не хочет говорить.

La pia, aŭ, se diri la tutan veron, la superstiĉa Anfisa sen ĉirkaŭfrazo deklaris al sia ĉagrenita mastrino, ke tio estas sorĉo, ke ŝi bonege scias, kiu forportis la loĝanton kaj la milicianon, sed antaŭnokte ŝi malvolas diri tion.

Ну, а колдовству, как известно, стоит только начаться, а там уж его ничем не остановишь.

Do, estas sciate, ke unu fojon komenciĝinte la sorĉo iĝas nehaltigebla.

Второй жилец исчез, помнится, в понедельник, а в среду как сквозь землю провалился беломут, но, правда, при других обстоятельствах.

La dua loĝanto malaperis, kiom ni memoras, lunde, kaj je la merkredo malaperis, kvazaŭ englutite de la tero, Belomut — kvankam, verdire, ĉe aliaj cirkonstancoj.

Утром за ним заехала, как обычно, машина, чтобы отвезти его на службу, и отвезла, но назад никого не привезла и сама больше не вернулась.

Kiel kutime, je la mateno venis la aŭtomobilo por veturigi lin al la oficejo, sed poste ĝi neniun reportis kaj mem neniam reaperis.

Горе и ужас мадам Беломут не поддаются описанию.

La afliktego kaj la teruro de Mme Belomut estis nepriskribeblaj.

Но, увы, и то и другое было непродолжительно.

Sed, ho ve, ambaŭ ne daŭris longe.

В ту же ночь, вернувшись с Анфисой с дачи, на которую Анна Францевна почему-то спешно поехала, она не застала уже гражданки беломут в квартире.

En tiu sama nokto, reveninte kun Anfisa de la vilao, kiun Anna Francevna ial haste vizitis, ŝi jam ne trovis civitaninon Belomut en la loĝejo.

Но этого мало: двери обеих комнат, которые занимали супруги Беломут, оказались запечатанными.

Pli ol tio: la pordoj de ambaŭ ĉambroj, kiujn okupis la geedzoj Belomut, estis sigelitaj.

Два дня прошли кое-как.

Iel-tiel pasis du tagoj.

На третий же день страдавшая все это время бессонницей Анна Францевна опять-таки спешно уехала на дачу...

Je la tria tago Anna Francevna, kiu dum la lastaj diurnoj suferis je sendormeco, same haste forveturis al la vilao ...

Нужно ли говорить, что она не вернулась!

Ĉu necesas diri, ke ŝi ne revenis!

Оставшаяся одна Анфиса, наплакавшись вволю, легла спать во втором часу ночи.

Restinte sola, Anfisa satploris kaj enlitiĝis post la unua horo nokte.

Что с ней было дальше, неизвестно, но рассказывали жильцы других квартир, что будто бы в №50-м всю ночь слышались какие-то стуки и будто бы до утра в окнах горел электрический свет.

Ne estas sciate, kio okazis pri ŝi poste, sed la najbaroj el aliaj apartamentoj rakontis, ke el la n-ro 50 la tutan nokton aŭdiĝis klakbruoj kaj ke ĝis la mateno en ĝiaj fenestroj helis la elektra lumo.

Утром выяснилось, что и Анфисы нет!

Matene oni eksciis, ke ankaŭ Anfisa malaperis!

Об исчезнувших и о проклятой квартире долго в доме рассказывали всякие легенды,

Pri la malaperintoj kaj pri la malbenita loĝejo la domanoj dum longa tempo rakontadis ĉiajn legendojn,

вроде того, например, что эта сухая и набожная Анфиса будто бы носила на своей иссохшей груди в замшевом мешочке двадцать пять крупных бриллиантов, принадлежащих Анне Францевне.

kiel ekzemple tiu, ke la magra kaj pia Anfisa portis sur sia velkinta brusto ŝaman saketon kun dudek kvin grandaj briliantoj, kiuj apartenis al Anna Francevna.

Что будто бы в дровяном сарае на той самой даче, куда спешно ездила Анна Францевна, обнаружились сами собой какие-то несметные сокровища в виде тех же бриллиантов, а также золотых денег царской чеканки...

Ke en la hejtligna ŝedo de la vilao, kiun haste vizitis Anna Francevna, tute meme malkovriĝis nekalkulebla trezoro en formo de tiaj samaj briliantoj kaj caraj ormoneroj ...

И прочее в этом же роде.

Kaj tiel plu en la sama ĝenro.

Ну, чего не знаем, за то не ручаемся.

Nu, kion ni ne scias certa, pri tio ni ne responsas.

Как бы то ни было, квартира простояла пустой и запечатанной только неделю, а затем в нее вселились — покойный Берлиоз с супругой и этот самый Степа тоже с супругой.

Tiel aŭ alie, sed la apartamento restis vaka kaj sigelita nur unu semajnon, post kio tien enloĝiĝis: la forpasinto Berlioz kun sia edzino kaj tiu sama Steĉjo, ankaŭ kun sia edzino.

Совершенно естественно, что, как только они попали в окаянную квартиру, и у них началось черт знает что.

Tute nature, apenaŭ ili sin instalis en la malbenita loĝejo, tuj komenciĝis ĉiaj misaĵoj.

Именно, в течение одного месяца пропали обе супруги.

Nome, dum unu monato malaperis ambaŭ edzinoj.

Но эти не бесследно.

Sed ĉi tiuj ne senspure.

Про супругу Берлиоза рассказывали, что будто бы ее видели в харькове с каким-то балетмейстером,

Pri la edzino de Berlioz estis rakontate, ke oni vidis ŝin en Ĥarkovo kun baledestro,

а супруга степы якобы обнаружилась на божедомке, где, как болтали, директор Варьете, используя свои бесчисленные знакомства,

dum pri la edzino de Steĉjo oni diris, ke ŝi reaperis ĉe Boĵedomka kie, laŭ klaĉo, la direktoro de Varieteo, profitante sian sennombran konataron,

ухитрился добыть ей комнату, но с одним условием, чтобы духу ее не было на Садовой улице...

per iu artifiko sukcesis havigi al ŝi ĉambron en plurfamilia apartamento, tamen sub la kondiĉo, ke neniam ŝi proksimiĝu al la domo ĉe Sadovaja ...

Итак, Степа застонал.

Do, Steĉjo ekĝemis.

Он хотел позвать домработницу Груню и потребовать у нее пирамидону, но все-таки сумел сообразить, что это глупости...

Li volis voki la mastrumistinon Grunjo kaj postuli de ŝi piramidonon, sed li tuj komprenis, ke tio estas stultaĵo ...

Что никакого пирамидону у Груни, конечно, нету.

ke nature, Grunjo ne uzas piramidonon.

Пытался позвать на помощь Берлиоза, дважды простонал: «Миша... Миша...»,

Li provis serĉi helpon de Berlioz, dufoje li ĝemvokis: «Miĉjo ... Miĉjo ...»

Но, как сами понимаете, ответа не получил.

sed, vi mem tion komprenas, li ne ricevis respondon.

В квартире стояла полнейшая тишина.

En la loĝejo regis absoluta silento.

Пошевелив пальцами ног, Степа догадался, что лежит в носках, трясущейся рукою провел по бедру, чтобы определить, в брюках он или нет, и не определил.

Movinte la piedfingrojn Steĉjo konstatis, ke li kuŝas en ŝtrumpetoj; per tremanta mano li palpis sian femuron por kompreni, ĉu li surhavas ankaŭ pantalonon, sed ĉi tion li ne sukcesis kompreni.

Наконец, видя, что он брошен и одинок, что некому ему помочь, решил подняться, каких бы нечеловеческих усилий это ни стоило.

Finfine, konvinkiĝinte ke li estas forlasita kaj sola, ke li povas kalkuli je nenies helpo, li decidis sin levi, kiom ajn grandan superhoman fortostreĉon li devus fari.

Степа разлепил склеенные веки и увидел, что отражается в трюмо в виде человека с торчащими в разные стороны волосами,

Steĉjo disigis la kungluiĝintajn palpebrojn kaj per la spegulo li vidis sin homo kun distaŭzita hararo,

с опухшей, покрытою черной щетиною физиономией, с заплывшими глазами, в грязной сорочке с воротником и галстуком, в кальсонах и в носках.

kun ŝvelinta, nigrastopla vizaĝo, kun sinkintaj okuloj, surhavanta malpuran ĉemizon kun kolumo kaj kravato, kalsonon kaj ŝtrumpetojn.

Таким он увидел себя в трюмо, а рядом с зеркалом увидел неизвестного человека, одетого в черное и в черном берете.

Tia li vidis sin en la spegulo, kaj apud la spegulo li vidis nekonatan viron, nigre vestitan, kun nigra bereto.

Степа сел на кровать и сколько мог вытаращил налитые кровью глаза на неизвестного.

Steĉjo sidiĝis sur la lito kaj kiel eble plej multe elorbitigis la sangoŝvelajn okulojn gapante al la nekonato.

Молчание нарушил этот неизвестный, произнеся низким, тяжелым голосом и с иностранным акцентом следующие слова:

Tiu rompis la silenton, dirante per peza basa voĉo kaj kun fremdlingva prononcmaniero la jenajn vortojn:

— Добрый день, симпатичнейший Степан Богданович!

— Bonan tagon, simpatiega Stefano Bogdanoviĉ!

Произошла пауза, после которой, сделав над собой страшнейшее усилие, Степа выговорил: — Что вам угодно?

Estiĝis paŭzo, post kiu per terura fortostreĉo Steĉjo igis sin eldiri: — Kion vi volas?

— И сам поразился, не узнав своего голоса.

— kaj konsterniĝis ne rekoninte sian voĉon.

Слово «что» он произнес дисКантом, «вам» — басом, а «угодно» у него совсем не вышло.

La vorton kion li prononcis soprane, vi sonis base kaj pri volas li tute fiaskis.

Незнакомец дружелюбно усмехнулся, вынул большие золотые часы с алмазным треугольником на крышке, позвонил одиннадцать раз и сказал: — Одиннадцать!

La nekonato afable rikanetis, eligis grandan oran poŝhorloĝon kun brilianta triangulo sur la kovrilo, lasis ĝin sonorigi dek unu batojn kaj diris: — La dek unua.

И ровно час, как я дожидаюсь вашего пробуждения, ибо вы назначили мне быть у вас в десять.

Do, ĝuste unu horon mi atendas vian vekiĝon, ĉar vi fiksis nian rendevuon por la deka ĉe vi.

Вот и я!

Jen mi estas!

Степа нащупал на стуле рядом с кроватью брюки, шепнул: — Извините...

Steĉjo palpe trovis sian pantalonon sur seĝo apud la lito kaj flustris: — Pardonu ...

— Надел их и хрипло спросил: — скажите, пожалуйста, вашу фамилию?

— surmetinte la pantalonon li raŭke demandis: — Bonvolu diri, kiu vi estas?

Говорить ему было трудно.

Paroli estis por li malfacile.

При каждом слове кто-то втыкал ему иголку в мозг, причиняя адскую боль.

Ĉe ĉiu vorto li sentis pinglon enpikiĝi en lian cerbon, kaŭzante inferan doloron.

— Как?

— Kiel do?

Вы и фамилию мою забыли?

Eĉ mian nomon vi forgesis?

— Тут неизвестный улыбнулся.

— ridetis la vizitanto.

— Простите...

— Pardonon ...

— Прохрипел Степа, чувствуя, что похмелье дарит его новым симптомом:

— stertoris Steĉjo sentante sin riĉigata je nova postdrinka simptomo:

ему показалось, что пол возле кровати ушел куда-то и что сию минуту он головой вниз полетит к чертовой матери в преисподнюю.

al li ŝajnis, ke la planko apud la lito ien foriĝis, kaj ke tuj, la kapon malsupren, li impetos al ĉiuj diabloj en la inferon.

— Дорогой Степан Богданович, — заговорил посетитель, проницательно улыбаясь, — никакой пирамидон вам не поможет.

— Kara Stefano Bogdanoviĉ, — sagace ridetante diris la nekonato, — piramidono vin ne helpos.

Следуйте старому мудрому правилу, — лечить подобное подобным.

Sekvu la saĝan maksimon de la antikvuloj: similan kuracu per simila.

Единственно, что вернет вас к жизни, это две стопки водки с острой и горячей закуской.

La sola rimedo kiu povas vin revivigi estas du glasetoj da vodko kun varma kaj spica almanĝaĵo.

Степа был хитрым человеком и, как ни был болен, сообразил, что раз уж его застали в таком виде, нужно признаваться во всем.

Steĉjo estis ruzulo, kaj malgraŭ sia tuta misfarto li komprenis, ke trovite en tia stato li prefere ĉion konfesu.

— Откровенно сказать... — Начал он, еле ворочая языком, — вчера я немножко...

— Verdire, — li komencis grandpene movante la langon, — hieraŭ mi iomete ...

— Ни слова больше!

— Eĉ ne vorton plu!

— Ответил визитер и отъехал с креслом в сторону.

— respondis la vizitanto kaj facilmove deŝovis sin kun la brakseĝo flanken.

Степа, тараща глаза, увидел, что на маленьком столике сервирован поднос, на коем имеется

Steĉjo rond’okule gapis al la malgranda tablo, kie sur pleto estis aranĝita matenmanĝo:

нарезанный белый хлеб, паюсная икра в вазочке, белые маринованные грибы на тарелочке, что-то в кастрюльке и, наконец, водка в объемистом ювелиршином графинчике.

blanka pano, premita kaviaro en vazeto, marinitaj noblaj boletoj sur telero, malgranda kaserolo kaj fine, vodko en la ampleksa juvelistvidvina karafo.

Особенно поразило степу то, что графин запотел от холода.

Precipe frapis Steĉjon tio, ke la karafo estis nebultegita pro malvarmo.

Впрочем, это было понятно-он помещался в полоскательнице, набитой льдом.

Cetere, tio estis facile komprenebla, ja ĝi staris en la gargarpelveto plenŝtopita je glacio.

Накрыто, словом, было чисто, умело.

Resume, la tuta aranĝo estis plej konvena kaj kompetenta.

Незнакомец не дал степиному изумлению развиться до степени болезненной и ловко налил ему полстопки водки.

La nekonato ne lasis la miregon de Steĉjo kreski ĝis patologiaĵo, tre lerte verŝinte al li duonglaseton da vodko.

— А вы? — Пискнул Степа.

— Kaj vi? — pepis Steĉjo.

— С удовольствием!

— Kun plezuro!

Прыгающей рукой поднес Степа стопку к устам, а незнакомец одним духом проглотил содержимое своей стопки.

Per la tremsaltanta mano Steĉjo portis la glaseton al la lipoj, la nekonato malplenigis la sian per unu gluto.

Прожевывая кусок икры, Степа выдавил из себя слова: — А вы что же...

Maĉante pecon de kaviaro Steĉjo trapuŝis la vortojn: — Kial do vi ...

Закусить?

almanĝetu!

— Благодарствуйте, я не закусываю никогда, — ответил незнакомец и налил по второй.

— Dankon, mi neniam almanĝas, — respondis la nekonato kaj duan fojon plenigis la glasetojn.

Открыли кастрюлю — в ней оказались сосиски в томате.

La kaserolo iĝis malfermita, ĝi entenis kolbasetojn en tomata saŭco.

И вот проклятая зелень перед глазами растаяла, стали выговариваться слова, и, главное, Степа кое-что припомнил.

Kaj jen disiĝis la malbeninda verdo antaŭ la okuloj, la vortoj iĝis prononceblaj kaj, plej grave, Steĉjo rememoris kelkajn cirkonstancojn.

Именно, что дело вчера было на сходне, на даче у автора скетчей Хустова, куда этот Хустов и возил Степу в таксомоторе.

Nome, ke la afero hieraŭ estis ĉe Sĥodnja, en la vilao de la skeĉisto Ĥustov, kien tiu Ĥustov veturigis Steĉjon per taksio.

Припомнилось даже, как нанимали этот таксомотор у «Метрополя», был еще при этом какой-то актер не актер...

Li eĉ rememoris, kiel la taksio estis prenata apud Métropole, tie ankoraŭ ĉeestis tiu — aktoro li estas aŭ io simila ...

С патефоном в чемоданчике.

kun portebla gramofono.

Да, да, да, это было на даче!

Jes, jes, jes, tio estis en la vilao!

Еще, помнится, выли собаки от этого патефона.

La gramofono ja hurligis ĉiujn hundojn de la ĉirkaŭejo.

Вот только дама, которую Степа хотел поцеловать, осталась неразъясненной...

Nur la sinjorino kiun Steĉjo volis kisi restis neklarigita ...

Черт ее знает, кто она...

La diablo scias, kio ŝi estas ...

Кажется, в радио служит, а может быть, и нет.

ĉu en la radiofonio ŝi laboras, ĉu ne.

Вчерашний день, таким образом, помаленьку высветлялся, но степу сейчас гораздо более интересовал день сегодняшний и, в частности, появление в спальне неизвестного, да еще с закуской и водкой.

Do, la hieraŭo komencis iom post iom malobskuriĝi, tamen nun Steĉjon multe plie interesis la aferoj hodiaŭaj, inter ili la apero de la nekonato en lia dormoĉambro, kaj ankoraŭ kun manĝo kaj vodko.

Вот что недурно было бы разъяснить!

Jen kion dezirindus klarigi!

— Ну, что же, теперь, я надеюсь, вы вспомнили мою фамилию?

— Nu, mi esperas ke nun vi rememoris mian nomon, ĉu?

Но Степа только стыдливо улыбнулся и развел руками.

Steĉjo nur hontigite ridetis kaj senhelpe disigis la brakojn.

— Однако!

— Tamen!

Я чувствую, что после водки вы пили портвейн!

Mi vidas, ke hieraŭ post la vodko vi trinkis portvinon!

Помилуйте, да разве это можно делать!

Karulo, ja tion fari ne decas!

— Я хочу вас попросить, чтоб это осталось между нами, — заискивающе сказал Степа.

— Mi volus peti vin ke tio restu inter ni, — kaĵolmiene diris Steĉjo.

— О, конечно, конечно!

— Ho, certe, certe!

Но за Хустова я, само собой разумеется, не ручаюсь.

Sed pri Ĥustov, evidente, mi ne responsas.

— А вы разве знаете Хустова?

— Ĉu vi lin konas?

— Вчера в кабинете у вас видел этого индивидуума мельком, но достаточно одного беглого взгляда на его лицо, чтобы понять, что он — сволочь, склочник, приспособленец и подхалим.

— Hieraŭ mi dum mallonga tempo vidis lin en via oficejo, nu, unu supraĵa rigardo sur lian vizaĝon sufiĉas por kompreni, ke li estas malnobla, ĉikanema, senprincipa, pugolekema kanajlo.

«Совершенно верно!» — Подумал Степа, пораженный таким верным, точным и кратким определением Хустова.

«Precizege!» pensis Steĉjo frapite de tiom trafa, ĝusta kaj konciza karakterizaĵo de Ĥustov.

Да, вчерашний день лепился из кусочков, но все-таки тревога не покидала директора Варьете.

Jes, la hieraŭo estis rekonstruiĝanta el malgrandaj pecetoj, sed maltrankvilo ne forlasis la direktoron de Varieteo.

Дело в том, что в этом вчерашнем дне зияла преогромная черная дыра.

Nome, en la ĵusa tago faŭkis grandega nigra truo.

Вот этого самого незнакомца в берете, воля ваша, Степа в своем кабинете вчера никак не видал.

Pardonon, sed ĉi tiun berethavan nekonaton Steĉjo tutcerte ne vidis hieraŭ en sia oficejo.

— Профессор черной магии Воланд, — веско сказал визитер, видя степины затруднения, и рассказал все по порядку.

La vizitanto rimarkis lian embarason, impone diris: — Voland, profesoro pri nigra magio, — kaj rakontis ĉion de la komenco.

Вчера днем он приехал из-за границы в Москву, немедленно явился к степе и предложил свои гастроли в Варьете.

Hieraŭ posttagmeze li venis en Moskvon el la eksterlando, tuj vizitis Steĉjon kaj ofertis sian gastludon en Varieteo.

Степа позвонил в московскую областную зрелищную комиссию и вопрос этот согласовал

Steĉjo telefonis al la Moskvoregiona komisiono pri la spektakloj kaj akordigis la aferon

(Степа побледнел и заморгал глазами), подписал с профессором Воландом контракт на семь выступлений

(Steĉjo paliĝis kaj mirigite palpebrumis), subskribis kontrakton kun profesoro Voland pri sep elpaŝoj

(Степа открыл рот), условился, что Воланд придет к нему для уточнения деталей в десять часов утра сегодня...

(Steĉjo gape malfermis la buŝon) kaj interkonsentis kun Voland, ke por priparoli kelkajn detalojn tiu venu al li hodiaŭ matene je la deka horo ...

Вот Воланд и пришел!

Do, li venis!

Придя, был встречен домработницей Груней, которая объяснила, что сама она только что пришла, что она приходящая,

Veninte li trafis la mastrumistinon Grunjo, kiu klarigis al li ke ŝi mem ĵus venis, ke ŝi ĉi tie ne loĝas,

что Берлиоза дома нет, а что если визитер желает видеть Степана Богдановича, то пусть идет к нему в спальню сам.

ke Berlioz ne estas hejme, kaj se la vizitanto volas paroli al Stefano Bogdanoviĉ, tiam li mem iru en la dormoĉambron.

Степан Богданович так крепко спит, что разбудить его она не берется.

Stefano Bogdanoviĉ dormegas tiom profunde, ke ŝi ne kapablas lin veki.

Увидев, в каком состоянии Степан Богданович, артист послал Груню в ближайший гастроном за водкой и закуской, в аптеку за льдом и...

Vidinte la staton de Latronov, la artisto sendis Grunjon al la plej proksima nutrovendejo por aĉeti la vodkon kaj la manĝon, al la apoteko por la glacio kaj ...

— Позвольте с вами рассчитаться, — проскулил убитый Степа и стал искать бумажник.

— Permesu ke mi al vi kvitiĝu, — tute frakasite ĝemis Steĉjo kaj serĉis sian biletujon.

— О, какой вздор!

— Fi, lasu tiun bagatelon!

— Воскликнул гастролер и слушать ничего больше не захотел.

— ekkriis la gastludanto kaj rifuzis plu diskuti ĉi tion.

Итак, водка и закуска стали понятны, и все же на степу было жалко взглянуть: он решительно не помнил ничего о контракте и, хоть убейте, не видел вчера этого Воланда.

Do, la vodko kaj la manĝo klariĝis, kaj tamen Steĉjo plu mienis plej mizere: absolute nenion li memoris pri la kontrakto, kaj je sia kapo li garantius, ke ĉi tiun Volandon li hieraŭ ne vidis.

Да, Хустов был, а Воланда не было.

Ĥustov estis, jes, sed Voland ne estis.

— Разрешите взглянуть на контракт, — тихо попросил Степа.

— Permesu ĵeti rigardon sur la kontrakton, — mallaŭte petis Steĉjo.

— Пожалуйста, пожалуйста...

— Bonvolu ...

Степа взглянул на бумагу и закоченел.

Steĉjo rigardis sur la paperon kaj rigidiĝis.

Все было на месте.

Ĉio estis bonorda.

Во-первых, собственноручная степина залихватская подпись!

Unue, lia propramana aŭdaca parafo!

Косая надпись сбоку рукою финдиректора Римского с разрешением выдать артисту Воланду в счет следуемых ему за семь выступлений тридцати пяти тысяч рублей десять тысяч рублей.

Ĉe la flanko, oblikva skribaĵo de la mano de la financa direktoro Rimskij, permesanta antaŭpagi al la artisto Voland dekmil rublojn el la tridek kvin mil rubloj ŝuldotaj al li pro la sep elpaŝoj.

Более того: тут же расписка Воланда в том, что он эти десять тысяч уже получил!

Kaj super ĉio, la ricev’atesto de Voland, ke la dekmil rublojn li jam enspezis!

«Что же это такое?!» — Подумал несчастный Степа, и голова у него закружилась.

«Kion do ĉi tio signifas?» pensis la malfeliĉa Steĉjo, kaj ĉio ekturniĝis antaŭ liaj okuloj.

Начинаются зловещие провалы в памяти?!

Ĉu komenciĝis jam la sinistraj memorbreĉoj?

Но, само сабою, после того, как контракт был предъявлен, дальнейшие выражения удивления были бы просто неприличны.

Tamen memkomprene, post ol la kontrakto estis prezentita, plu lasi vidi sian miron estus rekte maldeca.

Степа попросил у гостя разрешения на минуту отлучиться и, как был в носках, побежал в переднюю к телефону.

Steĉjo petis la gaston pri minuta forpermeso, kaj sur la ŝtrumpetoj kuris en la antaŭĉambron al la telefono.

По дороге он крикнул в направлении кухни: — Груня!

Kurante li kriis kuirejen: — Grunjo!

Но никто не отозвался.

Tamen neniu respondis.

Тут он взглянул на дверь в кабинет Берлиоза, бывшую рядом с передней, и тут, как говорится, остолбенел.

Tiam li ĵetis rigardon al la pordo de la kabineto de Berlioz, situanta apud la antaŭĉambro, kaj ĉi tiam, laŭ la rutina dirmaniero, li haltis kvazaŭ alforĝite al sia loko:

На ручке двери он разглядел огромнейшую сургучную печать на веревке.

sur la anso de la pordo li vidis ŝnuron kun grandega sigelo.

«Здравствуйте!

«Saluton!»

— Рявкнул кто-то в голове у Степы.

iu pafkriis en lia kapo,

— Этого еще недоставало!» И тут степины мысли побежали уже по двойному рельсовому пути, но, как всегда бывает во время катастрофы, в одну сторону и вообще черт знает куда.

«Mankis nur ĉi tio!» Nun liaj pensoj ruliĝis laŭ duobla relvojo, sed, kiel ĉiam dum katastrofo, samdirekte kaj ĝenerale la diablo scias kien.

Головную степину кашу трудно даже передать.

La tutan konfuzegon en la kapo de Steĉjo malfacilas prezenti.

Тут и чертовщина с черным беретом, холодной водкой и невероятным контрактом, — а тут еще ко всему этому, не угодно ли, и печать на двери!

Unue estis la diablaĵo pri la nigra bereto, malvarma vodko kaj la neimagebla kontrakto — kaj nun, bonvolu vidi, krom ĉio ĉi ankoraŭ la sigelo sur la pordo!

То есть кому хотите сказать, что Берлиоз что-то натворил, — не поверит, ей-ей, не поверит!

Rakontu al iu ajn ke Berlioz ion tian faris — ja neniu ĝin kredos, nu neniu!

Однако печать, вот она! Да-с...

Sed la sigelo, jen ĝi estas! Hm ...

И тут закопошились в мозгу у Степы какие-то неприятнейшие мыслишки о статье, которую, как назло,

Ĉi tiam en lia cerbo ekzumis plej malagrablaj pensetaĉoj pri la artikolo kiun li — domaĝa koincido!

недавно он всучил Михаилу Александровичу для напечатания в журнале.

— antaŭ kelkaj tagoj trudis al Berlioz por publikigo en lia revuo.

И статья, между нами говоря, дурацкая!

Verdire, tute stulta artikolo!

И никчемная, и деньги-то маленькие...

Kaj tute fuŝa, kaj la pago mizera ...

Немедленно вслед за воспоминанием о статье прилетело воспоминание о каком-то сомнительном разговоре, происходившем, как помнится, двадцать четвертого апреля вечером тут же, в столовой, когда Степа ужинал с Михаилом Александровичем.

La rememoron pri la artikolo tuj sekvis la rememoro pri dubinda interparolo, okazinta, kiom li memoris, la dudek kvaran de aprilo vespere, ĝuste tie, en la manĝoĉambro, kiam Steĉjo vespermanĝis kun Berlioz.

То есть, конечно, в полном смысле слова разговор этот сомнительным назвать нельзя (не пошел бы Степа на такой разговор), но это был разговор на какую-то ненужную тему.

Nu, nature, striktasence tiun ĉi interparolon oni ne povus kvalifi dubinda (tian Steĉjo neniam akceptus), sed ĝi estis interparolo pri malnecesa temo.

Совершенно свободно можно было бы, граждане, его и не затевать.

Tute libere, civitanoj, oni povus pri tio ne paroli.

До печати, нет сомнений, разговор этот мог считаться совершеннейшим пустяком, но вот после печати...

Tutcerte, antaŭ la sigelo oni povus rigardi ĝin bagatelo, sed nun, kun la sigelo ...

«Ах, Берлиоз, Берлиоз!

«Aĥ, Berlioz, Berlioz!»

— Вскипало в голове у Степы.

bolis la pensoj en la cerbo de Steĉjo,

— Ведь это в голову не лезет!» Но горевать долго не приходилось, и Степа набрал номер в кабинете финдиректора Варьете Римского.

«Ja ĉi tion mi ne povas enkapigi!» Sed nun ne estis tempo por malĝojado, kaj Steĉjo diskis la numeron de le kabineto de Rimskij, financa direktoro de Varieteo.

Положение Степы было щекотливое: во-первых, иностранец мог обидеться на то, что Степа проверяет его после того, как был показан контракт, да и с финдиректором говорить было чрезвычайно трудно.

La situacio estis tikla: unuflanke, la alilandano povus ofendiĝi ke Steĉjo lin kontrolas post ol li prezentis la kontrakton, kaj alflanke, paroli al la financa direktoro estis tre malfacile.

В самом деле, ведь не спросишь его так: «Скажите, заключал ли я вчера с профессором черной магии контракт на тридцать пять тысяч рублей?»

Nu fakte, oni ja ne povus lin demandi: «Diru, ĉu mi faris hieraŭ kontrakton je tridek kvin mil rubloj kun profesoro pri nigra magio?»

Так спрашивать не годится!

Tute maltaŭga demando!

— Да!

— Jes!

— Послышался в трубке резкий, неприятный голос Римского.

— en la aŭdilo eksonis la akra, malagrabla voĉo de Rimskij.

— Здравствуйте, Григорий Данилович, — тихо заговорил Степа, — это Лиходеев.

— Bonan tagon, Gregoro Daniloviĉ, — mallaŭte ekparolis Steĉjo, — telefonas Latronov.

Вот какое дело...

Jen kia afero ...

Гм... Гм... У меня сидит этот...

hm ... hm ... ĉe mi sidas tiu ...

Э... Артист Воланд...

he ... artisto Voland ...

Так вот... Я хотел спросить, как насчет сегодняшнего вечера?..

Do ... mi volis demandi, kio estas pri la hodiaŭa vespero?

— Ах, черный маг?

— Ah, la nigra magiisto?

— Отозвался в трубке Римский, — афиши сейчас будут.

— respondis Rimskij en la aŭdilo, — la afiŝoj tuj venos.

— Ага, — слабым голосом сказал Степа, — ну, пока...

— Ah ha, — diris Steĉjo per malforta voĉo, — do, ĝis ...

— А вы скоро придете? — Спросил Римский.

— Ĉu baldaŭ vi venos? — demandis Rimskij.

— Через полчаса, — ответил Степа и, повесив трубку, сжал горячую голову руками.

— Post duonhoro, — respondis Steĉjo kaj, pendiginte la aŭdilon, li premis sian brulantan kapon per la manoj.

Ах, какая выходила скверная штука!

Aĥ, kia fiega rezultas aĉaĵo!

Что же это с памятью, граждане? А?

Kio okazis pri la memoro, civitanoj? Kio?

Однако дольше задерживаться в передней было неудобно, и Степа тут же составил план: всеми мерами скрыть свою невероятную забывчивость,

Tamen plu restadi en la antaŭĉambro estus malĝentile, kaj Steĉjo rapide faris planon: li ĉiel kaŝu sian nekredeblan memortruon,

а сейчас первым долгом хитро выспросить у иностранца, что он, собственно, намерен сегодня показывать во вверенном степе Варьете?

kaj nun antaŭ ĉio li ruze paroligu la alilandanon, kion do ĉi tiu intencas hodiaŭ prezenti en la al Steĉjo konfidita Varieteo?

Тут Степа повернулся от аппарата и в зеркале, помещавшемся в передней, давно не вытираемом ленивой Груней, отчетливо увидел какого-то странного субъекта — длинного, как жердь, и в пенсне (ах, если бы здесь был Иван Николаевич!

Steĉjo sin forturnis de la aparato kaj en la antaŭĉambra spegulo, jam delonge ne purigata de la maldiligenta Grunjo, li klare vidis strangan stangofiguran longulon kun nazumo (aĥ, se Ivano Nikolaiĉ estus tie!

Он узнал бы этого субъекта сразу!).

Li tuj estus rekoninta la ulon!).

А тот отразился и тотчас пропал.

Nu, la homo speguliĝis kaj malaperis.

Степа в тревоге поглубже заглянул в переднюю, и вторично его качнуло, ибо в зеркале прошел здоровеннейший черный кот и также пропал.

Alarmite, Steĉjo pli atente rigardis tra la antaŭĉambro kaj duafoje li ricevis ekpuŝon, ĉar en la spegulo pasis grandega nigra virkato kaj same malaperis.

У степы оборвалось сердце, он пошатнулся.

Por unu momento lia koro ekhaltis, li ŝanceliĝis.

«Что же это такое? — Подумал он, — уж не схожу ли я с ума?

«Kio do estas ĉi tio?» li pensis, «ĉu mi freneziĝas?

Откуда ж эти отражения?!» — Он заглянул в переднюю и испуганно закричал: — Груня!

De kie venas tiuj spegulbildoj?!» Rigardante tra la antaŭĉambro li timigite kriis: — Grunjo!

Какой тут кот у нас шляется?

Kial ĉe ni vagas kato?

Откуда он?

Kiel ĝi trafis ĉi tien?

И кто-то еще с ним??

Kaj la alia ulo?»

— Не беспокойтесь, Степан Богданович, — отозвался голос, но не Груни, а гостя из спальни, — кот этот мой.

— Trankviliĝu, Stefano Bogdanoviĉ, — respondis voĉo, tamen ne tiu de Grunjo, sed la voĉo de la gasto el la dormoĉambro, — la kato estas mia.

Не нервничайте.

Ne nervozumu.

А Груни нет, я услал ее в Воронеж, на родину, так как она жаловалась, что вы давно уже не даете ей отпуска.

Koncerne al Grunjo, ŝi ne estas ĉi tie, mi sendis ŝin al Voroneĵ, ŝia naskiĝloko, ĉar ŝi plendis, ke vi jam delonge retenas ŝian ferion.

Слова эти были настолько неожиданными и нелепыми, что Степа решил, что ослышался.

Tiuj vortoj estis tiom surprizaj kaj absurdaj, ke Steĉjo decidis, ke li misaŭdis.

В полном смятении он рысцой побежал в спальню и застыл на пороге.

Tute konsternite li trotetis en la dormoĉambron kaj stuporiĝis sur la sojlo.

Волосы его шевельнулись, и на лбу появилась россыпь мелкого пота.

Liaj haroj moviĝetis kaj sur lia frunto ekbrilis malgrandaj ŝvitgutetoj.

Гость пребывал в спальне уже не один, а в компании.

La gasto ne plu estis sola en la dormoĉambro, nun li havis kompanion.

Во втором кресле сидел тот самый тип, что померещился в передней.

La duan brakseĝon okupis la individuo kiun Steĉjo ĵus viziis en la antaŭĉambro.

Теперь он был ясно виден: усы-перышки, стеклышко пенсне поблескивает, а другого стеклышка нет.

Nun li estis klare videbla: plumsimilaj lipharoj, unu vitro de la nazumo briletas, la alia mankas.

Но оказались в спальне вещи и похуже: на ювелиршином пуфе в развязной позе развалился некто третий,

Sed en la ĉambro estis io ankoraŭ pli malbona: sur la juvelistvidvina puftabureto senĝene duonkuŝaĉis iu tria,

именно-жутких размеров черный кот со стопкой водки в одной лапе и вилкой, на которую он успел поддеть маринованный гриб, в другой.

nome, la timige granda nigra kato, tenanta en unu piedo glaseton da vodko kaj en la alia, forkon kun alpikita fungo marinita.

Свет, и так слабый в спальне, и вовсе начал меркнуть в глазах степы.

La lumo, eĉ sen tio magra en la dormoĉambro, komencis estingiĝi antaŭ la okuloj de Steĉjo.

«Вот как, оказывается, сходят с ума!» — Подумал он и ухватился за притолоку.

«Estas do tiel ke oni freneziĝas» li pensis kroĉante sin je la pordokadro.

— Я вижу, вы немного удивлены, дражайший Степан Богданович?

— Mi vidas, karega Stefano Bogdanoviĉ, ke vi estas iom surprizita, ĉu?

— Осведомился Воланд у лязгающего зубами степы,

— demandis Voland la klakantan per la dentoj direktoron de Varieteo.

— а между тем удивляться нечему.

— Tamen la afero estas neniom mirinda.

Это моя свита.

Tio estas mia sekvantaro.

Тут кот выпил водки, и степина рука поползла по притолоке вниз.

Ĉe tiuj vortoj la kato eltrinkis sian vodkon kaj la mano de Steĉjo glitis laŭ la pordokadro malsupren.

— И свита эта требует места, — продолжал Воланд, — так что кое-кто из нас здесь лишний в квартире.

— Nu, mia sekvantaro bezonas lokon, — daŭrigis Voland, — tiel ke unu el ni estas troa en la loĝejo.

И мне кажется, что этот лишний — именно вы!

Al mi ŝajnas ke tiu troa estas ĝuste vi!

— Они, они!

— Ili, ili estas troa!

— Козлиным голосом запел длинный клетчатый, во множественном числе говоря о степе,

— kaprovoĉe kunkantis la kvadratita longulo, parolante pri Steĉjo en la lakeeca pluralo.

— вообще они в последнее время жутко свинячат.

— Ĝenerale dum la lasta tempo ili nekredeble porkumas.

Пьянствуют, вступают в связи с женщинами, используя свое положение, ни черта не делают, да и делать ничего не могут, потому что ничего не смыслят в том, что им поручено.

Ili drinkas, misuzas sian pozicion por malĉastadi kun la virinoj, en la ofico ili faras nenion, nek povas ion fari, ĉar ili nenion ajn komprenas pri la tasko al ili komisiita.

Начальству втирают очки!

Al la superuloj ili ĵetas polvon en la okulojn!

— Машину зря гоняет казенную!

— La ofican aŭton li misuzas!

Наябедничал и кот, жуя гриб.

— hipokrite aldonis la kato maĉante la fungon.

И тут случилось четвертое, и последнее, явление в квартире, когда Степа, совсем уже сползший на пол, ослабевшей рукой царапал притолоку.

Kaj ĉi tiam, dum Steĉjo, tute sinkinte sur la plankon, per senforta mano gratis la pordokadron, okazis la kvara, lasta apero en la loĝejo.

Прямо из зеркала трюмо вышел маленький, но необыкновенно широкоплечий, в котелке на голове и с торчащим изо рта клыком, безобразящим и без того невиданно мерзкую физиономию.

Rekte el la plenstatura spegulo eliris malalta sed eksterordinare larĝaŝultra individuo, kun bulĉapelo sur la kapo kaj kun elbuŝigita kojnodentego hidiganta jam sen tio mirinde mallogan fizionomion.

И при этом еще огненно-рыжий.

Krome, lia hararo estis fajre ruĝa.

— Я, — вступил в разговор этот новый, — вообще не понимаю, как он попал в директора, — рыжий гнусавил все больше и больше, — он такой же директор, как я архиерей!

— Ĝenerale, — li enmiksiĝis en la konversacion, — mi ne komprenas, kiel li povis iĝi direktoro, — la rufulo parolis pli kaj pli nazsone, — li tiom same estas direktoro, kiom mi estas episkopo!

— Ты не похож на архиерея, Азазелло, — заметил кот, накладывая себе сосисек на тарелку.

— Vi ne similas episkopon, Azazello, — rimarkis la kato prenante al si kolbaseton sur la teleron.

— Я это и говорю, — прогнусил рыжий и, повернувшись к Воланду, добавил почтительно:

— Ja ĝuste pri tio mi parolas, — nazvoĉis la rufulo kaj, sin turninte al Voland, li respekte aldonis:

— разрешите, мессир, его выкинуть ко всем чертям из Москвы?

— Permesu, messire, lin ekspedi al ĉiuj diabloj?

— Брысь!!

— Huŝ!!

— Вдруг рявкнул кот, вздыбив шерсть.

— subite sputis la kato hirtigante sian hararon.

И тогда спальня завертелась вокруг степы, и он ударился о притолоку головой и, теряя сознание, подумал: «Я умираю...» Но он не умер.

Kaj la dormoĉambro ekturniĝis ĉirkaŭ Steĉjo, lia kapo puŝiĝis kontraŭ la pordokadro kaj svenante li pensis: «Mi mortas...» Sed li ne mortis.

Открыв слегка глаза, он увидел себя сидящим на чем-то каменном.

Kiam li malfermetis la okulojn, li vidis sin sidanta sur io ŝtona.

Вокруг него что-то шумело.

Ĉirkaŭ li aŭdiĝis kontinua bruo.

Когда он открыл, как следует, глаза, он увидел, что шумит море, и что даже больше того, — волна покачивается у самых его ног, и что, короче говоря, он сидит на самом конце мола, и что под ним голубое сверкающее море, а сзади — красивый город на горах.

Bone malferminte la okulojn li vidis, ke bruas la maro, eĉ pli ol tion, ke ondo balancas tuj sub liaj piedoj, resume, ke li sidas sur la pinto de moleo, ke sub li lazuras brilanta maro, kaj malantaŭe sur la montoj etendiĝas bela urbo.

Не зная, как поступают в таких случаях,

Steĉjo ne sciis, kiel konvenas konduti en similaj okazoj.

Степа поднялся на трясущиеся ноги и пошел по молу к берегу.

Li levis sin sur la tremantajn gambojn kaj iris sur la moleo al la bordo.

На молу стоял какой-то человек, курил, плевал в море.

Sur la moleo staris viro, li fumis kaj kraĉadis en la maron.

На степу он поглядел дикими глазами и перестал плевать.

Steĉjon li rigardis per sovaĝaj okuloj kaj ĉesis kraĉi.

Тогда Степа отколол такую штуку: стал на колени перед неизвестным курильщиком и произнес: — Умоляю, скажите, какой это город?

Tiam Steĉjo faris jenon: li surgenuiĝis antaŭ la nekonata fumulo kaj diris: — Mi vin petegas, diru, kiu estas tiu urbo?

— Однако!

— Ne malbone!

— Сказал бездушный курильщик.

— diris la senkora fumulo.

— Я не пьян, — хрипло ответил Степа, — я болен, со мной что-то случилось, я болен...

— Mi ne estas ebria, — raŭke protestis Steĉjo, — mi estas malsana, io min trafis, mi estas malsana ...

Где я?

Kie mi estas?

Какой это город?..

Kiu estas tiu urbo?

— Ну, Ялта...

— Nu, Jalto ...

Степа тихо вздохнул, повалился на бок, головою стукнулся о нагретый камень мола.

Steĉjo milde ekspiris, sinkis sur la flankon, lia kapo puŝiĝis kontraŭ la varma pavimero de la moleo.

Глава 8.

Ĉapitro 8

Поединок между профессором и поэтом

DUELO INTER PROFESORO KAJ POETO

Как раз в то время, когда сознание покинуло Степу в Ялте, то есть около половины двенадцатого дня, оно вернулось к Ивану Николаевичу Бездомному, проснувшемуся после глубокого и продолжительного сна.

Ĝuste je la momento, kiam la konscio forlasis Steĉjon en Jalto, do proksimume duonhoron antaŭ la tagmezo, ĝi revenis al Ivano Nikolaiĉ Senhejmulo, vekiĝinta post profunda kaj longdaŭra dormo.

Некоторое время он соображал, каким это образом он попал в неизвестную комнату с белыми стенами, с удивительным ночным столиком из какого-то светлого металла и с белой шторой, за которой чувствовалось солнце.

Kelkan tempon li pripensis, kiamaniere li trafis en tiun nekonatan ĉambron kun blankaj muroj, kun mirinda noktotablo el helkolora metalo kaj kun blanka kurteno, malantaŭ kiu estis divenebla la jam alta suno.

Иван тряхнул головой, убедился в том, что она не болит, и вспомнил, что он находится в лечебнице.

Ivano skuis la kapon, konvinkiĝis, ke ĝi ne doloras, kaj rememoris, ke li estas en sanigejo.

Эта мысль потянула за собою воспоминание о гибели Берлиоза, но сегодня оно не вызвало у Ивана сильного потрясения.

Tiu penso sekvigis post si la rememoron pri la morto de Berlioz, ĉi foje sen kaŭzi troan emociegon.

Выспавшись, Иван Николаевич стал поспокойнее и соображать начал яснее.

Satdorminte, nun li estis pli trankvila kaj pensis pli klare.

Полежав некоторое время неподвижно в чистейшей, мягкой и удобной пружинной кровати, Иван увидел кнопку звонка рядом с собою.

Iom da tempo li kuŝis senmova en la purega, mola kaj komforta risortmatraca lito, poste li rimarkis apud si sonorilbutonon.

По привычке трогать предметы без надобности, Иван нажал ее.

Pro la natura inklino senbezone tuŝi la objektojn, Ivano ĝin premis.

Он ожидал какого-то звона или явления вслед за нажатием кнопки, но произошло совсем другое.

Li atendis estiĝi ian sonoradon aŭ analogan fenomenon, sed okazis io tute alia.

В ногах Ивановой постели загорелся матовый цилиндр, на котором было написано: «Пить».

Super la pieda parto de la lito ekhelis diafana cilindro, sur kiu estis skribite: Trinki.

Постояв некоторое время, цилиндр начал вращаться до тех пор, пока не выскочила надпись: «Няня».

Kelkajn momentojn ĝi restis senmova, poste komencis turniĝi ĝis aperis la skribaĵo Flegistino.

Само собою разумеется, что хитроумный цилиндр поразил Ивана.

Nature, la inĝenia cilindro tre impresis Ivanon.

Надпись «Няня» сменилась надписью «Вызовите доктора».

La vorton Flegistino anstataŭis la skribaĵo Voku la doktoron.

— Гм...

Hm ...

— Молвил Иван, не зная, что делать с этим цилиндром дальше.

— grumblis Ivano, ne sciante, kion li faru pri la cilindro.

Но тут повезло случайно: Иван нажал кнопку второй раз на слове «Фельдшерица».

Lin helpis hazardo: je la vorto Vickuracistino li duan fojon premis la butonon.

Цилиндр тихо прозвенел в ответ, остановился, потух, и в комнату вошла полная симпатичная женщина в белом чистом халате и сказала ивану: — Доброе утро!

Responde la cilindro mallaŭte tintetis, haltis, estingiĝis, kaj en la ĉambron venis rondeta, simpatia virino en pura blanka kitelo; ŝi diris al Ivano: — Bonan matenon!

Иван не ответил, так как счел это приветствие в данных условиях неуместным.

Konsidere la cirkonstancojn Ivano juĝis tiun saluton malkonvena kaj ne respondis.

В самом деле, засадили здорового человека в лечебницу, да еще делают вид, что это так и нужно!

Ja sanan homon oni enŝlosis en frenezulejo, kaj nun ankoraŭ ŝajnigas, ke tio estas normala!

Женщина же тем временем, не теряя благодушного выражения лица, при помощи одного нажима кнопки, увела штору вверх, и в комнату через широкопетлистую и легкую решетку, доходящую до самого пола, хлынуло солнце.

Dume la virino, sen ŝanĝi sian afablan mienon, per unu butonpremo forigis la kurtenon supren, kaj la ĉambron, tra grandmaŝa, la plankon atinganta, maldika fera krado, inundis suno.

За решеткой открылся балкон, за ним берег извивающейся реки и на другом ее берегу — веселый сосновый бор.

Malantaŭ la krado montriĝis balkono, plue la bordo de serpentanta rivero kaj, sur la transa bordo, gaja pin’arbaro.

— Пожалуйте ванну брать, — пригласила женщина, и под руками ее раздвинулась внутренняя стена, за которой оказалось ванное отделение и прекрасно оборудованная уборная.

— Bonvolu preni vian banon, — invitis la virino, kaj sub ŝiaj manoj disŝoviĝis la flanka muro, malkaŝante banejon kaj bonege ekipitan klozeton.

Иван, хоть и решил с женщиной не разговаривать, не удержался и, видя, как вода хлещет в ванну широкой струей из сияющего крана, сказал с иронией: — Ишь ты!

Ivano, kvankam li estis decidinta ne interparoli kun la virino, tamen ne povis sin reteni kaj, rigardante la larĝan akvostrion torenti en la banujon el brilanta krano, li diris ironie: — Oh ho!

Как в «Метрополе»!

Kiel en Metropole!

— О нет, — с гордостью ответила женщина, — гораздо лучше.

— Ho ne, — fiere respondis la virino, — multe pli bone.

Такого оборудования нет нигде и за границей.

Tian instalaĵon vi ne trovus eĉ eksterlande.

Ученые и врачи специально приезжают осматривать нашу клинику.

Kuracistoj kaj sciencistoj speciale venas por ekskursi en nia kliniko.

У нас каждый день интуристы бывают.

Ĉiun tagon nin vizitas alilandaj turistoj.

При слове «Интурист» Ивану тотчас же вспомнился вчерашний консультант.

La vortoj alilandaj turistoj rememorigis al Ivano la hieraŭan konsiliston.

Иван затуманился, поглядел исподлобья и сказал: — Интуристы...

Li malsereniĝis, rigardis la virinon el sub la kuntiritaj brovoj kaj diris: — Alilandanoj...

До чего же вы все интуристов обожаете!

Kiel vi ĉiuj adoras la alilandajn turistojn!

А среди них, между прочим, разные попадаются.

Sen atenti, ke inter ili estas ja ĉiaj subjektoj.

Я, например, вчера с таким познакомился, что любо-дорого!

Mi mem hieraŭ konatiĝis kun unu, tiu estis luksa ekzemplero!

И чуть было не начал рассказывать про Понтия Пилата, но сдержался, понимая, что женщине эти рассказы ни к чему, что все равно помочь она ему не может.

Li estis komenconta sian rakonton pri Poncio Pilato, sed li mem sin retenis, komprenante, ke la virinon tio ne koncernas, ke tutegale lin helpi ŝi ne povas.

Вымытому Ивану Николаевичу тут же было выдано решительно все, что необходимо мужчине после ванны: выглаженная рубашка, кальсоны, носки.

Sin lavinte Ivano ricevis ĉion, kion viro bezonas post bano: gladitan ĉemizon, kalsonon, ŝtrumpetojn.

Но этого мало: отворив дверь шкафика, женщина указала внутрь его и спросила: — Что желаете надеть — халатик или пижамку?

Eĉ pli ol tio: malferminte ŝrankon, la virino montris internen kaj demandis: — Kion vi deziras surmeti: kitelon aŭ piĵamon?

Прикрепленный к новому жилищу насильственно, Иван едва руками не всплеснул от развязности женщины и молча ткнул пальцем в пижаму из пунцовой байки.

Perforte katenite al sia nova loĝejo, Ivano preskaŭ eksvingis la manojn antaŭ la familiareco de la virino kaj senvorte li puŝis per la fingro piĵamon el punca fusteno.

После этого Ивана Николаевича повели по пустому и беззвучному коридору и привели в громаднейших размеров кабинет.

Post tio Ivano Nikolaiĉ iĝis kondukita tra senhoma kaj silenta koridoro en kolosdimensian kabineton.

Иван, решив относиться ко всему, что есть в этом на диво оборудованном здании, с иронией, тут же мысленно окрестил кабинет «фабрикой-кухней».

Decidinte rigardi ironie ĉion renkontatan en tiu mirinde ekipita establaĵo, li en sia menso tuj baptis la ejon kuirejofabriko.

И было за что.

La metaforo ne estis maltrafa.

Здесь стояли шкафы и стеклянные шкафики с блестящими никелированными инструментами.

Tie staris ŝrankoj kaj malgrandaj vitroŝranketoj kun brilaj nikelizitaj instrumentoj;

Были кресла необыкновенно сложного устройства, какие-то пузатые лампы с сияющими колпаками, множество склянок, и газовые горелки, и электрические провода, и совершенно никому не известные приборы.

eksterordinare komplikaj seĝoj, iaj dikventraj lampoj kun hele radianta lumŝirmilo, sennombraj flakonoj kaj fioloj, kaj gasbekoj, kaj konduktiloj, kaj de neniu konataj aparatoj.

В кабинете за Ивана принялись трое — две женщины и один мужчина, все в белом.

En la kabineto tri homoj sin okupis pri Ivano: du virinoj kaj unu viro, ĉiuj vestitaj blanke.

Первым долгом Ивана отвели в уголок, за столик, с явною целью кое-что у него повыспросить.

Antaŭ ĉio oni kondukis Ivanon en angulon, al malgranda tablo, kun evidenta intenco eldemandi iujn informojn.

Иван стал обдумывать положение.

Ivano pripensis sian situacion.

Перед ним было три пути.

Antaŭ si li havis tri vojojn.

Чрезвычайно соблазнял первый: кинуться на эти лампы и замысловатые вещицы, и всех их к чертовой бабушке перебить и таким образом выразить свой протест за то, что он задержан зря.

Tre logis la unua: sin ĵetegi sur la lampojn kaj ceterajn umaĵojn, ilin disfrakasi al ĉiuj diabloj kaj tiel esprimi sian proteston kontraŭ la arbitra izolado.

Но сегодняшний Иван уже значительно отличался от Ивана вчерашнего, и первый путь показался ему сомнительным: чего доброго, они укоренятся в мысли, что он буйный сумасшедший.

Sed la hodiaŭa Ivano jam konsiderinde diferencis de la hieraŭa Ivano, kaj la unuan vojon li ĵuĝis dubinda: li riskis plifirmigi onian opinion, ke li estas furioze freneza.

Поэтому первый путь Иван отринул.

Tial li rezistis al la tento.

Был второй: немедленно начать повествование о консультанте и Понтии Пилате.

Estis dua vojo: tuj komenci la rakonton pri la konsilisto kaj Poncio Pilato.

Однако вчерашний опыт показал, что этому рассказу не верят или понимают его как-то извращенно.

Tamen la hieraŭa sperto mcmtris, ke lian rakonton oni ne kredas aŭ komprenas ĝin iel mise.

Поэтому Иван и от этого пути отказался, решив избрать третий: замкнуться в гордом молчании.

Do, ankaŭ tiun vojon li rezignis decidinte elekti la trian: sin fermi en fiera silento.

Полностью этого осуществить не удалось и, волей-неволей, пришлось отвечать, хоть и скупо и хмуро, на целый ряд вопросов.

Pri tio li ne tute sukcesis, ĉar vole-nevole li devis respondi — kvankam avare kaj malafable — al granda serio da demandoj.

И у Ивана выспросили решительно все насчет его прошлой жизни, вплоть до того, когда и как он болел скарлатиною, лет пятнадцать тому назад.

Oni eldemandis absolute ĉion pri lia antaŭa vivo, inklude kiam kaj kiel li malsanis je skarlatino antaŭ proksimume dek kvin jaroj.

Исписав за Иваном целую страницу, перевернули ее, и женщина в белом перешла к расспросам о родственниках Ивана.

Surbaze de liaj respondoj unu el la blanke vestitaj virinoj plenskribis tutan paĝon, turnis la folion kaj pasis al la demandado pri la parencoj de Ivano.

Началась какая-то канитель: кто умер, когда да отчего, не пил ли, не болел ли венерическими болезнями, и все в таком же роде.

Komenciĝis speco de litanio: kiuj mortis, kiam kaj kial, ĉu drinkis, ĉu suferis je veneraj malsanoj kaj tiel plu.

В заключение попросили рассказать о вчерашнем происшествии на Патриарших прудах, но очень не приставали, сообщению о Понтии Пилате не удивлялись.

Fine oni petis Ivanon rakonti pri la hieraŭa okazo ĉe la Patriarĥa lageto, ĉi foje sen tro tedi lin per demandado kaj sen miri pri la novaĵoj koncerne Poncion Pilaton.

Тут женщина уступила Ивана мужчине, и тот взялся за него по-иному и ни о чем уже не расспрашивал.

La virino cedis Ivanon al la blanke vestita viro, kiu traktis lin tute alimaniere kaj pri nenio lin demandis.

Он измерил температуру Иванова тела, посчитал пульс, посмотрел Ивану в глаза, светя в них какою-то лампой.

La viro mezuris lian temperaturon, palpis al li la pulson, rigardis en liajn okulojn uzante specialan lampon.

Затем на помощь мужчине пришла другая женщина, и Ивана кололи, но не больно, чем-то в спину,

Poste la alia virino venis helpi la viron, ili pikis Ivanon, kvankam sen lin dolorigi, per io en la dorson,

рисовали у него ручкой молоточка какие-то знаки на коже груди, стучали молоточками по коленям, отчего ноги ивана подпрыгивали, кололи палец и брали из него кровь, кололи в локтевом сгибе, надевали на руки какие-то резиновые браслеты...

per la tenilo de martelo ili desegnis iajn signojn sur la haŭto de lia brusto, frapis liajn genuojn per marteletoj saltigante liajn krurojn, pikis lian fingron kaj prenis kelkajn sangogutojn, pikis en la kubutfaldon, ĉirkaŭmetis iajn kaŭĉukajn brakringojn ...

Иван только горько усмехался про себя и размышлял о том, как все это глупо и странно получилось.

Ivano nur amare ridetis en sia interno meditante, kiel stulte kaj mizere ĉio okazis.

Подумать только!

Ja oni nur pensu!

Хотел предупредить всех об опасности, грозящей от неизвестного консультанта, собирался его изловить, а добился только того, что попал в какой-то таинственный кабинет затем, чтобы рассказывать всякую чушь про дядю Федора, пившего в вологде запоем.

Provi averti ĉiujn pri la danĝero minacanta de la nekonata konsilisto, ĉion fari por lin kapti, kaj atingi nenion pli bonan ol esti venigita en misteran kabineton por rakonti ĉiajn sensencaĵojn pri sia onklo Peĉjo, kiu loĝis en Vologda kaj drinkis kiel funelo.

Наконец Ивана отпустили.

Fine ili lasis Ivanon trankvila.

Он был препровожден обратно в свою комнату, где получил чашку кофе, два яйца в смятку и белый хлеб с маслом.

Li iĝis rekondukita en sian ĉambron, kie li ricevis tason da kafo, du mole kuiritajn ovojn kaj blankan panon kun butero.

Съев и выпив все предложенное, Иван решил дожидаться кого-то главного в этом учреждении и уж у этого главного добиться и внимания к себе, и справедливости.

Manĝinte kaj trinkinte ĉion ricevitan Ivano decidis atendi renkonton kun ia estro de la establaĵo por finfine igi tiun ĉefon unue, atenti lian kazon, kaj due, respekti la juston.

И он дождался его, и очень скоро после своего завтрака.

Lia atendo ne estis longa.

Неожиданно открылась дверь в комнату Ивана, и в нее вошло множество народа в белых халатах.

Baldaŭ post la matenmanĝo la pordo de lia ĉambro subite malfermiĝis kaj tra ĝi envenis amaso da blankkitelaj homoj.

Впереди всех шел тщательно, по-актерски обритый человек лет сорока пяти, с приятными, но очень пронзительными глазами и вежливыми манерами.

Antaŭ ĉiuj iris viro aĝanta proksimume kvardek kvin jarojn, razita zorge, kiel aktoro, kun afabla, kvankam tre penetranta rigardo kaj ĝentilaj manieroj.

Вся свита оказывала ему знаки внимания и уважения, и вход его получился поэтому очень торжественным.

Rilate al li la tuta sekvantaro sin tenis kun grandaj atento kaj respekto, tial lia enveno estis tre solena.

«Как Понтий Пилат!» — Подумалось Ивану.

«Kiel Poncio Pilato!» pensis Ivano.

Да, это был, несомненно, главный.

Jes, sendube li estis la ĉefo.

Он сел на табурет, а все остались стоять.

Li sidigis sin sur tabureton, la ceteraj restis stare.

— Доктор Стравинский, — представился усевшийся Ивану и поглядел на него дружелюбно.

— Doktoro Stravinskij, — li prezentis sin afable rigardante Ivanon.

— Вот, Александр Николаевич, — негромко сказал кто-то в опрятной бородке и подал главному кругом исписанный иванов лист.

— Bonvolu, Aleksandro Nikolaiĉ, — nelaŭte diris iu surhavanta flegitan barbeton, kaj donis al la ĉefo la folion pri Ivano, dense kovritan je skribaĵoj.

«Целое дело сшили!» — Подумал Иван.

«Jam plenforman dosieron ili fabrikis!» pensis Ivano.

А главный привычными глазами пробежал лист, пробормотал: «Угу, угу...»

La ĉefo per rutine rapida rigardo konsultis la folion, akompanante la legadon per kelkaj «Ah ha ... ah ha»,

И обменялся с окружающими несколькими фразами на малоизвестном языке.

kaj interŝanĝis kun sia sekvantaro kelkajn frazojn en malvaste konata lingvo.

«И по-латыни, как Пилат, говорит...» — Печально подумал Иван.

«Kaj kiel Pilato, li parolas latine ...» malgaje pensis Ivano.

Тут одно слово заставило его вздрогнуть, и это было слово «шизофрения»

Ĉi tiam li ekskuiĝis pro vorto trafinta lian aŭdon, ĝi estis la vorto skizofrenio

— увы, уже вчера произнесенное проклятым иностранцем на Патриарших прудах, а сегодня повторенное здесь профессором Стравинским.

— ho ve, hieraŭ jam prononcita de la malbeninda alilandano ĉe la Patriarĥa lageto, kaj hodiaŭ ĵus ripetita de profesoro Stravinskij.

«И ведь это знал!» — Тревожно подумал Иван.

«Ja ankaŭ ĉi tion li sciis!» angore pensis Ivano.

Главный, по-видимому, поставил себе за правило соглашаться со всем и радоваться всему, что бы ни говорили ему окружающие, и выражать это словами «Славно, славно...». — Славно!

La ĉefo ŝajnis akceptinta por si la regulon: pri ĉio konsenti, ĝoji pri ĉio al li dirata, kaj esprimi tiun mensostaton per ĉiuokaza ripetado de «brave, brave...» — Brave!

— Сказал Стравинский, возвращая кому-то лист, и обратился к Ивану: — вы — поэт?

— li diris, redonis al iu la folion kaj turnis sin al Ivano: — Vi estas poeto, ĉu?

— Поэт, — мрачно ответил Иван и впервые вдруг почувствовал какое-то необъяснимое отвращение к поэзии, и вспомнившиеся ему тут же собственные его стихи показались почему-то неприятными.

— Jes, poeto, — malserene respondis Ivano, kaj la unuan fojon en sia vivo li subite eksentis ian neklarigeblan abomenon kontraŭ la poezio; ankaŭ la rememoro pri siaj propraj versaĵoj ial estis al li malagrabla.

Морща лицо, он, в свою очередь, спросил у Стравинского: — Вы — профессор?

Kun grimaco de malkontento li siavice demandis: — Vi estas profesoro, ĉu?

На это Стравинский предупредительно-вежливо наклонил голову.

Stravinskij respondis per komplezeme ĝentila kapoklino.

— И вы — здесь главный?

— Kaj ĉi tie vi estas la ĉefo, ĉu?

— Продолжал Иван.

— daŭrigis Ivano.

Стравинский и на это поклонился.

Stravinskij denove sin klinis.

— Мне с вами нужно поговорить, — многозначительно сказал Иван Николаевич.

— Mi devas kun vi paroli, — signifoplene dirls Ivano Nikolaiĉ.

— Я для этого и пришел, — отозвался Стравинский.

— Pro tio mi venis ĉi tien, — respondis Stravinskij.

— Дело вот в чем, — начал Иван, чувствуя, что настал его час, — меня в сумасшедшие вырядили, никто не желает меня слушать!..

— Jen pri kio temas, — komencis Ivano, sentante ke venis lia horo, — oni misprezentas min kiel frenezulon, neniu volas min aŭskulti!..

— О нет, мы выслушаем вас очень внимательно, — серьезно и успокоительно сказал Стравинский, — и в сумасшедшие вас рядить ни в коем случае не позволим.

— Ho ne, ni aŭskultos vin plej atente, — serioze kaj trankvilige diris Stravinskij, — kaj neniel toleros ke oni misprezentu vin kiel frenezulon.

— Так слушайте же: вчера вечером я на Патриарших прудах встретился с таинственною личностью, иностранцем не иностранцем, который заранее знал о смерти Берлиоза и лично видел Понтия Пилата.

— Do, aŭskultu: hieraŭ mi renkontiĝis kun mistera persono, eble alilandano, kiu antaŭsciis la morton de Berlioz kaj mem vidis Poncion Pilaton.

Свита безмолвно и не шевелясь слушала поэта.

La sekvantaro silente kaj senmove aŭskultis la poeton.

— Пилата?

— Pilaton?

Пилат, это — который жил при Иисусе Христе?

Ĉu la samtempanon de Jesuo Kristo?

— Щурясь на Ивана, спросил Стравинский.

— demandis Stravinskij observante Ivanon tra duonfermitaj palpebroj.

— Тот самый.

— Ĝuste tiun.

— Ага, — сказал Стравинский, — а этот Берлиоз погиб под трамваем?

— Ah ha, — diris Stravinskij, — kaj tiu Berlioz pereis sub tramo, ĉu?

— Вот же именно его вчера при мне и зарезало трамваем на Патриарших, причем этот самый загадочный гражданин...

— Certe, hieraŭ mi estis tie, ĉe la Patriarĥa, ĝuste kiam lin surveturis la tramo. Do, tiu enigma civitano ...

— Знакомый Понтия Пилата?

— Ĉu la konatulo de Poncio Pilato?

— Спросил Стравинский, очевидно, отличавшийся большой понятливостью.

— demandis Stravinskij, sendube dotita je eminenta komprenpovo.

— Именно он, — подтвердил Иван, изучая Стравинского, — так вот он сказал заранее, что Аннушка разлила подсолнечное масло...

— Ĝuste li, — konfirmis Ivano ekzamenante la vizaĝon de Stravinskij, — do, li antaŭvidis, ke Anjo jam lasis disflui la sunfloran oleon ...

А он и поскользнулся как раз на этом месте!

kaj ĝuste tie li glitstumblis!

Как вам это понравится?

Kiel plaĉas al vi ĉi tio?

— Многозначительно осведомился Иван, надеясь произвести большой эффект своими словами.

— signifoplene mienis Ivano, esperante per siaj vortoj fari grandan efekton.

Но эффекта не последовало, и Стравинский очень просто задал следующий вопрос: — А кто же эта Аннушка?

Sed la efekto ne okazis, kaj Stravinskij tre simple demandis: — Kio estas tiu Anjo?

Этот вопрос немного расстроил Ивана, лицо его передернуло.

La demando iom konfuzis Ivanon, li grimacetis.

— Аннушка здесь совершенно не важна, — проговорил он, нервничая, — черт ее знает, кто она такая.

— Anjo nun tute ne gravas, — li diris nervoze, — la diablo scias, kio ŝi estas.

Просто дура какая-то с Садовой.

Simple ulino de Sadovaja.

А важно то, что он заранее, понимаете ли, заранее знал о подсолнечном масле!

La grava estas, ke li jam antaŭe, ĉu vi komprenas, antaŭe li sciis pri la sunflora oleo!

Вы меня понимаете?

Ĉu vi min komprenas?

— Отлично понимаю, — серьезно ответил Стравинский и, коснувшись колена поэта, добавил: — не волнуйтесь и продолжайте.

— Tre bone mi vin komprenas, — serioze respondis Stravinskij kaj, tuŝetinte per la fingroj la genuojn de la poeto li aldonis: — Ne ekscitiĝu kaj daŭrigu.

— Продолжаю, — сказал Иван, стараясь попасть в тон Стравинскому и зная уже по горькому опыту,

— Mi daŭrigas, — diris Ivano, penante sin agordi al la tono de Stravinskij, ĉar el sia malfeliĉa sperto li jam sciis,

что лишь спокойствие поможет ему, — так вот, этот страшный тип, а он врет, что он консультант, обладает какою-то необыкновенной силой...

ke nur trankvilo povas lin helpi, — do tiu terura individuo (li prezentas sin konsilisto) havas ian eksterordinaran povon ...

Например, за ним погонишься, а догнать его нет возможности.

Ekzemple, kiam oni lin postkuras, neniel eblas lin atingi.

А с ним еще парочка, и тоже хороша, но в своем роде: какой-то длинный в битых стеклах и, кроме того, невероятных размеров кот, самостоятельно ездящий в трамвае.

Krome, kun li estas duopo, kaj ankaŭ ĝi ne estas malforta, kvankam en alia maniero: longulo kun rompitaj vitroj, kaj nekredeble granda virkato meme vojaĝanta per tramo.

Кроме того, — никем не перебиваемый Иван говорил все с большим жаром и убедительностью,

Krome, — de neniu haltigate, Ivano parolis kun kreskantaj persvademo kaj ardo,

— он лично был на балконе у Понтия Пилата, в чем нет никакого сомнения.

— li proprapersone estis sur la balkono ĉe Poncio Pilato, tio estas absolute certa.

Ведь это что же такое? А?

Ĉio ĉi ja ne estas normala, ĉu?

Его надо немедленно арестовать, иначе он натворит неописуемых бед.

Necesas ilin aresti, aliel li estigos nepriskribeblajn malfeliĉegojn!

— Так вот вы и добиваетесь, чтобы его арестовали?

— Tial do vi volas, ke oni lin arestu, ĉu?

Правильно я вас понял?

Ĉu ĝuste mi vin komprenis?

— Спросил Стравинский.

— demandis Stravinskij.

«Он умен, — подумал Иван,

«Li estas inteligenta» pensis Ivano.

— надо признаться, что среди интеллигентов тоже попадаются на редкость умные.

«Endas agnoski, ke ankaŭ inter la inteligencianoj oni fojfoje trovas neordinare inteligentajn kapojn.

Этого отрицать нельзя!» — И ответил: — Совершенно правильно!

Negi tion estus eraro!» Li respondis: — Tute ĝuste!

И как же не добиваться, вы подумайте сами!

Kiel do mi ne volu, vi mem pripensu!

А между тем меня силою задержали здесь, тычут в глаза лампой, в ванне купают, про дядю федю чего-то расспрашивают!..

Kaj dume oni min perforte retenas ĉi tie, puŝas lampon en la okulojn, min banigas, pri onklo Peĉjo demandas ĉiajn ajnaĵojn!..

А его уж давно на свете нет!

Kvankam li jam antaŭlonge forlasis la mondon!

— Ну что же, славно, славно! — Отозвался Стравинский, — вот все и выяснилось.

— Nu, brave, brave, — reagis Stravinskij, — nun ĉio klariĝis.

Действительно, какой же смысл задерживать в лечебнице человека здорового?

Efektive, kial teni en la kliniko sanan homon?

Хорошо-с.

Do, bone.

Я вас немедленно же выпишу отсюда, если вы мне скажете, что вы нормальны.

Mi tuj vin elhospitaligos se vi diros al mi, ke vi estas normala.

Не докажете, а только скажете.

Mi ne petas ke vi pruvu tion, simple diru.

Итак, вы нормальны?

Do, ĉu vi estas normala?

Тут наступила полная тишина,

Estiĝis absoluta silento.

и толстая женщина, утром ухаживавшая за Иваном, благоговейно поглядела на профессора, а Иван еще раз подумал: «Положительно умен».

La dikulino, kiu matene zorgis pri Ivano, rigardis la profesoron kun pia admiro kaj Ivano ankoraŭfoje pensis: «Decide, li estas inteligenta».

Предложение профессора ему очень понравилось, однако прежде чем ответить, он очень и очень подумал, морща лоб, и, наконец, сказал твердо: — Я — нормален.

La propono de la profesoro al li tre plaĉis, tamen, antaŭ ol respondi, li tre intense, sulkiginte la frunton, ĉion pripensis kaj fine firme deklaris: — Mi estas normala.

— Ну вот и славно, — облегченно воскликнул Стравинский, — а если так, то давайте рассуждать логически.

— Do, bravege, — kun faciliĝo diris Stravinskij, — kaj ĉar vi estas normala, ni rezonu logike.

Возьмем ваш вчерашний день, — тут он повернулся, и ему немедленно подали иванов лист.

Ni konsideru vian hieraŭan tagon, — ĉi tiam li turnis la kapon kaj oni tuj donis al li la folion pri Ivano.

— В поисках неизвестного человека, который отрекомендовался вам как знакомый Понтия Пилата,

— Serĉante nekonatan homon, kiu sin prezentis al vi kiel personon akceptitan ĉe Poncio Pilato,

вы вчера произвели следующие действия, —

vi plenumis hieraŭ la sekvajn agojn, —

тут Стравинский стал загибать длинные пальцы, поглядывая то в лист, то на Ивана, — повесили на грудь иконку.

Stravinskij komencis fleksi, unu post alia, siajn longajn fingrojn, rigardante jen sur la liston, jen al Ivano, — vi pendigis ikoneton sur la bruston.

Было?

Ĉu fakto?

— Было, — хмуро согласился Иван.

— Fakto, — malserene jesis Ivano.

— Сорвались с забора, повредили лицо?

— Falante de barilo vi lezis vian vizaĝon.

Так?

Ĉu?

Явились в ресторан с зажженной свечой в руке, в одном белье и в ресторане побили кого-то.

Vi venis en restoracion tenante en la mano brulantan kandelon, en nuraj subvestoj, kaj en la restoracio vi iun batis.

Привезли вас сюда связанным.

Oni vin ligis kaj veturigis ĉi tien.

Попав сюда, вы звонили в милицию и просили прислать пулеметы.

De ĉi tie vi telefonis al la miliciejo kaj petis sendi mitralojn.

Затем сделали попытку выброситься из окна.

Poste vi provis ĵeti vin el la fenestro.

Так?

Ĉu?

Спрашивается: возможно ли, действуя таким образом, кого-либо поймать или арестовать?

Nun venas la demando: ĉu eblas, tiel agante, iun kapti aŭ arestigi?

И если вы человек нормальный, то вы сами ответите: никоим образом.

Nu, se vi estas homo normala, vi mem respondos: nepre ne.

Вы желаете уйти отсюда?

Vi volas eliri de ĉi tie, ĉu?

Извольте-с.

Estu laŭ via plaĉo.

Но позвольте вас спросить, куда вы направитесь отсюда?

Tamen permesu al mi vin demandi: kien vi iros de ĉi tie?

— Конечно, в милицию, — ответил Иван уже не так твердо и немного теряясь под взглядом профессора.

— Al la milicio, nature, — respondis Ivano, ĉi foje malpli firme kaj iom konfuzite sub la rigardo de la profesoro.

— Непосредственно отсюда?

— Ĉu rekte de ĉi tie?

— Угу.

— Jes ja.

— А на квартиру к себе не заедете?

— Do, sen antaŭe viziti vian hejmon, ĉu?

— Быстро спросил Стравинский.

— rapide demandis Stravinskij.

— Да некогда тут заезжать!

— Por tio mi ne havas ja tempon!

Пока я по квартирам буду разъезжать, он улизнет!

Dum mi faros vizitojn li forŝteliĝos!

— Так.

— Klare.

А что же вы скажете в милиции в первую очередь?

Kaj pri kio vi unuavice parolos en la miliciejo?

— Про Понтия Пилата, — ответил Иван Николаевич, и глаза его подернулись сумрачной дымкой.

— Pri Poncio Pilato, — respondis Ivano Nikolaiĉ, kaj liajn okulojn vualis malhela nebulo.

— Ну, вот и славно!

— Do, bravege!

— Воскликнул покоренный Стравинский и, обратившись к тому, что был с бородкой, приказал:

— ekkriis Stravinskij konvinkite; sin turninte al la barbetulo li ordonis:

— Федор васильевич, выпишите, пожалуйста, гражданина Бездомного в город.

— Teodoro Vasiljeviĉ, bonvolu elhospitaligi civitanon Senhejmulo kaj transportigu lin en la urbon.

Но эту комнату не занимать, постельное белье можно не менять.

Sed la ĉambron oni ne okupu, kaj ne necesas ŝanĝi la littolaĵojn.

Через два часа гражданин Бездомный опять будет здесь.

Post du horoj civitano Senhejmulo ree estos ĉi tie.

Ну что же, — обратился он к поэту, — успеха я вам желать не буду, потому что в успех этот ни на йоту не верю.

Do, — li turnis sin al la poeto, — sukceson al vi mi ne deziras, ĉar je tiu sukceso mi neniom kredas.

До скорого свидания!

Ĝis la baldaŭa revido!

— И он встал, а свита его шевельнулась.

— Li sin levis kaj lia sekvantaro moviĝetis.

— На каком основании я опять буду здесь?

— Kial mi ree estos ĉi tie?

— Тревожно спросил Иван.

— maltrankvile demandis Ivano.

Стравинский как будто ждал этого вопроса, немедленно уселся опять и заговорил: — На том основании, что, как только вы явитесь в кальсонах в милицию и скажете, что виделись с человеком, лично знавшим Понтия Пилата, — как моментально вас привезут сюда, и вы снова окажетесь в этой же самой комнате.

La profesoro ŝajnis atendi tiun demandon, li tuj residiĝis kaj diris: — Tial, ke kiam vi en kalsono venos en miliciejon kaj deklaros, ke vi renkontis homon, kiu persone konis Poncion Pilaton, oni tuj reveturigos vin ĉi tien kaj vi denove trafos en ĉi tiun ĉambron.

— При чем здесь кальсоны?

— Kial temu pri kalsono?

— Растерянно оглядываясь, спросил Иван.

— demandis Ivano perplekse rigardante ĉirkaŭen.

— Главным образом Понтий Пилат.

— Precipe pri Poncio Pilato.

Но и кальсоны также.

Tamen ankaŭ pri la kalsono.

Ведь казенное же белье мы с вас снимем и выдадим вам ваше одеяние.

Ĉar la publikan havaĵon ni reprenos kaj redonos al vi viajn vestojn.

А доставлены вы были к нам в кальсонах.

Nu, vi estis venigita ĉi tien en kalsono,

А между тем на квартиру к себе вы заехать отнюдь не собирались, хоть я и намекнул вам на это.

kaj viziti vian loĝejon vi neniel intencas, kvankam mi aludis al vi pri tio.

Далее последует Пилат...

Aldonu al tio Pilaton ...

И дело готово!

kaj la kazo estas kompleta!

Тут что-то странное случилось с Иваном Николаевичем.

Ĉi tiam io stranga okazis pri Ivano Nikolaiĉ.

Его воля как будто раскололась, и он почувствовал, что слаб, что нуждается в совете.

Lia volo ŝajnis fendiĝi, li sentis sin malforta kaj preta peti konsilon.

— Так что же делать?

— Kion do mi faru?

— Спросил он на этот раз уже робко.

— li demandis senkuraĝe.

— Ну вот и славно! — Отозвался Стравинский, — это резоннейший вопрос.

— Ah! Bravege, — respondis Stravinskij, — jen tre prudenta demando.

Теперь я скажу вам, что, собственно, с вами произошло.

Nun mi diros al vi, kio reale al vi okazis.

Вчера кто-то вас сильно напугал и расстоил рассказом про Понтия Пилата и прочими вещами.

Hieraŭ iu forte vin timigis kaj konsternis per la rakonto pri Poncio Pilato kaj ceteraj aferoj.

И вот вы, разнервничавшийся, издерганный человек, пошли по городу, рассказывая про Понтия Пилата.

Nervozigite kaj tute ekster vi, vi kuras tra la urbo rakontante pri Poncio Pilato.

Совершенно естественно, что вас принимают за сумасшедшего.

Tute nature, oni prenas vin por frenezulo.

Ваше спасение сейчас только в одном — в полном покое.

Nur unu rimedo nun povas vin savi: plena kvieto.

И вам непременно нужно остаться здесь.

Kaj nepre vi devas resti ĉi tie.

— Но его необходимо поймать!

— Tamen necesas lin kapti!

— Уже моляще воскликнул иван.

— jam petvoĉe ekkriis Ivano.

— Хорошо-с, но самому-то зачем же бегать?

— Bone, sed kial vi mem ĉion faru?

Изложите на бумаге все ваши подозрения и обвинения против этого человека.

Surpaperigu ĉiujn viajn suspektojn kaj akuzojn kontraŭ tiu homo.

Ничего нет проще, как переслать ваше заявление куда следует, и если, как вы полагаете, мы имеем дело с преступником, все это выяснится очень скоро.

Nenio estas pli facila ol transdoni vian deklaron al la kompetenta instanco kaj se, kiel vi opinias, temas pri krimulo, ĉio baldaŭ klariĝos.

Но только одно условие: не напрягайте головы и старайтесь поменьше думать о Понтии Пилате.

Tamen mi metas la kondiĉon, ke vi ne streĉu vian kapon, kaj provu malpli pensi pri Poncio Pilato.

Мало ли чего можно рассказать! Не всему надо верить.

Homoj inventas plej eksterordinarajn historiojn; nu, ne ĉiun oni kredu!

— Понял! — Решительно заявил Иван, — прошу выдать мне бумагу и перо.

— Komprenite, — decidmiene deklaris Ivano, — mi petas doni al mi plumon kaj paperon.

— Выдайте бумагу и коротенький карандаш, — приказал Стравинский толстой женщине, а Ивану сказал так: — но сегодня советую не писать.

— Donu al li paperon kaj mallongan krajonon, — ordonis Stravinskij al la dika virino; kaj al Ivano li diris: — Tamen mi konsilas al vi hodiaŭ nenion skribi.

— Нет, нет, сегодня же, непременно сегодня, — встревоженно вскричал Иван.

— Ne, hodiaŭ, nepre hodiaŭ, — maltrankvile ekkriis Ivano.

— Ну хорошо.

— Nu, bone.

Только не напрягайте мозг.

Tamen ne lacigu la cerbon.

Не выйдет сегодня, выйдет завтра.

Kion vi ne sukcesos fari hodiaŭ, tion vi faros morgaŭ.

— Он уйдет!

— Sed li eskapos!

— О нет, — уверенно возразил Стравинский, — он никуда не уйдет, ручаюсь вам.

— Ho ne, — senhezite replikis la profesoro, — certe li ne eskapos, tion mi garantias.

И помните, что здесь у нас вам всемерно помогут, а без этого у вас ничего не выйдет.

Kaj bone memoru, ke ĉi tie ni ĉiel vin helpos, kaj ke sen nia helpo vi nenion atingos.

Вы меня слышите?

Ĉu vi min aŭdas?

— Вдруг многозначительно спросил Стравинский и завладел обеими руками Ивана Николаевича.

— li demandis kun subita emfazo kaj ekprenis ambaŭ manojn de Ivano Nikolaiĉ.

Взяв их в свои, он долго, в упор глядя в глаза Ивану, повторял: — вам здесь помогут...

Tenante ilin en la siaj li longe, fikse rigardis Ivanon en la okulojn kaj ripetadis: — Ni helpos vin ... ni helpos vin ...

Вы слышите меня?..

ĉu vi min aŭdas?

Вам здесь помогут... Вам здесь помогут...

... Ni helpos vin ...

Вы получите облегчение.

Vi faciliĝos.

Здесь тихо, все спокойно.

Ĉi tie estas kviete, trankvile ...

Вам здесь помогут...

Ni helpos vin ...

Иван Николаевич неожиданно зевнул, выражение лица его смягчилось.

Ivano Nikolaiĉ subite oscedis, lia vizaĝo malstreĉiĝis.

— Да, да, — тихо сказал он.

— Jes, jes, — li diris nelaŭte.

— Ну вот и славно! — По своему обыкновению заключил беседу Стравинский и поднялся, — до свиданья!

— Do, brave, — laŭ sia kutimo konkludis Stravinskij kaj sin levis, — ĝis revido!

— Он пожал руку Ивану и, уже выходя, повернулся к тому, что был с бородкой, и сказал: — да, а кислород попробуйте...

— li premis la manon de Ivano kaj, jam elirante, li turnis sin al la barbetulo kaj diris: — Jes, la oksigenon ja provu ...

И ванны.

kaj la banojn.

Через несколько мгновений перед Иваном не было ни Стравинского, ни свиты.

Post kelkaj momentoj Ivano ne plu vidis kontraŭ si la profesoron nek lian sekvantaron.

За сеткой в окне, в полуденном солнце, красовался радостный и весенний бор на другом берегу реки, а поближе сверкала река.

Malantaŭ la fenestra dratreto, en la tagmeza sunlumo belis la ĝoja printempa pin’arbaro transborda, kaj pli proksime brilegis la rivero.

Глава 9.

Ĉapitro 9

Коровьевские штуки

KERUBJEVAĴOJ

Никанор Иванович босой, председатель жилищного товарищества дома №302-бис по Садовой улице в Москве, где проживал покойный Берлиоз, находился в страшнейших хлопотах, начиная с предыдущей ночи со среды на четверг.

Nikanoro Ivaniĉ Nudokrudov, prezidanto de la loĝoasocio de la domo n-ro 302-bis ĉe la strato Sadovaja en Moskvo, kie loĝis la forpasinto Berlioz, ekde la ĵusa nokto inter la merkredo kaj la ĵaŭdo estis en frenezigaj klopodoj de l’ kapo ĝis piedoj.

В полночь, как мы уже знаем, приехала в дом комиссия, в которой участвовал желдыбин, вызывала Никанора Ивановича, сообщила ему о гибели Берлиоза и вместе с ним отправилась в квартиру №50.

Kiel ni jam scias, je la noktomezo al la domo venis la komisiono en kies laboro partoprenis Ĵeldibin, oni elvokis Nudokrudovon, informis lin pri la morto de Berlioz kaj de li akompanate iris en la apartamenton n-ro 50.

Там было произведено опечатание рукописей и вещей покойного.

Tie la kornisiono plenumis sigeladon de la mamiskriptoj kaj de la apartenaĵoj de la mortinto.

Ни Груни, приходящей домработницы, ни легкомысленного Степана Богдановича в это время в квартире не было.

Nek Grunjo, la mastrumistino, nek la frivola Latronov tiutempe estis en la apartamento.

Комиссия объявила Никанору Ивановичу, что рукописи покойного ею будут взяты для разборки,

La komisiono sciigis al Nikanoro Ivaniĉ, ke la manuskriptojn de la mortinto ĝi forportos por klasado,

что жилплощадь покойного, то есть три комнаты (бывшие ювелиршины кабинет, гостиная и столовая),

ke lia loĝejo, tio estas tri ĉambroj (la eksaj kabineto, salono kaj la manĝoĉambro de la juvelistvidvino),

переходят в распоряжение жилтоварищества, а вещи покойного подлежат хранению на указанной жилплощади, впредь до объявления наследников.

transiras je la dispono de la loĝoasocio, ke la propraĵoj de la mortinto restu en la indikita loĝejo ĝis la heredontoj estos determinitaj.

Весть о гибели Берлиоза распространилась по всему дому с какою-то сверхъестественной быстротою, и с семи часов утра четверга к босому начали звонить по телефону, а затем и лично являться с заявлениями, в которых содержались претензии на жилплощадь покойного.

La informo pri la morto de Berlioz supernature rapide diskoniĝis en la tuta domo, kaj ĵaŭde, de la sepa horo matene, asocianoj komencis telefoni al Nudokrudov kaj iom poste lin viziti por prezenti skribajn pretendojn je la loĝejo de la forpasinto.

И в течение двух часов Никанор Иванович принял таких заявлений тридцать две штуки.

Dum du horoj Nikanoro Ivaniĉ akceptis tridek du tiajn skribajn deklarojn.

В них заключались мольбы, угрозы, кляузы, доносы, обещания произвести ремонт на свой счет, указания на несносную тесноту и невозможность жить в одной квартире с бандитами.

Ili entenis petegojn, minacojn, kalumniojn, denuncojn, promesojn plenumi la riparojn je sia kostopago, atentigojn pri neeltenebla malvasteco kaj pri hororoj de loĝado en unu apartamento kun banditoj.

В числе прочего было потрясающее по своей художественной силе описание похищения пельменей, уложенных непосредственно в карман пиджака, в квартире №31, два обещания покончить жизнь самоубийством и одно признание в тайной беременности.

Aparte menciindas la animskua en sia artismo priskribo de forrabo, rekte en jakpoŝon, de pelmenoj pretigitaj por kuirado en la apartamento n-ro 31, du minacoj pri memmortigo kaj unu konfeso pri sekreta gravedo.

Никанора Ивановича вызывали в переднюю его квартиры, брали за рукав, что-то шептали, подмигивали и обещали не остаться в долгу.

Fojon post fojo oni vokis Nudokrudovon en la antaŭĉambron de lia apartamento, oni prenis lin je la maniko, ion flustris, palpebmmadis kaj promesis sin montri dankerna.

Мука эта продолжалась до начала первого часа дня, когда Никанор Иванович просто сбежал из своей квартиры в помещение управления у ворот,

Tiu turmento daŭris la tutan matenon, ĝis nelonge post la tagmezo, kiam Nikanoro Ivaniĉ eskapis el sia apartamento kaj provis rifuĝi en la administrejo, apud la stratpordego;

но когда увидел он, что и там его подкарауливают, убежал и оттуда.

tamen rimarkinte gvatantojn ĉe la oficejo li fuĝis ankaŭ de tie.

Кое-как отбившись от тех, что следовали за ним по пятам через асфальтовый двор, Никанор Иванович скрылся в шестом подъезде и поднялся на пятый этаж, где и находилась эта поганая квартира №50.

Grandpene sin malembarasinte je kelkaj personoj, kiuj kuris post li tra la asfaltizita korto, la prezidanto sin kaŝis en la sesa enirejo kaj suriris la kvinan etaĝon, kie situis la malbenita apartamento n-ro 50.

Отдышавшись на площадке, тучный Никанор Иванович позвонил, но ему никто не открыл.

Sur la ŝtuparplaceto la dikulo Nudokrudov haltis por retrovi spiron, poste sonorigis, sed neniu malfermis.

Он позвонил еще раз и еще раз и начал ворчать и тихонько ругаться.

Li sonorigis duan fojon, poste trian, komencis grumbli kaj nelaŭte sakri.

Но и тогда не открыли.

Sed la pordo plu restis fermita.

Терпение Никанора Ивановича лопнуло, и он, достав из кармана связку дубликатов ключей, принадлежащих домоуправлению, властной рукою открыл дверь и вошел.

Lia pacienco krevis, kaj elpoŝiginte la rezervan ŝlosilfaskon administrejan, li per sia estrula mano malfermis la pordon kaj eniris.

— Эй, домработница!

— Hej, mastrumistino!

— Прокричал Никанор Иванович в полутемной передней.

— kriis Nikanoro Ivaniĉ en la duonlumo de la antaŭĉambro.

— Как тебя?

— Kiu do estas via nomo ...

Груня, что ли?

Grunjo, ĉu?

Тебя нету?

Ĉu vi estas for?

Никто не отозвался.

Neniu respondis.

Тогда Никанор Иванович освободил дверь кабинета от печати, вынул из портфеля складной метр и шагнул в кабинет.

Tiam Nudokrudov forigis la sigelon de la pordo de la kabineto, prenis el sia teko faldmezurilon kaj paŝis en la kabineton.

Шагнуть-то он шагнул, но остановился в изумлении в дверях и даже вздрогнул.

Li faris ja paŝon en la kabineton sed haltis en surprizego ĉe la sojlo kaj eĉ ekŝanceliĝis.

За столом покойного сидел неизвестный, тощий и длинный гражданин в клетчатом пиджачке, в жокейской шапочке и в пенсне...

Ĉe la tablo de la mortinto sidis nekonata civitano, maldika kaj longa, kun kvadratita jako, ĵokea kaskedo kaj nazumo ...

Ну, словом, тот самый.

nu, tiu sama.

— Вы кто такой будете, гражданин?

— Kiu vi estas, civitano?

— Испуганно спросил Никанор Иванович.

— konsternite demandis Nudokrudov,

— Ба! Никанор Иванович, — заорал дребезжащим тенором неожиданный гражданин и, вскочив, приветствовал председателя насильственным и внезапным рукопожатием.

— Ba! Nikanoro Ivaniĉ! — kriegis la neatendita civitano per akra kaprotenoro kaj, salte ekstarinte, li salutis la prezidanton per subite trudita manpremo.

Приветствие это ничуть не обрадовало Никанора Ивановича.

Tamen tiu varma saluto neniel ravis Nudokrudovon.

— Я извиняюсь, — заговорил он подозрительно, — вы кто такой будете?

— Pardonon, — li ekparolis suspekteme, — kiu vi estas, civitano?

Вы — лицо официальное?

Ĉu vi estas oficialulo?

— Эх, Никанор Иванович! — Задушевно воскликнул неизвестный.

— Ah, Nikanoro Ivaniĉ, — ekkiris la nekonato per kore intima tono,

— Что такое официальное лицо или неофициальное?

— kio estas oficialulo kaj kio estas privatulo?

Все это зависит от того, с какой точки зрения смотреть на предмет, все это, Никанор Иванович, условно и зыбко.

Ĉio ĉi dependas de la vidpunkto el kiu oni rigardas la aferon, ĉio ĉi, Nikanoro Ivaniĉ, estas konvencia kaj malfirma.

Сегодня я неофициальное лицо, а завтра, глядишь, официальное!

Hodiaŭ oni estas persono neoficiala, kaj morgaŭ, ek! — oficiala!

А бывает и наоборот, Никанор Иванович. И еще как бывает!

Kaj ankaŭ la malo povas okazi, Nikanoro Ivaniĉ, eĉ tre facile!

Рассуждение это ни в какой степени не удовлетворило председателя домоуправления.

Tiu konsidero neniom kontentigis la prezidanton de la domkomitato.

Будучи по природе вообще подозрительным человеком, он заключил, что разглагольствующий перед ним гражданин — лицо именно неофициальное, а пожалуй, и праздное.

Homo nature suspektema, li konkludis, ke la rezonanta antaŭ li civitano ĝuste estas persono neoficiala, kaj verŝajne, eĉ senokupa.

— Да вы кто такой будете?

— Tamen kio do vi estas?

Как ваша фамилия?

Kiu estas via familinomo?

— Все суровее стал спрашивать председатель и даже стал наступать на неизвестного.

— pli kaj pli malmilde demandadis Nudokrudov kaj eĉ faris paŝon kontraŭ la nekonaton.

— Фамилия моя, — ничуть не смущаясь суровостью, отозвался гражданин, — ну, скажем, Коровьев.

— Mia familinomo, — respondis la civitano neniom impresite de la severa tono de la prezidanto, — estu, ekzemple, Kerubjev.

Да не хотите ли закусить, Никанор Иванович?

Interalie, ĉu vi dezirus iom manĝeti, Nikanoro Ivaniĉ?

Без церемоний!

Tute senceremonie!

А?

Ĉu konsentite?

— Я извиняюсь, — уже негодуя, заговорил Никанор Иванович, — какие тут закуски!

— Pardonon, — diris Nudokrudov indigniĝante, — pri kiaj manĝetoj vi parolas ĉi tie?

(Нужно признаться, хоть это и неприятно, что Никанор Иванович был по натуре несколько грубоват).

(Endas agnoski, ke bedaŭrinde la prezidanto estis nature iom maldelikata.)

— На половине покойника сидеть не разрешается!

Restadi sur la metraro de la mortinto estas malpermesite!

Вы что здесь делаете?

Kion vi faras ĉi tie?

— Да вы присаживайтесь, Никанор Иванович,

— Bonvolu do sidiĝi, Nikanoro Ivaniĉ,

— нисколько не теряясь, орал гражданин и начал юлить, предлагая председателю кресло.

— kriaĉis la civitano sen malpleja konfuziĝo kaj sin kurbigis prezentante seĝon al Nudokrudov.

Совершенно освирепев, Никанор Иванович отверг кресло и завопил: — Да кто вы такой?

Tute furioziĝinte, Nikanoro Ivaniĉ repuŝis la seĝon kaj blekegis: — Ĉu vi diros finfine, kio vi estas?

— Я, изволите ли видеть, состою переводчиком при особе иностранца, имеющего резиденцию в этой квартире,

— Se vi deziras, mi havas la honoron plenumi la oficon de interpretisto ĉe la persono de alilandano rezidanta en ĉi tiu apartamento,

— отрекомендовался назвавший себя Коровьевым и щелкнул каблуком рыжего нечищенного ботинка.

— sin prezentis la civitano atribuinta al si la nomon de Kerubjev, kunklakigante la kalkanumojn de siaj neciritaj, ruĝetaj ŝuoj.

Никанор Иванович открыл рот.

La buŝo de Nudokmdov larĝe malfermiĝis.

Наличность какого-то иностранца, да еще с переводчиком, в этой квартире явилась для него совершеннейшим сюрпризом, и он потребовал объяснений.

La estado de alilandano en tiu apartamento, kaj ankoraŭ kun interpretisto, konsistigis por li perfektan surprizon, tial li postulis eksplikon.

Переводчик охотно объяснился.

La interpretisto volonte eksplikis.

Иностранный артист господин Воланд был любезно приглашен директором Варьете Степаном Богдановичем Лиходеевым провести время своих гастролей,

La alilanda artisto, sinjoro Voland, estis afable invitita de la direktoro de Varieteo, Stefano Bogdanoviĉ Latronov, loĝi en lia apartamento por la daŭro de siaj prezentadoj,

примерно недельку, у него в квартире, о чем он еще вчера написал Никанору Ивановичу, с просьбой прописать иностранца временно,

do proksimume unu semajnon, pri kio Latronov ĝuste hieraŭ skribis al Nikanoro Ivaniĉ, petante lin registri la alilandanon por provizora loĝado en la domo

покуда сам Лиходеев съездит в Ялту.

dum li mem, Latronov, forveturos en Jalton.

— Ничего он мне не писал, — в изумлении сказал председатель.

— Nenion ajn li al mi skribis, — en granda miro diris la prezidanto.

— А вы поройтесь у себя в портфеле, Никанор Иванович, — сладко предложил Коровьев.

— Nu, tamen vi fosu en via teko, Nikanoro Ivaniĉ, — mielvoĉe proponis Kerubjev.

Никанор Иванович, пожимая плечами, открыл портфель и обнаружил в нем письмо Лиходеева.

Nudokrudov levetis la ŝultrojn, malfermis la tekon kaj trovis tie la leteron de Latronov.

— Как же это я про него забыл?

— Kiel povis okazi, ke mi tute pri ĝi forgesis?

— Тупо глядя на вскрытый конверт, пробормотал Никанор Иванович.

— stultamiene rigardante la malfermitan koverton murmuris la prezidanto.

— То ли бывает, то ли бывает, Никанор Иванович!

— Ordinara afero, kara Nikanoro Ivaniĉ, tute ordinara afero!

— Затрещал Коровьев,

— ekĉirpis Kerubjev.

— рассеянность, рассеянность, и переутомление, и повышенное кровяное давление, дорогой наш друг Никанор Иванович!

— Distriĝemo, distriĝemo, kaj trolaciĝo, kaj hipertensio, nia kara amiko Nikanoro Ivaniĉ!

Я сам рассеян до ужаса.

Mi mem estas terure distriĝema.

Как-нибудь за рюмкой я вам расскажу несколько фактов из моей биографии, вы обхохочетесь!

Iun tagon, ĉe pokaleto, mi rakontos al vi kelkajn faktojn el mia biografio, vi krevos de rido!

— Когда же Лиходеев едет в Ялту?!

— Kiam do Latronov forveturos al Jalto?

— Да он уже уехал, уехал!

— Jam, jam li forveturis!

— Закричал переводчик, — он, знаете ли, уж катит!

— ekkriis la interpretisto, — li, pardonon, jam ruliĝegas!

Уж он черт знает где!

La diablo scias, kie li jam estas!

— И тут переводчик замахал руками, как мельничными крыльями.

— la brakoj de Kerubjev turniĝis kvazaŭ aloj de venta muelejo.

Никанор Иванович заявил, что ему необходимо лично повидать иностранца, но в этом получил от переводчика отказ: никак невозможно.

Nudokrudov deklaris, ke li devas vidi la alilandanon, sed la interpretisto respondis rifuze: absolute maleble.

Занят.

Li estas okupita.

Дрессирует кота.

Li dresas la katon.

— Кота, ежели угодно, могу показать, — предложил Коровьев.

— La katon, se vi deziras, mi povas al vi montri.

От этого, в свою очередь, отказался Никанор Иванович, а переводчик тут же сделал председателю неожиданное, но весьма интересное предложение.

Tion Nikanoro Ivaniĉ malakceptis, kaj la interpretisto tuj prezentis al li surprizan sed tre interesan proponon.

Ввиду того, что господин Воланд нипочем не желает жить в гостинице, а жить он привык просторно,

Konsidere ke sinjoro Voland nepre malvolas loĝi en hotelo, kaj krome, ke loĝospacon li kutimas havi vasta,

то вот не сдаст ли жилтоварищество на недельку, пока будут продолжаться гастроли Воланда в Москве, ему всю квартирку, то есть и комнаты покойного?

ĉu la loĝoasocio konsentos lui al li, ĝuste por unu semajno, tio estas por la daŭro de liaj prezentadoj en Moskvo, la tutan apartamenton, do ankaŭ la ĉambrojn de la mortinto?

— Ведь ему безразлично, покойнику, — шепотом сипел Коровьев,

— Por li tio ja estas egala, por la forpasinto, — flustre ŝuŝis Kerubjev,

— ему теперь, сами согласитесь, Никанор Иванович, квартира эта ни к чему?

— ja konsentu, Nikanoro Ivaniĉ, li tiun ĉi loĝejon jam ne bezonas, ĉu?

Никанор Иванович в некотором недоумении возразил, что, мол, иностранцам полагается жить в «Метрополе», а вовсе не на частных квартирах...

Iom perplekse Nudokrudov obĵetis, ke normale la alilandanoj devas loĝi en Metropole, neniel en privataj loĝejoj...

— Говорю вам, капризен, как черт знает что! — Зашептал Коровьев,

— Ja mi diras al vi, — arde flustris Kerubjev, — li estas kapricema kiel mil diabloj!

— ну не желает!

La sinjoro malvolas!

Не любит он гостиниц!

La sinjoro malŝatas la hotelojn!

Вот они где у меня сидят, эти интуристы!

Jen ĝis kie mi ilin havas, tiujn turistojn alilandajn!

— Интимно пожаловался Коровьев, тыча пальцем в свою жилистую шею, — верите ли, всю душу вымотали!

— intimtone plendis Kerubjev, puŝante la dikfingron en sian vejnozan gorĝon, — nekredeble, kiom da malbona sango al mi ili faris!

Приедет... И или нашпионит, как последний сукин сын, или же капризами все нервы вымотает: и то ему не так, и это не так!..

Enlasite en la landon, tia ulo aŭ ĉion prispionas, kiel plej fia kanajlo, aŭ per siaj kapricoj tute fortrivas oniajn nervojn: tio ĉi ne taŭgas, tio for ne konvenas!..

А вашему товариществу, Никанор Иванович, полнейшая выгода и очевидный профит.

Dum por via asocio, Nikanoro Ivaniĉ, tio estas pura gajno kaj evidenta profito.

А за деньгами он не постоит, — Коровьев оглянулся, а затем шепнул на ухо председателю: — миллионер!

Ja pri mono li tute ne zorgas, — Kerubjev ĵetis rigardon ĉirkaŭen kaj flustris al la prezidanto: — li estas milionulo!

В предложении переводчика заключался ясный практический смысл, предложение было очень солидное, но что-то удивительно несолидное было и в манере переводчика говорить, и в его одежде, и в этом омерзительном, никуда не годном пенсне.

La propono de la interpretisto havis evidentan sencon praktikan, ĝi estis tre serioza propono, sed io mirinde malserioza estis kaj en lia parolmaniero, kaj en liaj vestoj, kaj en tiu hida, tute senutila nazumaĉo.

Вследствие этого что-то неясное томило душу председателя, и все-таки он решил принять предложение.

Tio kaŭzis malklaran sed ĝenan impreson en la animo de la prezidanto, kaj tamen li decidis akcepti la proponon.

Дело в том, что в жилтовариществе был, увы, преизрядный дефицит.

Ĉar la financa stato de la asocio prezentis, ho ve, nemalgrandan deficitegon.

К осени надо было закупать нефть для парового отопления, а на какие шиши — неизвестно.

En la aŭtuno estis aĉetenda mazuto por la vaporhejtado, sed kontraŭ kiaj groŝoj — tion sciis neniu.

А с интуристовыми деньгами, пожалуй, можно было и вывернуться.

Kun la mono de la turisto oni eble povus elturniĝi.

Но деловой и осторожный Никанор Иванович заявил, что ему прежде всего придется увязать этот вопрос с интуристским бюро.

Sed la praktikema kaj prudenta prezidanto deklaris, ke antaŭ ĉio li devos akordigi la aferon kun la Alilandanburoo.

— Я понимаю, — вскричал Коровьев, — как же без увязки, обязательно.

— Kompreneble! — ekkriis Kerubjev. — Certe, akordigo ja estas nepraĵo.

Вот вам телефон, Никанор Иванович, и немедленно увязывайте.

Jen la telefono, Nikanoro Ivaniĉ, tuj akordigu!

А насчет денег не стесняйтесь, — шепотом добавил он, увлекая председателя в переднюю к телефону, — с кого же взять, как не с него!

Kaj pri la mono vi vin ne ĝenu, — li aldonis flustre, kondukante la prezidanton en la antaŭĉambron al la telefono, — se ne lin, kiun do pagigi!

Если б вы видели, какая у него вилла в ницце!

Se vi vidus lian vilaon en Nico!

Да будущим летом, как поедете за границу, нарочно заезжайте посмотреть — ахнете!

Promesu al mi, ke jam ĉi somere, dum via sekva vojaĝo eksterlanden, vi speciale venos ĝin vidi — vi ploros pro admiro!

Дело с интуристским бюро уладилось по телефону с необыкновенной, поразившей председателя, быстротою.

La afero pri la alilandano aranĝiĝis pertelefone kun rapideco eksterordinara, tute konsterninta la prezidanton.

Оказалось, что там уже знают о намерении господина Воланда жить в частной квартире Лиходеева и против этого ничуть не возражают.

Evidentiĝis, ke oni jam scias pri la intenco de sinjoro Voland loĝi en la privata loĝejo de Latronov, kaj havas nenian obĵeton.

— Ну и чудно!

— Do, eminente!

— Орал Коровьев.

— blekegis Kerubjev.

Несколько ошеломленный его трескотней, председатель заявил, что жилтоварищество согласно сдать на неделю квартиру №50 артисту Воланду с платой по...

Iom malspritigite de lia ĉirpado, Nudokrudov deklaris, ke la loĝoasocio konsentas ludoni al artisto Voland la apartamenton n-ro 50 por unu semajno je la prezo po ...

— Никанор Иванович замялся немножко и сказал: — По пятьсот рублей в день.

— Nikanoro Ivaniĉ embarasite paŭzetis kaj diris: — Po kvincent rubloj tage.

Тут Коровьев окончательно поразил председателя.

— Tiam Kerubjev definitive konsternis la prezidanton.

Воровски подмигнув в сторону спальни, откуда слышались мягкие прыжки тяжелого кота, он просипел:

Li ŝteliste palpebrumis ĵetante rigardon en la direkto al la dormoĉambro, de kie aŭdiĝis la molaj saltoj de la peza kato, kaj ŝuŝis:

— За неделю это выходит, стало быть, три с половиной тысячи?

— Do, por unu semajno tio estos trimil kvincent, ĉu?

Никанор Иванович подумал, что он прибавит к этому: «Ну и аппетитик же у вас, Никанор Иванович!» — Но Коровьев сказал совсем другое: — Да разве это сумма!

Nudokrudov atendis, ke li aldonos: «Nemalbonan apetiton vi havas, Nikanoro Ivaniĉ!» sed Kerubjev diris ion tute alian: — Ĉu tio estas konsiderinda monsumo?

Просите пять, он даст.

Postulu kvinmil, li pagos.

Растерянно ухмыльнувшись, Никанор Иванович и сам не заметил, как оказался у письменного стола, где Коровьев с величайшей быстротой и ловкостью начертал в двух экземплярах контракт.

Nudokrudov konfuzite ridetis kaj sen rimarki sin veni troviĝis antaŭ la skribotablo de la mortinto, kie Kerubjev, plej rapide kaj lerte, produktis kontrakton en tri ekzempleroj.

После этого он слетал с ним в спальню и вернулся, причем оба экземпляра оказались уже размашисто подписанными иностранцем.

Finskribinte li malaperis en la dormoĉambro kaj tuj revenis kun la elana parafo de la alilandano sur ĉiu ekzemplero.

Подписал контракт и председатель.

Ankaŭ la prezidanto subskribis la kontrakton,

Тут Коровьев попросил расписочку на пять...

kaj Kerubjev petis kvitanci kvin ...

— Прописью, прописью, Никанор Иванович!..

— Vorte, Nikanoro Ivaniĉ, vorte!

Тысяч рублей, — и со словами, как-то не идущими к серьезному делу: — эйн, цвей, дрей!

... kvinmil rublojn ... — kaj kun histriona startosignalo, malkonvena ĉe serioza afero: — Ein, zwei, drei!

— Выложил председателю пять новеньких банковских пачек.

— li metis antaŭ la prezidanton kvin novajn biletpakojn bankajn.

Произошло подсчитывание, пересыпаемое шуточками и прибаутками Коровьева, вроде «денежка счет любит», «свой глазок — смотрок» и прочего такого же.

Sekvis nombrado de la biletoj, akompanata de Kerubjev per proverboj kaj popoldiroj, kiel ekzemple «konfidu sed vidu», «bonaj kalkuloj, bonaj kunuloj» kaj similaj spritaĵoj.

Пересчитав деньги, председатель получил от Коровьева паспорт иностранца для временной прописки,

Kalkulinte la monon Nudokrudov ricevis de Kerubjev la pasporton de la alilandano por la provizora registrado,

уложил его, и контракт, и деньги в портфель, и, как-то не удержавшись, стыдливо попросил контрамарочку...

metis ĝin kun la kontrakto kaj la mono en sian tekon kaj, ne sukcesinte sin deteni, li petis pri senpaga enirbileto ...

— О чем разговор!

— Certe, certe, senprobleme!

— Взревел Коровьев, — сколько вам билетиков, Никанор Иванович, двенадцать, пятнадцать?

— blekegis Kerubjev, — kiom da lokoj vi volas, Nikanoro Ivaniĉ, ĉu dek du? ĉu dek kvin?

Ошеломленный председатель пояснил, что контрамарок ему нужна только парочка, ему и Пелагее Антоновне, его супруге.

La konfuzita prezidanto klarigis, ke li bezonas nur pareton da lokoj, por si kaj por sia edzino Pelagia Antonovna.

Коровьев тут же выхватил блокнот и лихо выписал Никанору Ивановичу контрамарочку на две персоны в первом ряду.

Per facila movo Kerubjev tuj elpoŝigis notblokon kaj brave skribis invitilon por du personoj en la unuan vicon.

И эту контрамарочку переводчик левой рукой ловко всучил Никанору Ивановичу, а правой вложил в другую руку председателя толстую хрустнувшую пачку.

Ĝin la interpretisto transdonis al Nudokrudov per sia maldekstra mano, dum per la dekstra li lerte metis en lian alian manon dikan pakon kraketan.

Метнув на нее взгляд, Никанор Иванович густо покраснел и стал ее отпихивать от себя.

La prezidanto ĵetis rigardon sur la pakon, ruĝegiĝis kaj provis ĝin repuŝi.

— Этого не полагается...

— Tio estas malregula ...

— Бормотал он.

— li murmuris.

— И слушать не стану, — зашипел в самое ухо его Коровьев, — у нас не полагается, а у иностранцев полагается.

— Eĉ aŭdi tion mi rifuzas, — flustris Kerubjev rekte en lian orelon, — ĉe ni tio estas malregula, ĉe la alilandanoj, laŭregula.

Вы его обидите, Никанор Иванович, а это неудобно.

Vi lin ofendos, Nikanoro Ivaniĉ, kaj tio estus malkonvena.

Вы трудились...

Vi laboris ...

— Строго преследуется, — тихо-претихо прошептал председатель и оглянулся.

— Severe punata afero, — mallaŭtege flustris la prezidanto kaj rigardis ĉirkaŭen.

— А где же свидетели?

— Sed kie estas la atestantoj?

— Шепнул в другое ухо Коровьев, — я вас спрашиваю, где они?

— flustris Kerubjev en la alian orelon, — mi demandas, kie do ili estas?

Что вы?

Kion vi diras?

И тут случилось, как утверждал впоследствии председатель, чудо: пачка сама вползла к нему в портфель.

Poste Nudokrudov asertis, ke ĉi tiam okazis miraklo: la pako mem rampis en lian tekon,

А затем председатель, какой-то расслабленный и даже разбитый, оказался на лестнице.

kaj kelkajn sekundojn pli malfrue la prezidanto, iel moliĝinta kaj eĉ senfortigita, retroviĝis sur la ŝtuparo.

Вихрь мыслей бушевал у него в голове.

Pensoj kirliĝis en lia kapo.

Тут вертелась и вилла в Ницце, и дрессированный кот, и мысль о том, что свидетелей действительно не было, и что Пелагея Антоновна обрадуется контрамарке.

Tie turniĝis la Nica vilao, kaj la katodresado, kaj la penso, ke vere ja atestantoj ne estis, kaj ke Pelagia Antonovna ĝojos pri la senpaga bileto.

Это были бессвязные мысли, но в общем приятные.

La pensoj senkoheraj sed entute agrablaj.

И тем не менее где-то какая-то иголочка в самой глубине души покалывала председателя.

Kaj tamen, ie en la plejprofundo de lia animo, dorneto pikis la prezidanton.

Это была иголочка беспокойства.

La dorneto de maltrankvilo.

Кроме того, тут же на лестнице председателя, как удар, хватила мысль: «А как же попал в кабинет переводчик, если на дверях была печать?!

Krome, tie sur la ŝtuparo lin, subita kiel bato, frapis la demando: «Sed kiel la interpretisto povis penetri en la kabineton kies pordo ja estis sigelita?

И как он, Никанор Иванович, об этом не спросил?»

Kaj kiel okazis ke li, Nikanoro Ivaniĉ, ne demandis pri tio?»

Некоторое время председатель, как баран, смотрел на ступеньки лестницы, но потом решил плюнуть на это и не мучить себя замысловатым вопросом.

Kelkan tempon Nudokrudov ŝafe gapis sur la ŝtupojn, sed finfine li decidis kraĉi sur la aferon kaj ne plu sin turmenti per la malfacila demando...

Лишь только председатель покинул квартиру, из спальни донесся низкий голос: — Мне этот Никанор Иванович не понравился.

Apenaŭ la prezidanto forlasis la loĝejon, el la dormoĉambro eksonis basa voĉo: — Al mi tiu Nikanoro Ivaniĉ malplaĉis.

Он выжига и плут.

Li estas fripono kaj avarulo.

Нельзя ли сделать так, чтобы он больше не приходил?

Ĉu oni povus aranĝi tiel, ke li ne plu venu?

— Мессир, вам стоит это приказать!..

— Messire, sufiĉas via ordono!..

— Отозвался откуда-то Коровьев, но не дребезжащим, а очень чистым и звучным голосом.

— de ie respondis Kerubjev per voĉo neniel tremeta sed tre klara kaj sonora.

И сейчас же проклятый переводчик оказался в передней, навертел там номер и начал почему-то очень плаксиво говорить в трубку: — Алло!

Tuj la malbeninda interpretisto aperis en la antaŭĉambro, diskis telefonnumeron kaj ial tre ploreme ekparolis en la aŭdilon: — Halo!

Считаю долгом сообщить, что наш председатель жилтоварищества дома номер триста два-бис по Садовой, Никанор Иванович Босой, спекулирует валютой.

Mi rigardas mia devo informi vin, ke nia prezidanto de la loĝoasocio de la domo 302-bis, strato Sadovaja, Nikanoro Ivaniĉ Nudokrudov, ŝakras per valuto.

В данный момент в его квартире номер тридцать пять в вентиляции, в уборной, в газетной бумаге четыреста долларов.

Nunmomente en lia apartamento n-ro 35, en la ventol’aperturo en la necesejo, pakite en gazetpaperon kuŝas kvarcent dolaroj.

Говорит жилец означенного дома из квартиры номер одиннадцать Тимофей Квасцов.

Parolas Timoteo Kvascov, loĝanto de la apartamento dek unua de la indikita domo.

Но заклинаю держать в тайне мое имя. Опасаюсь мести вышеизложенного председателя.

Sed mi suplikas ne malkaŝi mian nomon antaŭtimante la venĝon de la supredirita prezidanto.

И повесил трубку, подлец.

Kaj li remetis la aŭdilon, la kanajlo!

Что дальше происходило в квартире №50, неизвестно, но известно, что происходило у Никанора Ивановича.

Pri tio, kio plue okazis en la apartamento n-ro 50, informoj mankas, sed oni precize scias, kio okazis ĉe Nikanoro Ivaniĉ.

Запершись у себя в уборной на крючок, он вытащил из портфеля пачку, навязанную переводчиком, и убедился в том, что в ней четыреста рублей.

Reveninte hejmen, li sin enŝlosis en la neceseĵo, prenis el la teko la biletpakon truditan de la interpretisto kaj konstatis, ke en ĝi estas kvarcent rubloj.

Эту пачку Никанор Иванович завернул в обрывок газеты и засунул в вентиляционный ход.

La pakon Nudokrudov envolvis en ŝirpecon de gazeta folio kaj ŝovis en la ventoltruon.

Через пять минут председатель сидел за столом в своей маленькой столовой.

Post kvin minutoj li sidis ĉetable en sia manĝoĉambreto.

Супруга его принесла из кухни аккуратно нарезанную селедочку, густо посыпанную зеленым луком.

Lia honorinda edzino alportis el la kuirejo bele distranĉitan haringon, abunde surŝutitan per haketita ŝenoprazo.

Никанор Иванович налил лафитничек, выпил, налил второй, выпил, подхватил на вилку три куска селедки...

Nikanoro Ivaniĉ plenigis je vodko ruĝvinan glaseton, eltrinkis, denove ĝin plenigis, eltrinkis, kroĉis tri haringopecojn per la forko ...

И в это время позвонили, а пелагея антоновна внесла дымящуюся кастрюлю,

kaj je tiu momento oni sonorigis ĉe la pordo, ĝuste kiam Pelagia Antonovna enportis vaporantan kaserolon,

при одном взгляде на которую сразу можно было догадаться, что в ней, в гуще огненного борща, находится то, чего вкуснее нет в мире, — мозговая кость.

jam unua rigardo sur kiun ne lasis eĉ malplejan dubon, ke tie en la denso de la broga barĉo kuŝas tio, ol kio pli bongusta estas nenio en la mondo — medola osto.

Проглотив слюну, Никанор Иванович заворчал, как пес: — А чтоб вам провалиться!

Nikanoro Ivaniĉ glutis la salivon kaj grumblis kvazaŭ incitata hundo: — Iru ili en la inferon!

Поесть не дадут.

Eĉ dum tagmanĝo mi ne havas kvieton.

Не пускай никого, меня нету, нету.

Neniun enlasu, for, for mi estas.

Насчет квартиры скажи, чтобы перестали трепаться.

Pri la loĝejo diru, ke oni ĉesu babilaĉi.

Через неделю будет заседание...

Post semajno estos kunveno ...

Супруга побежала в переднюю, а Никанор Иванович разливательной ложкой поволок из огнедышащего озера — ее, кость, треснувшую вдоль.

La edzino rapidis en la antaŭĉambron, kaj Nikanoro Ivaniĉ per la kulerego malmergis el la fajre arda lago ĝin, la laŭlonge fenditan oston.

И в эту минуту в столовую вошли двое граждан, а с ними почему-то очень бледная пелагея антоновна.

Kaj je tiu sama momento en la manĝoĉambron envenis du civitanoj sekvate de Pelagia Antonovna, ial tre paliĝinta.

При взгляде на граждан побелел и Никанор Иванович и поднялся.

Jetinte rigardon sur la civitanojn ankaŭ Nikanoro Ivaniĉ iĝis palega kaj sin levis.

— Где сортир?

— Kie estas la necesejo?

— Озабоченно спросил первый, который был в белой косоворотке.

— zorgomiene demandis la unua, kiu surhavis blankan rusan ĉemizon.

На обеденном столе что-то стукнуло (это Никанор Иванович уронил ложку на клеенку).

Bato aŭdiĝis de la manĝotablo: Nikanoro Ivaniĉ lasis la kuleregon fali sur la laktolon.

— Здесь, здесь, — скороговоркой ответила Пелагея Антоновна.

— Ĉi tie, ĉi tie, — haste respondis Pelagia Antonovna.

И пришедшие немедленно устремились в коридор.

La venintoj impetis en la koridoron.

— А в чем дело?

— Pri kio temas?

— Тихо спросил Никанор Иванович, следуя за пришедшими, — у нас ничего такого в квартире не может быть...

— mallaŭte demandis Nudokrudov irante post ili, — ni nenion tian havas en nia apartamento ...

А у вас документики...

Kaj viajn paperojn ...

Я извиняюсь...

mi pardonpetas...

Первый на ходу показал Никанору Ивановичу документик, а второй в эту же минуту оказался стоящим на табуретке в уборной, с рукою, засунутой в вентиляционный ход.

Sen halti la unua montris al li sian legitimilon, kaj la dua je la sama momento jam staris sur tabureto en la necesejo, ŝovinte la manon en la ventoltruon.

В глазах у Никанора Ивановича потемнело,

En la okuloj de Nikanoro Ivaniĉ estingiĝis la lumo.

газету сняли, но в пачке оказались не рубли, а неизвестные деньги, не то синие, не то зеленые, и с изображением какого-то старика.

Malvolvinte la gazetŝiraĵon oni aperigis la pakon, tamen en ĝi estis ne rubloj sed nekonata papermono, bluete verdeta, kun prezentaĵo de iu maljunulo.

Впрочем, все это Никанор Иванович разглядел неясно, перед глазами у него плавали какие-то пятна.

Cetere, ĉion ĉi Nudokrudov vidis malklare, antaŭ li ekŝvebis iaj makuloj.

— Доллары в вентиляции, — задумчиво сказал первый и спросил Никанора Ивановича мягко и вежливо: — ваш пакетик?

— Dolaroj en la ventoltruo, — mediteme diris la unua kaj demandis la prezidanton milde kaj ĝentile: — Ĉu via estas la pakaĵo?

— Нет!

— Ne!

— Ответил Никанор Иванович страшным голосом, — подбросили враги!

— respondis Nudokrudov per terura voĉo. — La malamiko ĝin submetis!

— Это бывает, — согласился тот, первый, и опять-таки мягко добавил: — ну что же, надо остальные сдавать.

— Ne maleble, — konscntis tiu, la unua, kaj same milde li aldonis: — Nu, bone, nun liveru al ni la reston.

— Нету у меня!

— Ne havas mi tion!

Нету, богом клянусь, никогда в руках не держал!

Neniom, je Dio, neniam en la manoj mi ĝin tenis!

— Отчаянно вскричал председатель.

— despere kriis la prezidanto.

Он кинулся к комоду, с грохотом вытащил ящик, а из него портфель, бессвязно при этом выкрикивая: — Вот контракт...

Li kuris al la komodo, bruege eltiris keston, eligis la tekon, akompanante tiujn agojn per sensencaj ekkrioj: — Jen la kontrakto ...

Переводчик-гад подбросил...

la vipuro interpretisto ŝtelmetis ...

Коровьев...

Keribjev ...

В пенсне!

kun la nazumo!

Он открыл портфель, глянул в него, сунул в него руку, посинел лицом и уронил портфель в борщ.

Li malfermis la tekon, ŝovis en ĝin sian manon, bluiĝis kaj lasis la tekon fali en la barĉon.

В портфеле ничего не было: ни степиного письма, ни контракта, ни иностранцева паспорта, ни денег, ни контрамарки.

Nenio estis en la teko: nek la letero de Steĉjo, nek la kontrakto, nek la pasporto de la alilandano, nek la mono, nek la senpaga enirbileto.

Словом, ничего, кроме складного метра.

Nenio krom la faldmezurilo.

— Товарищи!

— Kamaradoj!

— Неистово закричал председатель, — держите их!

— despere blekis la prezidanto, — arestu lin!

У нас в доме нечистая сила!

En nian domon penetris la malsankta potenco!

И тут же неизвестно что померещилось пелагее антоновне, но только она, всплеснув руками, вскричала: — Покайся, Иваныч!

Oni ne scias, kion imagis je tiu momento Pelagia Antonovna, sed ŝi eksvingis la manojn supren kaj ekkriis: — Konfesu, Ivaniĉ!

Тебе скидка выйдет!

Pro konfeso ili rabatas la punon!

С глазами, налитыми кровью, Никанор Иванович занес кулаки над головой жены, хрипя: — У, дура проклятая!

Kun sangoŝvelaj okuloj Nikanoro Ivaniĉ levis la pugnojn super la kapon de sia edzino kaj stertoris: — Uh vi, malbeninda sencerbulino!

Тут он ослабел и опустился на стул, очевидно, решив покориться неизбежному.

Ĉi tiam li malfortiĝis kaj sinkis sur seĝon: evidente, li rezignaciis antaŭ la neevitebla.

В это время Тимофей Кондратьевич Квасцов на площадке лестницы припадал к замочной скважине в дверях квартиры председателя то ухом, то глазом, изнывая от любопытства.

Dume Timoteo Kondratjeviĉ Kvascov, vorate de scivolo, staris sur la ŝtuparplaceto kaj gluis jen orelon, jen okulon al la serurtruo en la pordo de la apartamento.

Через пять минут жильцы дома, находившиеся во дворе, видели, как председатель в сопровождении еще двух лиц проследовал прямо к воротам дома.

Post kvin minutoj domanoj, kiuj estis en la korto, vidis sian prezidanton iri rekte al la pordego akompanate de du personoj.

Рассказывали, что на Никаноре Ивановиче лица не было, что он пошатывался, проходя, как пьяный, и что-то бормотал.

Oni rakontis, ke la vizaĝo de Nudokradov ŝajnis kvazaŭ renversita pro konsterniĝo, ke preterpasante li ŝanceliĝadis kiel homo ebria kaj ion murmuris.

А еще через час неизвестный гражданин явился в квартиру номер одиннадцать, как раз в то время, когда Тимофей Кондратьевич рассказывал другим жильцам, захлебываясь от удовольствия, о том, как замели председателя,

Kaj post ankoraŭ unu horo nekonata civitano venis en la apartamenton n-ro 11, ĝuste je la momento kiam Timoteo Kondratjeviĉ, sufokate de plezuro, rakontis al aliaj domanoj pri tio, kiel oni forprenis la prezidanton.

пальцем выманил из кухни Тимофея Кондратьевича в переднюю, что-то ему сказал и вместе с ним пропал.

Per fingrosigno la nekonato vokis Kvascovon el la kuirejo en la antaŭĉambron, ion al li diris kaj ambaŭ malaperis.

Глава 10.

Ĉapitro 10

Вести из Ялты

NOVAĴOJ EL JALTO

В то время, как случилось несчастье с Тимофеем Ивановичем, недалеко от дома №302-бис, на той же Садовой, в кабинете финансового директора Варьете Римского находились двое: сам Римский и администратор Варьете Варенуха.

En la tempo kiam al Nikanoro Ivaniĉ okazis la malfeliĉo, nemalproksime de la domo n-ro 302-bis, ĉe la sama strato Sadovaja, en la ofica kabineto de Rimskij, la financa direktoro de Varieteo, estis du homoj: Rimskij mem kaj la administristo de Varieteo, Ivano Saveljiĉ Varenuĥa.

Большой кабинет на втором этаже театра двумя окнами выходил на садовую, а одним, как раз за спиною финдиректора, сидевшего за письменным столом, в летний сад Варьете, где помещались прохладительные буфеты, тир и открытая эстрада.

Tiu granda kabineto situis en la dua etaĝo de la teatro kaj havis du fenestrojn rigardantajn al Sadovaja kaj trian, kiu rigardis en la someran ĝardenon de Varieteo, ekipitan je refreŝigaj kioskoj, pafejo kaj liber’aera scenejo.

Убранство кабинета, помимо письменного стола, заключалось в пачке старых афиш, висевших на стене, маленьком столике с графином воды, четырех креслах и в подставке в углу, на которой стоял запыленный давний макет какого-то обозрения.

Krom la skribotablo, la garnaĵon de la kabineto konsistigis kolekto de malnovaj afiŝoj, pendantaj sur la muro, malgranda tableto kun akvokarafo, kvar brakseĝoj kaj dekormodelo por forgesita revuo, staranta polvokovrite sur stablo en la angulo.

Ну, само собой разумеется, что, кроме того, была в кабинете небольших размеров потасканная, облупленная несгораемая касса, по левую руку Римского, рядом с письменным столом.

Kaj super ĉio, memkomprene, apud la skribotablo ĉe la maldekstra mano de Rimskij estis negranda kiraskesto, sendube multon spertinta, kun skvame forfendiĝinta farbo.

Сидящий за столом Римский с самого утра находился в дурном расположении духа, а Варенуха, в противоположность ему, был очень оживлен и как-то особенно беспокойно деятелен.

Ekde la mateno la financan direktoron, sidantan ĉe sia skribotablo, ne forlasis malbona humoro; male, Varenuĥa estis tre vigla kaj iel febre agema.

Между тем выхода его энергии не было.

Tamen al lia agemo mankis apliko.

Варенуха прятался сейчас в кабинете у финдиректора от контрамарочников, которые отравляли ему жизнь, в особенности в дни перемены программы.

Varenuĥa rifuĝis en la kabineto de Rimskij por eviti la trudpetadon de pretendantoj je senpagaj biletoj, kiuj, precipe je la tagoj de programŝanĝo, venenis lian vivon.

А сегодня как раз и был такой день.

Nu, hodiaŭ estis ĝuste tia tago.

Лишь только начинал звенеть телефон, Варенуха брал трубку и лгал в нее: — Кого?

Ĉiun fojon, kiam sonoris la telefono, Varenuĥa tuj prenis la aŭdparolilon kaj en ĝin mensogis: — Kiun?

Варенуху?

Varenulian?

Его нету.

Li forestas.

Вышел из театра.

Li ne estas en la teatro.

— Позвони ты, пожалуйста, Лиходееву еще раз, — раздраженно сказал Римский.

— Telefonu do ankoraŭfoje al Latronov, mi petas, — incitite diris Rimskij.

— Да нету его дома.

— Vanaĵo.

Я уже Карпова посылал. Никого нету в квартире.

Mi eĉ sendis tien Karpovon, sed li neniun trovis en la apartamento.

— Черт знает что такое, — шипел Римский, щелкая на счетной машинке.

— La diablo scias, kio ĝi estas, — siblis Rimskij, klikante per la meĥanika kalkulilo.

Дверь открылась, и капельдинер втащил толстую пачку только что напечатанных дополнительных афиш.

La pordo malfermiĝis kaj lokmontristo enportis pezan pakon da ĵus presitaj kromafiŝoj.

На зеленых листах крупными красными буквами было написано:

La verdaj folioj anoncis en grandaj ruĝaj literoj:

*сегодня и ежедневно в театре Варьете* * сверх программы: * * профессор Воланд * *

*Hodiaŭ kaj ĉiutage en la teatro Varieteo* *kromprograme* *Profesoro Voland*

сеансы черной магии с полным ее разоблачением. *

Seancoj de nigra magio kun ties plena senmaskigo

Варенуха, отойдя от афиши, наброшенной им на макет, полюбовался на нее и приказал капельдинеру немедленно пустить все экземпляры в расклейку.

Varenuĥa metis unu afiŝon sur la dekormodelon, apreze ĝin ekzamenis kaj ordonis al la lokmontristo transdoni ĉiujn ekzemplerojn por disgluado.

— Хорошо, броско, — заметил Варенуха по уходе капельдинера.

— Tre bone, okulkroĉe, — li diris post la foriro de la lokmontristo.

— А мне до крайности не нравится вся эта затея, — злобно поглядывая на афишу сквозь роговые очки, ворчал Римский,

— Nu, al mi tiu fantazio pleje malplaĉas, — grumblis Rimskij, malice rigardante la afiŝon tra siaj kornomuntumaj okulvitroj.

— и вообще я удивляюсь, как ему разрешили это поставить!

— Cetere, mi miras, ke oni permesis al li surscenigi tion!

— Нет, Григорий Данилович, не скажи, это очень тонкий шаг.

— Vi malpravas, Gregoro Daniloviĉ, tio estas tre inĝenia afero.

Тут вся соль в разоблачении.

La tuta subtilaĵo estas en la senmaskigo.

— Не знаю, не знаю, никакой тут соли нет, и всегда он придумает что-нибудь такое!

— Mi ne scias, mi ne scias, tie estas nenia subtilaĵo, kaj ĉiam li elpensas ion dubindan!

Хоть бы показал этого мага.

Almenaŭ, li devis montri al ni tiun magiiston.

Ты-то его видел?

Vi mem, ĉu vi lin vidis?

Откуда он его выкопал, черт его знает!

Kie do li elterigis tiun ulon, la diablo ĝin scias!

Выяснилось, что Варенуха, так же как и Римский, не видел мага.

Evidentiĝis, ke ankaŭ Varenufia, same kiel Rimskij, ne vidis la magiiston.

Вчера Степа («как сумасшедший», по выражению Римского)

Hieraŭ Steĉjo impete («kiel frenezulo» laŭ la esprimo de Rimskij)

прибежал к финдиректору с написанным уже черновиком договора, тут же велел его переписать и выдать деньги.

eniris ĉe la financan direktoron, prezentis al tiu jam verkitan tekston de kontrakto, ordonis tuj ĝin netigi kaj elpagi la monon.

И маг этот смылся, и никто его не видел, кроме самого степы.

Kaj la magiisto malaperis kaj neniu lin vidis, krom Steĉjo mem.

Римский вынул часы, увидел, что они показывают уже пять минут третьего, и совершенно остервенился.

Rimskij eligis sian posĥorloĝon, konstatis, ke ĝi montras kvin minutojn post la dua, kaj tute furioziĝis.

В самом деле!

Nu fakte!

Лиходеев звонил примерно в одиннадцать часов, сказал, что придет примерно через полчаса, и не только не пришел, но и из квартиры исчез!

Latronov telefonis proksimume je la dek unua, diris, ke li venos post duonhoro, kaj jen, li ne imr ne venis, sed ankoraŭ malaperis el sia loĝejo!

— У меня же дело стоит!

— Li bremsas mian laboron!

— Уже рычал Римский, тыча пальцем в груду неподписанных бумаг.

— graŭlis Rimskij puŝante sian fingron sur la stakon de subskribendaj paperoj.

— Уж не попал ли он, как Берлиоз, под трамвай?

— Ja lin ne surveturis tramo, kiel tiun Berliozon, ĉu?

— Говорил Варенуха, держа у уха трубку, в которой слышались густые, продолжительные и совершенно безнадежные сигналы.

— diris Varenuĥa tenante ĉe sia orelo la aŭdilon, el kiu viskoze tiriĝis voksignaloj, longaj kaj absolute senesperaj.

— А хорошо было бы...

— Ne estus malbone ...

— Чуть слышно сквозь зубы сказал Римский.

— preskaŭ neaŭdeble murmuris Rimskij tra la dentoj.

В этот самый момент в кабинет вошла женщина в форменной куртке, в фуражке, в черной юбке и в тапочках.

Je tiu momento la kabineton envenis virino surhavanta uniformjakon, nigran jupon kaj platajn ŝuojn.

Из маленькой сумки на поясе женщина вынула беленький квадратик и тетрадь и спросила: — Где тут Варенуха?

Tirinte el sia zonsaketo blankan paper-kvadraton kaj kajeron ŝi demandis: — Kiu ĉi tie estas Varieteo?

Сверхмолния вам.

Superfulma telegramo.

Распишитесь.

Kvitancu.

Варенуха чиркнул какую-то закорючку в тетради у женщины, и лишь только дверь за той захлопнулась, вскрыл квадратик.

Varenuĥa strekis ian zigzagon en la kajero, kaj apenaŭ la pordo klaketis post la virino, li malfermis la kvadrateton.

Прочитав телеграмму, он поморгал глазами и передал квадратик Римскому.

Leginte la telegramon li mirpalpebrumis kaj transdonis ĝin al Rimskij.

В телеграмме было напечатано следующее: «Ялты Москву Варьете

La telegramo tekstis jene: El Jalto Moskven. Varieteo.

сегодня половину двенадцатого угрозыск явился шатен ночной сорочке брюках без сапог психический назвался Лиходеевым директором Варьете молнируйте Ялтинский розыск где директор Лиходеев».

Hodiaŭ 11h30 kriminalmilicion venis kaŝtanharulo noktoĉemizo pantalono senŝua psikopato siadire Latronov Varietedirektoro stop Fulmtelegrafu al Jalta kriminalmilicio kieas direktoro Latronov.

— Здравствуйте, я ваша тетя!

— Bonan tagon, mi estas via onjo!

— Воскликнул Римский и добавил: — еще сюрприз!

— ekkriis Rimskij kaj aldonis: — Ankoraŭ surprizo!

— Лжедмитрий, — сказал Варенуха и заговорил в трубку телефона: — телеграф?

— Falsa Demetrio! — diris Varenuĥa kaj ekparolis en la aŭdilon de la telefono: — Ha lo, telegrafo!

Счет Варьете.

Je la konto de Varieteo.

Примите сверхмолнию...

Fulma telegramo.

Вы слушаете?

Ĉu vi aŭskultas?..

«Ялта, угрозыск...

«Jalto, kriminalmilicio ...

Лиходеев Москве финдиректор Римский»...

Direktoro Latronov en Moskvo. Financdirektoro Rimskij»...

Независимо от сообщения о Ялтинском самозванце, Варенуха опять принялся по телефону разыскивать Степу где попало и, натурально, нигде его не нашел.

Sen plu atenti la sciigon pri la Jalta nom’uzurpulo, Varenuĥa rekomencis divenprove serĉi Steĉjon per telefono, kaj evidente, nenie lin trovis.

Как раз тогда, когда Варенуха, держа в руках трубку, раздумывал о том, куда бы ему еще позвонить, вошла та самая женщина, что принесла и первую молнию, и вручила Варенухе новый конвертик.

Li tenis la aŭdilon en la mano, cerbumante kien ankoraŭ li telefonu, kiam envenis la virino alportinta la unuan fulmtelegramon kaj transdonis al Varenuĥa novan koverteton.

Торопливо вскрыв его, Варенуха прочитал напечатанное и свистнул.

Haste ĝin malferminte, Varenuĥa legis la tajpaĵon kaj fajfetis.

— Что еще?

— Kio ankoraŭ?

— Нервно дернувшись, спросил Римский.

— nervoze tikis Rimskij.

Варенуха молча подал ему, телеграмму и финдиректор увидел в ней слова:

Senvorte Varenuĥa prezentis al li la telegramon kaj la financa direktoro vidis la vortojn:

«Умоляю верить брошен Ялту гипнозом Воланда молнируйте угрозыску подтверждение личности Лиходеев».

Petegas kredu ĵetitas Jalten per Volanda hipnotismo stop Fulmtelegrafu miliciejen identkonfirmon. Latronov.

Римский и Варенуха, касаясь друг друга головами, перечитывали телеграмму, а перечитав, молча уставились друг на друга.

Interproksimiĝinte la kapojn, Rimskij kaj Varenulia relegis la telegramon, kaj releginte ili silente gapis unu sur la alian.

— Граждане!

— Civitanoj!

— Вдруг рассердилась женщина, — расписывайтесь, а потом уж будете молчать сколько угодно!

— subite ekkoleris la virino, — kvitancu kaj poste silentadu kiom vi deziras!

Я ведь молнии разношу.

Ja fulmojn mi disportas.

Варенуха, не спуская глаз с телеграммы, криво расчеркнулся в тетради, и женщина исчезла.

Sen demovi sian rigardon disde la telegramo, Varenuĥa desegnis oblikvan zigzagon en la kajero kaj la virino malaperis.

— Ты же с ним в начале двенадцатого разговаривал по телефону?

— Tamen nelonge post la dek unua ja vi interparolis kun li telefone, ĉu?

— В полном недоумении заговорил администратор. — Да смешно говорить! — Пронзительно закричал Римский,

— Ridindaj rezonoj! — akravoĉe kriis Rimskij.

— разговаривал или не разговаривал, а не может он быть сейчас в Ялте!

— Sendepende de tio, ĉu ni interparolis, ĉu ne, tutegale li ne povas nun esti en Jalto!

Это смешно!

Tio estas ridinda!

— Он пьян...

— Li estas ebria ...

— Сказал Варенуха.

— diris Varenuĥa.

— Кто пьян?

— Kiu estas ebria?

— Спросил Римский, и опять оба уставились друг на друга.

— demandis Rimskij, kaj denove ili ekgapis unu la alian.

Что телеграфировал из Ялты какой-то самозванец или сумасшедший, в этом сомнений не было; но вот что было странно:

Ke el Jalto telegrafis nom’uzurpinto aŭ frenezulo, tio estis nedubebla; tamen jen strangaĵo:

откуда же Ялтинский мистификатор знает Воланда, только вчера приехавшего в Москву?

kiel la Jalta mistifikanto povas scii pri Voland, kiu nur hieraŭ venis en Moskvon?

Откуда он знает о связи между Лиходеевым и Воландом?

Kiel li eksciis pri la rilato inter Voland kaj Latronov?

— «Гипнозом...» — Повторял Варенуха слово из телеграммы, — откуда же ему известно о Воланде?

— Hipnotismo ... — ripetis Varenuĥa la vorton el la telegramo, — kiel do li eksciis pri Voland?

— Он поморгал глазами и вдруг вскричал решительно: — да нет, чепуха, чепуха, чепуха!

— Li mire palpebrumis kaj rezolute ekkriis: — Ne, absurdo, absurdo, absurdo!

— Где он остановился, этот Воланд, черт его возьми?

— Kie li enloĝiĝis, tiu Voland, la diablo lin prenu?

— спросил Римский.

— demandis Rimskij.

Варенуха немедленно соединился с интуристским бюро и, к полному удивлению Римского, сообщил, что Воланд остановился в квартире Лиходеева.

Varenuĥa tuj telefonis al la Alilandanburoo, kaj konsternis la financan direktoron per la informo, ke Voland loĝas ĉe Latronov.

Набрав после этого номер Лиходеевской квартиры, Варенуха долго слушал, как густо гудит в трубке.

Post kio Varenuĥa diskis la numeron de la apartamento kaj dum kelka tempo aŭskultis la dikajn vokzumojn.

Среди этих гудков откуда-то издалека послышался тяжкий, мрачный голос, пропевший:

Inter ili aŭdiĝis de malproksime venanta voĉo, peza kaj morna, kiu kantis: «...

«...Скалы, мой приют...» — И Варенуха решил, что в телефонную сеть откуда-то прорвался голос из радиотеатра.

Rokoj, mia restadej’ ...» — kaj li decidis, ke radiodissendo penetris en la telefonian reton ...

— Не отвечает квартира, — сказал Варенуха, кладя трубку на рычаг, — попробовать разве позвонить еще...

— La apartamento ne respondas, — diris Varenuĥa remetante la aŭdilon, — eble provi ankoraŭ ...

Он не договорил.

Li ne finis la frazon.

В дверях появилась все та же женщина, и оба, и Римский и Варенуха, поднялись ей навстречу, а она вынула из сумки уже не белый, а какой-то темный листок.

En la pordo denove aperis tiu sama virino, kaj ambaŭ, Rimskij kaj Varenuha, ekstaris renkonte, dum ŝi eligis el la saketo folion, kiu ĉi foje estis ne blanka sed ia malhela.

— Это уже становится интересно, — процедил сквозь зубы Варенуха, провожая взглядом поспешно уходящую женщину.

— Tio iĝas vere interesa, — tradente murmuris Varenulia, postrigardante la virinon rapideme foriri.

Первый листком овладел Римский.

Unua la folieton ekprenis Rimskij.

На темном фоне фотографической бумаги отчетливо выделялись черные писаные строки:

Sur la malhela fono de la fotopapero klare videblis nigraj linioj de manskribaĵo:

«Доказательство мой почерк моя подпись молнируйте подтверждение установите секретное наблюдение Воландом Лиходеев».

Pruve mia skribmaniero mia subskribo Telegrafu konfirmon Sekrete observigu Volandon. Latronov.

За двадцать лет своей деятельности в театрах Варенуха видал всякие виды, но тут он почувствовал, что ум его застилается как бы пеленою,

Dum la dudek jaroj de sia agado en teatroj Varenuĥa vidis diversajn aferojn, tamen ĉi tiam li sentis sian menson droni en densa nebulo,

и он ничего не сумел произнести, кроме житейской и притом совершенно нелепой фразы: — Этого не может быть!

kaj nenion li povis diri krom la banalan kaj absolute stultan frazon: — Tio estas malebla!

Римский же поступил не так.

Nu, Rimskij agis alimaniere.

Он поднялся, открыл дверь, рявкнул в нее курьерше, сидящей на табуретке: — Никого, кроме почтальонов, не впускать!

Li ekstaris, malfermis la pordon, de tie bojkriis al la kurierino sidanta sur tabureto: — Neniun enlasi krom leterportistojn!

— И запер кабинет на ключ.

— kaj ŝlosis la pordon.

Затем он достал из письменного стола кипу бумаг и начал тщательно сличать жирные, с наклоном влево, буквы в фотограмме с буквами в степиных резолюциях и в его же подписях, снабженных винтовой закорючкой.

Post tio li prenis el la skribotablo paperstakon kaj komencis zorge kompari la dikajn, maldekstren klinitajn literojn de la fototelegramo kun la literoj de Steĉjo en liaj decidoformuloj sur la dokumentoj kaj en liaj spiralparafaj subskriboj.

Варенуха, навалившись на стол, жарко дышал в щеку Римского.

Varenuĥa, duonkuŝante sur la tablo, varme spiris sur la vangon de Rimskij.

— Это его почерк, — наконец твердо сказал финдиректор, а Варенуха отозвался, как эхо: — Его.

— Tio estas lia mano, — finfine diris la financa direktoro konvinkite, kaj Varenuĥa eĥis: — Lia.

Вглядевшись в лицо Римского, администратор подивился перемене, происшедшей в этом лице.

La administristo pli atente rigardis al Rimskij kaj miris pri tio, kiel ŝanĝiĝis ties vizaĝo.

И без того худой финдиректор как будто еще более похудел и даже постарел,

Nature maldika, la financa direktoro ŝajnis ankoraŭ pli maldikiĝinta, eĉ maljuniĝinta,

а глаза его в роговой оправе утратили свою обычную колючесть, и появилась в них не только тревога, но даже как будто печаль.

liaj okuloj en la korna muntumo pcrdis sian kutiman pikemon, en ili aperis ne nur maltrankvilo, en ili ankaŭ estis eĉ io simila al melankolio.

Варенуха проделал все, что полагается человеку в минуты великого изумления.

Varenuĥa plenumis ĉion, kio decas al homo en horo de granda miro.

Он и по кабинету пробежался, и дважды вздымал руки, как распятый, и выпил целый стакан желтоватой воды из графина, и восклицал: — Не понимаю!

Li iris tien kaj reen tra la kabineto, dufoje li levis la brakojn kvazaŭ krucumito, li eltrinkis plenan glason da ruĝeta akvo kiu stagnis en la karafo, kaj phirfoje li ekkriis: — Mi ne komprenas!

Не по-ни-ма-ю!

Mi ne kom-pre-nas!

Римский же смотрел в окно и напряженно о чем-то думал.

Dume Rimskij rigardis tra la fenestro kaj streĉe pensis.

Положение финдиректора было очень затруднительно.

La situacio de la financa direktoro estis tre malfacila.

Требовалось тут же, не сходя с места, изобрести обыкновенные объяснения явлений необыкновенных.

Necesis tuj, senprokraste trovi ordinaran eksplikon pri fenomenoj eksterordinaraj.

Прищурившись, финдиректор представил себе степу в ночной сорочке и без сапог влезающим сегодня около половины двенадцатого в какой-то невиданный сверхбыстроходный самолет,

Kuntirinte la palpebrojn, la financa direktoro imagis Steĉjon en noktoĉemizo, senŝuan, grimpi hodiaŭ matene, nelonge antaŭ la dek unua kaj duono, en ian sekretan superrapidan avion,

а затем его же, степу, и тоже в половине двенадцатого, стоящим в носках на аэродроме в Ялте...

kaj poste, tiun saman ŝtrumpetvestitan Steĉjon, ankaŭ je la dek unua tridek, stari sur la aerodromo de Jalto ...

Черт знает что такое!

groteska ideo!

Может быть, не Степа сегодня говорил с ним по телефону из собственной своей квартиры?

Ĉu estas certe, ke ĝuste Steĉjo telefonis al li el sia loĝejo?

Нет, это говорил Степа!

Jes, certe, parolis Steĉjo!

Ему ли не знать степиного голоса!

Ja pri ties voĉo li ne povis erari!

Да если бы сегодня и не Степа говорил, то ведь не далее чем вчера, под вечер, Степа из своего кабинета явился в этот самый кабинет с этим дурацким договором и раздражал финдиректора своим легкомыслием.

Cetere, eĉ se ne Steĉjo parolis hodiaŭ, ja ne pli frue ol fine de la hieraŭa tago Steĉjo estis veninta en ĉi tiun kabineton kun sia idiota kontrakto kaj ĉi tie incitadis la financan direktoron per sia frivolo.

Как это он мог уехать или улететь, ничего не сказав в театре?

Kiel do li povis forveturi aŭ forflugi nenion dirinte en la teatro?

Да если бы и улетел вчера вечером, к полудню сегодняшнего дня не долетел бы.

Kaj eĉ se li estus forfluginta hieraŭ vespere, eĉ tiam li ne venus tien antaŭ la hodiaŭa tagmezo.

Или долетел бы?

Ĉu?

— Сколько километров до Ялты?

— Kiom da kilometroj estas ĝis Jalto?

— Спросил Римский.

— demandis Rimskij.

Варенуха прекратил свою беготню и заорал: — Думал!

Varenuha ĉesigis sian navedadon kaj kriis: — Pensite!

Уже думал!

Jam mi pensis pri tio!

До севастополя по железной дороге около полутора тысяч километров.

Ĝis Sebastopolo per fervojo estas proksimume mil kvincent kilometroj.

Да до Ялты накинь еще восемьдесят километров.

Ĝis Jalto aldonu ankoraŭ okdek.

Но по воздуху, конечно, меньше.

Per aero, kompreneble, iom malpli.

Гм... Да... Ни о каких поездах не может быть и разговора.

Hm ... Jes ... Sekve, pri la fervojo ne temu.

Но что же тогда?

Sed kio do restas?

Истребитель?

Ĉas’avio?

Кто и в какой истребитель пустит степу без сапог?

Sed kiu kaj en kian avion enlasos Steĉjon sen ŝuoj?

Зачем?

Por kiu celo?

Может быть, он снял сапоги, прилетев в Ялту?

Ĉu li demetis siajn botojn veninte en Jalton?

То же самое: зачем?

La sama demando: Por kiu celo?

Да и в сапогах в истребитель его не пустят!

Cetere, eĉ botvestitan neniu lin enlasus en ĉas’avion!

Да и истребитель тут ни при чем.

Cetere ankaŭ ĉas’avio ne estas solvo.

Ведь писано же, что явился в угрозыск в половине двенадцатого дня, а разговаривал он по телефону в москве...

Ja estas skribite, ke li venis la miliciejon je la dek unua kaj duono, mi, el Moskvo li ankoraŭ telefonis je ...

Позвольте-ка...

sekundon ...

Тут перед глазами Римского возник циферблат его часов...

ĉi tiam antaŭ la okuloj de Rimskij aperis la ciferplato de lia horloĝo ...

Он припоминал, где были стрелки.

Li rememoris, kie estis la montriloj.

Ужас!

Terure!

Это было в двадцать минут двенадцатого.

Tio okazis je la dek unua dudek.

Так что же это выходит?

Do, kio okazis?

Если предположить, что мгновенно после разговора Степа кинулся на аэродром и достиг его за пять, скажем, минут, что, между прочим, тоже немыслимо, то выходит, что самолет, снявшись тут же, в пять минут покрыл более тысячи километров?

Oni supozu, ke tuj post la telefonado Steĉjo impetis al la aerodromo, ĝin atingis, ni diru, post kvin minutoj — kio, cetere, ankaŭ estas malebla — do rezultas, ke la avio, tuj ekfluginte, dum kvin minutoj faris pli ol mil kilometrojn, ĉu?

Следовательно, в час он покрывает более двенадцати тысяч километров!!

Sekve, dum unu horo ĝi faras pli ol dek du mil kilometrojn!!

Этого не может быть, а значит, его нет в Ялте.

Tio estas malebla, do li ne estas en Jalto.

Что же остается?

Kio restas?

Гипноз?

Ĉu hipnotismo?

Никакого такого гипноза, чтобы швырнуть человека за тысячу километров, на свете нету!

Ne estas en la mondo tia hipnotismo, kiu ĵetus homon je mil kilometroj for!

Стало быть, ему мерещится, что он в Ялте!

Sekve, Steĉjo haluciniĝas, ke li estas en Jalto!

Ему-то, может быть, и мерещится, а Ялтинскому угрозыску тоже мерещится?

Bone, li haluciniĝu, sed ĉu ankaŭ la kriminala milicio de Jalto haluciniĝas?!

Ну, нет, извините, этого не бывает!...

Nu ne, pardonon, tio estas absurdaĵo!..

Но ведь телеграфируют они оттуда?

Sed ili telegrafas ja de tie!

Лицо финдиректора было буквально страшно.

La vizaĝo de la financa direktoro aspektis vere timige.

Ручку двери снаружи в это время крутили и дергали, и слышно было, как курьерша за дверями отчаянно кричала: — Нельзя!

De ekstere la anso de la pordo estis turnata kaj skuata, oni aŭdis la kurierinon despere krii ĉe la pordo: — Ne!

Не пущу!

Malpermesite!

Хоть зарежьте!!

Unue min murdu!

Заседание!

Kunsido!

Римский, сколько мог, овладел собою, взял телефонную трубку и сказал в нее: — Дайте сверхсрочный разговор с Ялтой.

Rimskij, kiom li povis, reakiris la memregadon, prenis la aŭdparolilon kaj en ĝin diris: — Donu superurĝan interparolon kun Jalto.

«Умно!» — Мысленно воскликнул Варенуха.

«Sprite!» mense ekkriis Varenuĥa.

Но разговор с Ялтой не состоялся,

Sed la interparolo kun Jalto ne okazis.

Римский положил трубку и сказал: — Как назло, линия испортилась.

Rimskij remetis la aŭdilon kaj diris: — Kvazaŭ speciale, la lineo difektiĝis.

Видно было, что порча линии его почему-то особенно сильно расстроила и даже заставила задуматься.

Ŝajnis, ke la paneo lin ial tre impresis, eĉ seriozigis.

Подумав немного, он опять взялся за трубку одной рукой, другой стал записывать то, что говорил в трубку: — Примите сверхмолнию.

Post kelka pripensado li per unu mano reprenis la aŭdilon kaj per la alia komencis skribi la telefonatan mesaĝon: — Akceptu superfulmon.

Варьете. Да. Ялта.

Varieteo. Jes. Jalto.

Угрозыск. Да.

Kriminala milicio. Jes.

«Сегодня около половины двенадцатого Лиходеев говорил мною телефону Москве, точка.

«Hodiaŭ ĉirkaŭ 11h30 Latronov Moskve al mi telefonis stop

После этого на службу не явился и разыскать его телефонам не можем, точка.

Poste oficejon ne venis kaj telefone ne troveblas stop

Почерк подтверждаю, точка.

Skribmanieron mi konfirmas stop

Меры наблюдения указанным артистом принимаю.

Zorgos observigi artiston.

Финдиректор Римский».

Financdirektoro Rimskij».

«Очень умно!» — Подумал Варенуха, но не успел подумать как следует, как в голове у него пронеслось слово: «Глупо!

«Tre sprite!» pensis Varenuĥa, sed antaŭ ol li finis la penson, alia vorto ĝin eklipsis en lia menso: «Stultaĵo!

Не может быть он в Ялте!»

Li ne povas esti en Jalto!»

Римский же тем временем сделал следующее:

Dume Rimskij jen kion faris:

аккуратно сложил все полученные телеграммы и копию со своей в пачку, пачку вложил в конверт, заклеил его, надписал на нем несколько слов и вручил его Варенухе, говоря.

li zorge kolektis en unu stakon ĉiujn ricevitajn telegramojn kaj la kopion de la sia, ŝovis la stakon en koverton, ĝin glufermis, surskribis kelkajn vortojn kaj enmanigis la koverton al Varenuĥa, dirante:

— Сейчас же, Иван Савельевич, лично отвези.

— Tuj, Ivano Saveljiĉ, mem portu tion.

Пусть там разбирают.

Malimpliki tion estas ilia afero.

«А вот это действительно умно!» — Подумал Варенуха и спрятал конверт в свой портфель.

«Jen kio estas vere sprita!» pensis Varenuĥa kaj metis la koverton en sian tekon.

Затем он еще раз на всякий случай навертел на телефоне номер степиной квартиры, прислушался и радостно и таинственно замигал и загримасничал.

Poste li lastaŝance diskis la telefonnumeron de Steĉjo kaj iom aŭskultinte li ĝoje kaj signifoplene ekgrimacis kaj ekpalpebmmadis.

Римский вытянул шею.

Rimskij etendis la kolon.

— Артиста Воланда можно попросить?

— Ĉu mi povas paroli al artisto Voland?

— Сладко спросил Варенуха.

— miele demandis Varenuĥa.

— Они заняты, — ответила трубка дребезжащим голосом, — а кто спрашивает?

— La sinjoro estas okupita, — kapravoĉe respondis la aŭdilo, — sed kiu parolas?

— Администратор Варьете Варенуха.

— La administristo de Varieteo, Varenulia.

— Иван васильевич?

— Ĉu Ivano Saveljiĉ?

— Радостно вскричала трубка, — страшно рад слышать ваш голос!

— ekjubilis la aŭdilo, — terure mi ĝojas aŭdi vian voĉon!

Как ваше здоровье?

Kiel vi fartas?

— Мерси, — изумленно ответил Варенуха, — а с кем я говорю?

— Merci, — tre surprizite respondis Varenuĥa, — kiu estas ĉe la aparato?

— Помощник, помощник его и переводчик Коровьев, — трещала трубка, — весь к вашим услугам, милейший Иван Савельевич!

— Lia helpanto, lia helpanto kaj interpretisto Kerubjev, — ĉirpis la aŭdilo, — tute preta vin servi, karega Ivano Saveljiĉ!

Распоряжайтесь мной как вам будет угодно.

Disponu pri mi laŭ via bontrovo.

Итак? — Простите, что, Степана Богдановича Лиходеева сейчас нету дома?

Do? — Pardonu, ĉu Stefano Bogdanoviĉ nun ne estas hejme?

— Увы, нету! Нету!

— Ho ve, for! For!

— Кричала трубка, — уехал.

— kriis la aŭdilo. — Li forveturis.

— А куда?

— Kaj kien?

— За город кататься на машине.

— Ekster la urbon, promenveturi en aŭtomobilo.

— К... Как? Ка... Кататься?

— K.. .kiel? Pro.. .promenveturi?

А когда же он вернется?

Kaj kiam li revenos?

— А сказал, подышу свежим воздухом и вернусь!

— Nu, «Mi iom spiru», li diris, «freŝan aeron kaj poste mi revenos!»

— Так...

— Bone ...

— Растерянно сказал Варенуха, — мерси.

— konsternite diris Varenuha, — merci.

Будьте добры передать месье Воланду, что выступление его сегодня в третьем отделении.

Bonvolu diri al monsieŭr Voland, ke lia elpaŝo estos hodiaŭ en la tria parto.

— Слушаю. Как же. Непременно. Срочно. Всеобязательно.

— Certe. Nepre. Sendube. Urĝe. Ĉiel.

Передам, — отрывисто стукала трубка.

Promesite, — tiktakis la aŭdilo.

— Всего доброго, — удивляясь, сказал Варенуха.

— Ĉion bonan, — diris Varenulia mirante.

— Прошу принять, — говорила трубка,

— Bonvole akceptu, — plu parolis la aparato,

— мои наилучшие, наигорячейшие приветы и пожелания! Успехов! Удач! Полного счастья. Всего!

— miajn plej korajn, plej varmajn salutojn kaj bondezirojn! Sukcesojn! Bonŝancon. Plenan feliĉon. Ĉion!

— Ну, конечно! Я же говорил!

— Nu certe! Ĝuste kiel mi diris!

— Возбужденно кричал администратор,

— ekscitite ekkriis la administristo.

— никакая не Ялта, а он уехал за город!

— Temas pri nenia Jalto, li simple promenveturas ekster la urbo!

— Ну, если это так, — бледнея от злобы, заговорил финдиректор,

— Se estas tiel, — paliĝante pro kolero diris la financa direktoro,

— то уж это действительно свинство, которому нет названия!

— tiam vere temas pri senprecedenca porkaĵo!

Тут администратор подпрыгнул и закричал так, что Римский вздрогнул: — Вспомнил!

Je tiu momento la administristo saltetis kaj kriis tiel, ke Rimskij ekskuiĝis: — Mi scias!

Вспомнил!

Mi rememoris!

В Пушкино открылась чебуречная «Ялта»!

En Puŝkino oni aranĝis tataran restoracion «Jalto»!

Все понятно!

Ĉio klaras!

Поехал туда, напился и теперь оттуда телеграфирует!

Li tien veturis, drinkis, kaj nun de tie telegrafas!

— Ну, уж это чересчур, — дергаясь щекой, ответил Римский,

— Nu, tio estas troaĵo, — respondis Rimskij.

и в глазах его горела настоящая тяжелая злоба,

Lia vango tikis, en liaj okuloj brulis vera, peza malicego.

— ну что ж, дорого ему эта прогулка обойдется, — тут он вдруг споткнулся и нерешительно добавил: — но как же, ведь угрозыск...

— Kare kostos al li tiu promenveturo, — ĉi tiam li stumble haltis kaj hezite aldonis: — Tamen ... la milicio — ?

— Это вздор!

— Mistifiko!

Его собственные шуточки, — перебил экспансивный администратор и спросил:

Liaj propraj blagoj, — interrompis la ekscitiĝema administristo, kaj demandis:

— а пакет-то везти?

— Do, ĉu mi portu la koverton?

— Обязательно, — ответил Римский.

— Nepre, — respondis Rimskij.

И опять открылась дверь, и вошла та самая...

Kaj ankoraŭfoje malfermiĝis la pordo: denove ŝi venis ...

«Она!» — Почему-то с тоской подумал Римский.

«Ŝi!» ial angore pensis Rimskij.

И оба встали навстречу почтальонше.

Kaj ambaŭ viroj ekstaris renkonte al la leterportistino.

На этот раз в телеграмме были слова: «Спасибо подтверждение срочно пятьсот угрозыск мне завтра вылетаю Москву Лиходеев».

Ĉi foje la telegramo tekstis: Dankas konfirmon Urĝe al mi miliciejen kvincent Morgaŭ flugos Moskven. Latronov.

— Он с ума сошел...

— Li freneziĝis ...

— Слабо сказал Варенуха.

— diris Varenuĥa per malforta voĉo.

Римский же позвенел ключом, вынул из ящика несгораемой кассы деньги, отсчитал пятьсот рублей, позвонил, вручил курьеру деньги и послал его на телеграф.

Rimskij tintis per la ŝlosilo, prenis monon el la kiraskesto, denombris kvincent rublojn, sonorigis, enmanigis la monon al la kuriero kaj sendis lin al la telegrafejo.

— Помилуй, Григорий Данилович, — не веря своим глазам, проговорил Варенуха, — по-моему, ты зря деньги посылаешь.

— Pardonu, Gregoro Daniloviĉ, — murmuris Varenuĥa ne kredante al siaj okuloj, — ŝajnas al mi, ke vane vi sendas la monon.

— Они придут обратно, — отозвался Римский тихо,

— Ĝi bon’orde revenos, — diris Rimskij mallaŭte,

— а вот он сильно ответит за этот пикничок,

— sed por li tiu pikniketo havos nebagatelajn sekvojn.

— и добавил, указывая на портфель Варенухи: — поезжай, Иван Савельевич, не медли.

— Almontrante la tekon de Varenuha, la financa direktoro aldonis: — Veturu, Ivano Saveljiĉ, ne pcrdu tempon.

И Варенуха с портфелем выбежал из кабинета.

Kaj Varenulia kun sia teko rapidis el la kabineto.

Он спустился в нижний этаж, увидел длиннейшую очередь возле кассы,

Li malsupriĝis al la ter’etaĝo, vidis la longegan atendovicon antaŭ la kaso,

узнал от кассирши, что та через час ждет аншлага, потому что публика прямо валом пошла, лишь только увидела дополнительную афишу,

ricevis de la kasistino la informon, ke probable dum unu horo ĉio disvendiĝos, ĉar de kiam aperis la kromafiŝo la publiko venas torente,

велел кассирше загнуть и не продавать тридцать лучших мест в ложах и партере,

ordonis al ŝi reteni tridek el la plej bonaj lokoj en loĝioj kaj en la partero,

выскочив из кассы, тут же на ходу отбился от назойливых контрамарочников и нырнул в свой кабинетик, чтобы захватить кепку.

pafiĝinte el la kasejo li sen halti malembarasis sin je la teduloj ĉasantaj senpagan enirbileton kaj glitis en sian ĉambreton por preni sian kaskedon.

В это время затрещал телефон.

Je tiu momento ektintis la tclefono.

— Да!

— Jes!

— Крикнул Варенуха.

— kriis Varenuha.

— Иван Савельевич?

— Ĉu Ivano Saveljiĉ?

— Осведомилась трубка препротивным гнусавым голосом.

— demandis la aŭdilo per abomena nazsona voĉo.

— Его нет в театре!

— Li ne estas en la teatro!

— Крикнул было Варенуха, но трубка сейчас же перебила: — Не валяйте дурака, Иван Савельевич, а слушайте.

— komencis la administristo, sed la aŭdilo tuj lin interrompis: — Ne stultumu, Ivano Saveljiĉ, kaj aŭskultu.

Телеграммы эти никуда не носите и никому не показывайте.

La telegramojn nenien portu kaj al neniu ilin montru.

— Кто это говорит?

— Kiu tie parolas?

— Взревел Варенуха, — прекратите, гражданин, эти штучки!

— blekegis Varenuĥa, — ĉesu, civitano, tiujn ŝercojn!

Вас сейчас же обнаружат!

Oni tuj vin malkaŝos!

Ваш номер?

Diru vian telefonnumeron!

— Варенуха, — отозвался все тот же гадкий голос, — ты русский язык понимаешь?

— Varenuha, — diris la abomena voĉo, — ĉu vi komprenas la rusan?

Не носи никуда телеграммы.

Nenien portu la telegramojn.

— А, так вы не унимаетесь?

— Do vi persistas!

— Закричал администратор в ярости, — ну смотрите же!

— furiozis la administristo, — nu, vin gardu!

Поплатитесь вы за это, — он еще прокричал какую-то угрозу, но замолчал, потому что почувствовал, что в трубке его никто уже не слушает.

Vi pagos pro tio, — li kriis ankoraŭ unu minacon kaj eksilentis, ĉar li sentis maleston de la aŭskultanto cn la aŭdilo.

Тут в кабинетике как-то быстро стало темнеть.

Ĉi tiam en la malvasta oficejo iel rapide krepuskiĝis.

Варенуха выбежал, захлопнув за собою дверь и через боковой ход устремился в летний сад.

Varenuha impetis eksteren, ĵetfermis la pordon kaj per la flanka elirejo rapidis en la somerĝardenon.

Администратор был возбужден и полон энергии.

La administristo estis ekscitita kaj plena je energio.

После наглого звонка он не сомневался в том, что хулиганская шайка проделывает скверные шуточки и что эти шуточки связаны с исчезновением Лиходеева.

Post la insolenta telefonaĵo li estis jam certa, ke huligana bando aranĝas fi-ŝercojn, kaj ke tiuj fi-ŝercoj senpere rilatas la malaperon de Latronov.

Желание изобличить злодеев душила администратора, и, как это ни странно, в нем зародилось предвкушение чего-то приятного.

La deziro senmaskigi la malbonfarulojn bolis en lia animo, kaj — stranga afero — en li naskiĝis la antaŭsento pri io agrabla.

Так бывает, когда человек стремится стать центром внимания, принести куда-нибудь сенсационное сообщение.

Tiel estas, kiam oni strebas iĝi la centro de la ĝenerala atento, kiam oni portas sensaciaĵon.

В саду ветер дунул в лицо администратору и засыпал ему глаза песком, как бы преграждая путь, как бы предостерегая.

En la ĝardeno la vento ekblovis al la administristo en la vizaĝon kaj verŝis sablon en liajn okulojn, kvazaŭ barante al li la vojon, kvazaŭ avertante.

Хлопнула во втором этаже рама так, что чуть не вылетели стекла, в вершинах кленов и лип тревожно прошумело, потемнело и посвежело.

En la supra etaĝo knalis fenestro kaj malmulte mankis, ke ĝiaj vitroj falu en rompopecoj, tra la pintoj de la aceroj kaj de la tilioj pasis alarma susuro. Malheliĝis kaj friskiĝis.

Администратор протер глаза и увидел, что над Москвой низко ползет желтобрюхая грозовая туча.

La administristo frotis la okulojn kaj vidis flavventran nubegon fulmotondran malalte rampi super Moskvo.

Вдали густо заворчало.

De fore aŭdiĝis densa grumblego.

Как ни торопился Варенуха, неодолимое желание потянуло его забежать на секунду в летнюю уборную, чтобы на ходу проверить, одел ли монтер в сетку лампу.

Malgraŭ la urĝo Varenulia ne povis rezisti la ideon forflankiĝi por unu sekundo al la somera necesejo por preterpase kontroli, ĉu la elektristo metis dratreton ĉirkaŭ la lampon.

Пробежав мимо тира, Варенуха попал в густую заросль сирени, в которой стояло голубоватое здание уборной.

Kurinte preter la pafejo Varenuha profundiĝis en la densan siringo-arbedaron meze de kiu staris la blueta neceseja konstruaĵo.

Монтер оказался аккуратным человеком, лампа под крышей в мужском отделении была уже обтянута металлической сеткой, но огорчило администратора то, что даже в предгрозовом потемнении можно было разобрать, что стены уже исписаны углем и карандашом.

La elektristo montris sin fidinda homo, la subtegmentan lampon en la vira parto jam protektis dratreto, tamen la administriston ĉagrenis tio, ke eĉ malgraŭ la krepusko de la venanta fulmotondro sur la muroj vidiĝis freŝaj skribaĵoj faritaj per karbo kaj krajono.

— Ну, что же это за!...

Kiel do nomi tiujn ..!

— Начал было администратор и вдруг услышал за собою голос, мурлыкнувший: — Это вы, Иван Савельевич?

— komencis la administristo, sed subite li aŭdis pepvoĉon malantaŭe miaŭi: — Ĉu Ivano Saveljiĉ?

Варенуха вздрогнул, обернулся и увидел за собою какого-то небольшого толстяка, как показалось, с кошачьей физиономией.

Varenuha ekskuiĝis, sin turnis malantaŭen kaj vidis nealtan dikulon kies fizionomio ŝajnis al li tute kata.

— Ну я, — неприязненно ответил Варенуха.

— Jes, estas mi, — li respondis glacie.

— Очень, очень приятно, — писклявым голосом отозвался котообразный толстяк и вдруг, развернувшись, ударил Варенуху по уху так, что кепка слетела с головы администратора и бесследно исчезла в отверстии сидения.

— Tre, treege agrable, — ronronis la katsimila dikulo, kaj subite li larĝasvinge frapis la administriston sur la orelon tiel, ke la kaskedo forflugis de ties kapo kaj senspure malaperis en la neceseja truo.

От удара толстяка вся уборная осветилась на мгновение трепетным светом, и в небе отозвался громовой удар.

Pro la frapo de la dikulo la tutan necesejon por unu momento inundis flagra lumo, kaj en la ĉielo ĝin ehis tondrobato.

Потом еще раз сверкнуло, и перед администратором возник второй — маленький, но с атлетическими плечами, рыжий, как огонь, один глаз с бельмом, рот с клыком.

Sekvis ankoraŭ unu ekbrilo, kaj antaŭ Varenulia aperis dua figuro — malalta sed atlete larĝaŝultra individuo, fajre rufa, kun albugo en unu okulo kaj ponarda kojnodento en la buŝo.

Этот второй, будучи, очевидно, левшой съездил администратору по другому уху.

Tiu dua, evidente maldekstrulo, batis la administriston sur la alian orelon.

В ответ опять-таки грохнуло в небе, и на деревянную крышу уборной обрушился ливень.

La ĉielo refoje eĥis per knalo kaj sur la lignan togmenton de la necesejo ektorentis pluvego.

— Что вы, товари...

— Kion vi, kama...

— Прошептал ополоумевший администратор, сообразил тут же, что слово «товарищи» никак не подходит к бандитам, напавшим на человека в общественной уборной, прохрипел: — гражда...

— konsternite balbutis la administristo, rimarkis, ke la vorto kamaradoj neniel konvenas al banditoj atakantaj homon en publika necesejo, stertoris: — civita...

— Смекнул, что и это название они не заслуживают, и получил третий страшный удар неизвестно от кого из двух, так что кровь из носу хлынула на толстовку.

— sentis, ke ankaŭ tiun titolon ili ne indas, kaj ricevis trian teruran baton, sen rimarki de kiu el la du, tian ke la sango ŝprucis el lia nazo sur la bluzon.

— Что у тебя в портфеле, паразит?

— Kion vi havas en la teko, vi, parazito?

— Пронзительно прокричал похожий на кота, — телеграммы?

— tranĉvoĉe kriis la katsimila, — la telegramojn, ĉu?

А тебя предупредили по телефону, чтобы ты их никуда не носил?

Ĉu oni avertis vin per telefono, ke vi nenien ilin portu?

Предупреждали, я тебя спрашиваю?

Ĉu oni vin avertis, mi vin demandas?

— Предупрежди... Дали... Дили... — Задыхаясь ответил администратор.

— ...ni ver... oni aver...tis, — sufokiĝante respondis la administristo.

— А ты все-таки побежал?

— Kaj tamen vi tien kuris!

Дай сюда портфель, гад!

Lasu la tekon, vipuro!

— Тем самым гнусавым голосом, что был слышен в телефоне, крикнул второй и выдрал портфель из трясущихся рук Варенухи.

— kriis la dua per tiu sama nazsona voĉo, kiu parolis en la telefono, kaj elŝiris la tekon el la tremantaj manoj de Varenuĥa.

И оба подхватили администратора под руки, выволокли его из сада и понеслись с ним по Садовой.

Ili kaptis la administriston je la ŝultroj, trenis lin el la ĝardeno kaj ekrapidis kun li laŭ la strato Sadovaja.

Гроза бушевала с полной силой, вода с грохотом и воем низвергалась в канализационные отверстия, всюду пузырилось, вздувались волны, с крыш хлестало мимо труб, из подворотен бежали пенные потоки.

La fulmotondro furiozis je sia plena forto, la akvo muĝis kaj frakasiĝis falante en la kloakajn aperturojn, ĉio bobelis, ĉie ŝvelis ondoj, de la tegmentoj la akvo superverŝiĝis preter la defluiloj, el sub la pordegoj ŝprucis ŝaŭmaj torentoj.

Все живое смылось с Садовой, и спасти Ивана Савельевича было некому.

Ĉio viva forlaviĝis de Sadovaja, kaj neniu povis savi Varenuhan.

Прыгая в мутных реках и освещаясь молниями, бандиты в одну секунду доволокли полуживого администратора до дома №302-бис, влетели с ним в подворотню, где к стенке жались две босоногие женщины, свои туфли и чулки держащие в руках.

Saltante en la malklaraj riveroj, prilumate de la fulmoj, la banditoj en unu sekundo trenis la duonvivan administriston ĝis la domo 302-bis kaj enflugis kun li sub ĝian arkon, kie rifuĝis du nudpiedaj virinoj, tenantaj en la manoj siajn ŝuojn kaj ŝtrumpojn.

Затем кинулись в шестой подъезд, и близкий к безумию Варенуха был вознесен на пятый этаж и брошен на пол в хорошо знакомой ему полутемной передней квартиры степы Лиходеева.

Poste la malbonfaruloj impetis en la sesan enirejon, kaj levinte la preskaŭ freneziĝintan administriston en la kvinan etaĝon ili lin ĵetis sur la plankon en la bone de li konata duonluma antaŭĉambro de la loĝejo de Steĉjo Latronov.

Тут оба разбойника сгинули, а вместо них появилась в передней совершенно нагая девица — рыжая, с горящими фосфорическими глазами.

Ĉi tiam ambaŭ banditoj malaperis anstataŭite de absolute nuda fraŭlino, rufa kaj kun fosforeske brilantaj okuloj.

Варенуха понял, что это-то и есть самое страшное из всего, что приключилось с ним, и, застонав, отпрянул к стене.

Varenuĥa komprenis, ke ĉi tio estas la plej terura en la tuta afero kaj ekĝeminte li gluiĝis al la muro,

А девица подошла вплотную к администратору и положила ладони рук ему на плечи.

La fraŭlino venis tute proksimen al la administristo kaj metis siajn manojn sur liajn ŝultrojn.

Волосы Варенухи поднялись дыбом, потому что даже сквозь холодную, пропитанную водой ткань толстовки он почувствовал, что ладони эти еще холоднее, что они холодны ледяным холодом.

La haroj stariĝis sur lia kapo, ĉar eĉ tra la malvarma, je akvo sorbigita bluzo li sentis, ke tiuj du manoj estas ankoraŭ pli malvarmaj, ke ili estas glacie malvarmaj.

— Дай-ка я тебя поцелую, — нежно сказала девица, и у самых его глаз оказались сияющие глаза.

— Lasu min doni al vi unu kison, — tenere diris la fraŭlino, kaj Varenuĥa vidis ŝiajn lumantajn okulojn tuj antaŭ la siaj.

Тогда Варенуха лишился чувств и поцелуя не ощутил.

Tiam li svenis kaj la kison ne perceptis.

Глава 11.

Ĉapitro 11

Раздвоение Ивана

LA DISDUIĜO DE IVANO

Бор на противоположном берегу реки, еще час назад освещенный майским солнцем, помутнел, размазался и растворился.

La transrivera pin’arbaro, sur kiun antaŭ unu horo ankoraŭ lumis la maja suno, malklariĝis, disfluis, kaj perdiĝis.

Вода сплошной пеленой валила за окном.

La densa akvovualo torentis malsupren.

В небе то и дело вспыхивали нити, небо лопалось, комнату больного заливало трепетным пугающим светом.

En la ĉielo fojon post fojo flamiĝis fajrofadenoj, la ĉielo krevadis, la ĉambron de la malsanulo inundadis timiga trembrila lumo.

Иван тихо плакал, сидя на кровати и глядя на мутную, кипящую в пузырях реку.

Ivano mallaŭte ploris sidante sur la lito kaj rigardante la malklaran riveron ŝaŭme boli.

При каждом ударе грома он жалобно вскрикивал и закрывал лицо руками.

Ĉe ĉiu tondrobato li ĝemetis kaj kaŝis la vizaĝon en la manoj.

Исписанные Иваном листки валялись на полу; их сдуло ветром, влетевшим в комнату перед началом грозы.

Paperfolioj kovritaj per liaj skribaĵoj dise kuŝis sur la planko; ilin forblovis de la tableto ventopuŝo penetrinta en la ĉambron ĵus antaŭ la fulmotondro.

Попытки поэта сочинить заявление насчет страшного консультанта не привели ни к чему.

La provoj de la poeto verki deklaron pri la danĝera konsilisto rezultigis nenion.

Лишь только он получил от толстой фельдшерицы, которую звали Прасковьей Федоровной, огрызок карандаша и бумагу, он деловито потер руки и торопливо пристроился к столику.

Ricevinte de la dika vickuracistino, kies nomo estis Praskovja Fjodorovna, paperon kaj krajonstumpon, li, antaŭĝuante laboron, frotis siajn manojn kaj haste sin instalis ĉe la tableto.

Начало он вывел довольно бойко: «В милицию.

La unuaj linioj prosperis al li sufiĉe facile: «Al la milicio.

Члена Массолита Ивана Николаевича Бездомного. Заявление.

De la membro de MASSOLIT I.N.Senhejmulo. Deklaro.

Вчера вечером я пришел с покойным М. А. Берлиозом на Патриаршие пруды...»

Hieraŭ vespere mi kun la forpasinto M.A.Berlioz venis al la Patriarĥa lageto ...»

И сразу поэт запутался, главным образом из-за слова «покойным».

Kaj ĉi tie la poeto haltis, precipe embarasite de la vorto forpasinto.

С места выходила какая-то безлепица: как это так — пришел с покойным?

Jam la komenco prezentis absurdaĵon: kiel do — «venis kun la forpasinto»?

Не ходят покойники!

La forpasintoj ja ne promenas!

Действительно, чего доброго, за сумасшедшего примут!

Certe, tiel li riskas ŝajni frenezulo!

Подумав так, Иван Николаевич начал исправлять написанное.

Tion pensinte Ivano ŝanĝis la skribitan.

Вышло следующее: «...С М. А. Берлиозом, впоследствии покойным...».

Rezultis jeno: ... kun M.A.Berlioz, poste forpasinta ...

И это не удовлетворило автора.

Ankaŭ ĉi tio ne kontentigis la aŭtoron.

Пришлось применить третью редакцию, а та оказалась еще хуже первых двух: «...Берлиозом, который попал под трамвай...»

Li provis trian redakcion, kiu tamen rezultis eĉ pli malbona ol la du unuaj: Berlioz, surveturota de tramo ...

— А здесь еще прицепился этот никому не известный композитор-однофамилец, и пришлось вписать: «...Не композитором...»

— tiom pli, ke en la aferon implikiĝis la de neniu konata samnoma komponisto, kaj li devis precizigi: «kaj ne la komponisto».

Намучавшись с этими двумя Берлиозами, Иван все зачеркнул и решил начать сразу с чего-то очень сильного, чтобы немедленно привлечь внимание читающего,

Tiuj du Berliozoj elĉerpis lian paciencon, li ĉion forstrekis kaj decidis komenci rekte per io tre efekta, por tuj kapti la atenton de la leganto:

и написал, что кот садился в трамвай, а потом вернулся к эпизоду с отрезанной головой.

li skribis, ke la kato provis envagoniĝi en la tramon, poste li revenis al la epizodo pri la fortranĉita kapo.

Голова и предсказание консультанта привели его к мысли о Понтии Пилате, и для вящей убедительности Иван решил весь рассказ о прокураторе изложить полностью с того самого момента, как тот в белом плаще с кровавым подбоем вышел в колоннаду иродова дворца.

La kapo kaj la antaŭdiro de la konsilisto pensigis lin pri Poncio Pilato, kaj por plia konvinkivo Ivano decidis prezenti la rakonton pri la prokuratoro ekde la momento, kiam tiu en blanka mantelo kun sangruĝa subŝtofo eliris en la portikon de la Heroda palaco.

Иван работал усердно и перечеркивал написанное, и вставлял новые слова, и даже попытался нарисовать Понтия Пилата, а затем кота на задних лапах.

Ivano fervore laboris, ion elstrekadis, superskribadis novajn vortojn kaj eĉ provis desegni Poncion Pilaton kaj la katon sur la malantaŭaj piedoj.

Но и рисунки не помогли, и чем дальше — тем путанее и непонятнее становилось заявление поэта.

Tamen la desegnaĵoj malmulte helpis, kaj ju pli li avancis, des pli konfuza kaj nekomprenebla iĝis la deklaro de la poeto.

К тому времени, как появилась издалека пугающая туча с дымящимися краями и накрыла бор и дунул ветер, Иван почувствовал, что обессилел, что с заявлением ему не совладать, не стал поднимать разлетевшихся листков и тихо и горько заплакал.

Proksimume en la tempo kiam, sterniĝinte el la malproksimo, la timiga nubego kun sia fumanta rando kovris la pin’arbaron kaj ekblovis la vento, Ivano konsciis, ke li senfortiĝis, ke la deklaron li ne sukcesos ordigi; sen zorgi pri la disflugintaj folioj li amare kaj mallaŭte ekploris.

Добродушная фельдшерица Прасковья Федоровна навестила поэта во время грозы, встревожилась, видя, что он плачет, закрыла штору, чтобы молнии не пугали больного, листки подняла с полу и с ними побежала за врачом.

La bonkora vickuracistino Praskovja Fjodorovna vizitis la poeton dum la fulmotondro, maltrankviliĝis vidante lin plori, kuntiris la kurtenojn por ke la fulmoj ne timigu la malsanulon, kolektis la foliojn de sur la planko kaj tenante ilin en la mano kuris por venigi la kuraciston.

Тот явился, сделал укол в руку Ивана и уверил его, что он больше плакать не будет, что теперь все пройдет, все изменится и все забудется.

Tiu venis, faris al Ivano injekton en la brakon kaj asertis al li, ke li ne plu ploros, ke ĉio ĉi pasos, ĉio ŝanĝiĝos kaj ĉio forgesiĝos.

Врач оказался прав.

La kuracisto diris veron.

Вскоре заречный бор стал прежним.

Baldaŭ la transrivera pin’arbaro reprenis sian antaŭan aspekton.

Он вырисовался до последнего дерева под небом, рассчистившимся до прежней полной голубизны, а река успокоилась.

Ĉiu ĝia pino klare desegniĝis sub la ĉielo, lavita ĝis la antaŭa pura lazuro; ankaŭ la rivero kvietiĝis.

Тоска начала покидать Ивана тотчас после укола, и теперь поэт лежал спокойно и глядел на радугу, раскинувшуюся по небу.

Tuj post la injekto la angoro de Ivano komencis estingiĝi, tiel ke nun la poeto trankvile kuŝis sur sia lito kaj rigardis la ĉiel’arkon etenditan sur la firmamento.

Так продолжалось до вечера, и он даже не заметил, как радуга растаяла и как загрустило и полиняло небо, как почернел бор.

Tiel daŭris ĝis la vespero, kaj li eĉ ne rimarkis la ĉielarkon disflui, nek la ĉielon iĝi malgaja kaj pala, nek la pinarbaron nigriĝi.

Напившись горячего молока, Иван опять прилег и сам подивился тому, как изменились его мысли.

Trinkinte varmegan lakton, Ivano sin rekuŝigis kaj mem miris pri tio, kiel ŝanĝiĝis liaj pensoj.

Как-то смягчился в памяти проклятый бесовский кот, не пугала более отрезанная голова, и, покинув мысль о ней, стал размышлять иван о том, что, по сути дела, в клинике очень неплохо, что Стравинский умница и знаменитость и что иметь с ним дело чрезвычайно приятно.

Iel mildiĝis la rememoro pri la malbeninda demonkato, ne plu horora estis la fortranĉita kapo, kaj forlasinte tiujn ideojn Ivano konstatis, ke finfine, en la kliniko estas tute nemalbone, ke Stravinskij estas klara kapo kaj famulo, ke havi kun li aferon estas tre agrabla.

Вечерний воздух к тому же и сладостен и свеж после грозы.

Krome, la vespera aero estas aroma kaj freŝa post la fulmotondro.

Дом скорби засыпал.

La domo de malĝojo estis endormiĝanta.

В тихих коридорах потухли матовые белые лампы, и вместо них согласно распорядку зажглись слабые голубые ночники,

En la kvietaj koridoroj estingiĝis la diafanaj blankaj ampoloj kaj anstataŭ ili konforme al la regularo heliĝis malfortaj bluaj noktolampetoj,

и все реже за дверями слышались осторожные шажки фельдшериц на резиновых половиках коридора.

ĉiam pli malofte tra la pordo aŭdiĝis delikata paŝetado de la vickuracistinoj sur la gumaj matoj de la koridoro.

Теперь Иван лежал в сладкой истоме и поглядывал то на лампочку под абажуром, льющую с потолка смягченный свет, то на луну, выходящую из-за черного бора, и беседовал сам с собою.

Nun Ivano kuŝis en dolĉa langvoro, rigardis jen la lampoŝirmilon, kiu de la plafono verŝis mildigitan lumon, jen la lunon, leviĝantan de malantaŭ la nigra arbaro, kaj interparolis kun si mem.

— Почему, собственно, я так взволновался из-за того, что Берлиоз попал под трамвай?

— Kial do mi tiel ekscitiĝis pri tio, ke Berlioz trafis sub la tramon?

— Рассуждал поэт.

— rezonis la poeto.

— В конечном счете, ну его в болото!

— Finfine, lasu mi lin al lia sortaĉo!

Кто я, в самом деле, кум ему или сват?

Ja nek per Eva nek per Adamo mi estas lia parenco.

Если как следует провентилировать этот вопрос, выходит, что я, в сущности, даже и не знал как следует покойника.

Se ekzameni la aferon tute objektive, endos agnoski, ke mi, fakte, nur tre supraĵe konis la forpasinton.

В самом деле, что мне о нем было известно?

Ja kion mi pri li sciis?

Да ничего, кроме того, что он был лыс и красноречив до ужаса.

Absolute nenion, krom ke li estis kalva kaj terure elokventa.

И далее, граждане, — продолжал свою речь Иван, обращаясь к кому-то, — разберемся вот в чем:

Kaj plu, civitanoj, — daŭrigis Ivano iun alparolante, — ni esploru jenon:

чего это я, объясните, взбесился на этого загадочного консультанта, мага и профессора с пустым и черным глазом?

Kial do mi, bonvolu tion al mi malkonfuzi, ekfuriozis kontraŭ tiu mistera konsilisto, profesoro kaj magiisto kun lia malplena kaj nigra okulo?

К чему вся нелепая погоня за ним в подштанниках и со свечкой в руках, а затем и дикая Петрушка в ресторане?

Pro kio estis la tuta absurda postkuro, en kalsono kaj kun kandeleto en la mano, kion celis la hida pelmelo en la restoracio?

— Но-но-но, — вдруг сурово сказал где-то, не то внутри, не то над ухом, прежний Иван Ивану новому, — про то, что голову Берлиозу-то отрежет, ведь он все-таки знал заранее?

— Tamen, tamen! — subite per severa voĉo obĵetis de ie, ĉu de interne, ĉu de super la orelo, la antaŭa Ivano al la Ivano nova, — pri tio, ke la kapo de Berlioz iĝos fortranĉita ja li antaŭsciis, ĉu?

Как же не взволноваться?

Kiel oni ne ekscitiĝu?

— О чем, товарищи, разговор!

— Nu, kamaradoj, kiu tion kontraŭdiras!

— Возражал новый Иван ветхому, прежнему Ивану,

— respondis la nova Ivano al la arkaika, antaŭa Ivano.

— что здесь дело нечисто, это понятно даже ребенку.

— Ke la afero estas suspektinda, tio klaras eĉ al infano.

Он личность незаурядная и таинственная на все сто.

Li estas persono neordinara kaj centprocente mistera.

Но ведь в этом-то самое интересное и есть!

Sed ĝuste tio ja estas la plej interesa!

Человек лично был знаком с Понтием Пилатом, чего же вам еще интереснее надобно?

Homo, kiu persone konis Poncion Pilaton, kion pli interesan oni povas deziri?

И вместо того, чтобы поднимать глупейшую бузу на Патриарших, не умнее ли было бы вежливо расспросить о том, что было далее с Пилатом и этим арестованным Га-Ноцри?

Kaj anstataŭ fari tiun stultan kverelaĉon ĉe la Patriarĥa, oni povis ja ĝentile lin demandi, kio poste okazis pri Pilato kaj Ha-Nocri.

А я черт знает чем занялся!

Male, mi okupiĝis pri iaj sensencaĵoj!

Важное, в самом деле, происшествие — редактора журнала задавило!

Vidu, kia grava evento: ĉefredaktoro de beletra revuo surveturita de tramo!

Да что от этого, журнал, что ли, закроется?

Do kio, ĉu la revuo ĉesos aperadi?

Ну, что ж поделаешь: человек смертен и, как справедливо сказано было, внезапно смертен.

Finfine, la homo ja estas mortema, eĉ, kiel oni tre ĝuste rimarkigis, subitmortema.

Ну, царство небесное ему!

Nu, estu paco al lia cindro!

Ну, будет другой редактор и даже, может быть, еще красноречивее прежнего.

Estos alia ĉefredaktoro, eble eĉ pli elokventa ol la ĵusa.

Подремав немного, Иван новый ехидно спросил у старого ивана: — Так кто же я такой выхожу в этом случае?

Post nelonga duondormo la nova Ivano malicete demandis la antaŭan Ivanon: — Resume, kio mi estas laŭ tiu afero?

— Дурак!

— Kreteno!

— Отчетливо сказал где-то бас, не принадлежащий ни одному из Иванов и чрезвычайно пожожий на бас консультанта.

— klare respondis de ie baso, apartenanta al neniu el la du Ivanoj kaj ege simila al la baso de la konsilisto.

Иван, почему-то не обидевшись на слово «дурак», но даже приятно изумившись ему, усмехнулся и в полусне затих.

Ial neniom ofendite per la vorto kreteno, kaj eĉ agrable surprizite, Ivano ridetis kaj resinkis en la duondormon.

Сон крался к Ивану, и уж померещилась ему и пальма на слоновой ноге, и кот прошел мимо

Silentpaŝe estis venanta sonĝo, jam ekaperis la elefantokrura palmo, kaj la kato preterpasis

— не страшный, а веселый, и, словом, вот-вот накроет сон Ивана, как вдруг решетка беззвучно поехала в сторону, и на балконе возникла таинственная фигура, прячущаяся от лунного света, и погрозила Ивану пальцем.

— neniel timiga, eĉ amuza; do, Ivano estis plene endormiĝonta, kiam subite la krado senbrue forglitis flanken kaj sur la balkono vidiĝis mistera silueto evitanta la lunlumon kaj minacanta Ivanon per la fingro.

Иван без всякого испуга приподнялся на кровати и увидел, что на балконе находится мужчина.

Sen malpleja ektimo Ivano sin levetis sur la lito kaj vidis viron stari sur la balkono.

И этот мужчина, прижимая палец к губам, прошептал: — Тссс!

Tiu viro metis la fingron sur siajn lipojn kaj flustris: — Ŝŝ!

Глава 12.

Ĉapitro 12

Черная магия и ее разоблачение

LA NIGRA MAGIO KAJ ĜIA SENMASKIGO

Маленький человек в дырявом желтом котелке и с грушевидным малиновым носом, в клетчатых брюках и лакированных ботинках выехал на сцену Варьете на обыкновенном двухколесном велосипеде.

Malgranda vireto kun trua flava bulĉapelo kaj piroforma frambokolora nazo, en kvadratita pantalono kaj lakledaj ŝuoj elvenis sur la scenejon de Varieteo rajdante ordinaran biciklon.

Под звуки фокстрота он сделал круг, а затем испустил победный вопль, от чего велосипед поднялся на дыбы.

Ĉe la sonoj de fokstroto li faris rondon, poste eligis venkokrion, tiel ke la biciklo baŭmis.

Проехавшись на одном заднем колесе, человек перевернулся вверх ногами, ухитрился на ходу отвинтить переднее колесо и пустить его за кулисы, а затем продолжал путь на одном колесе, вертя педали руками.

Plu ruliĝante sur la postrado, li ekstaris sur la manoj, iel sukcesis malfiksi la antaŭan radon, sendis ĝin en la kulison kaj daŭrigis la veturadon pedalante per la manoj.

На высокой металлической мачте с седлом наверху и с одним колесом выехала полная блондинка в трико и юбочке, усеянной серебряными звездами, и стала ездить по кругу.

Surseligite sur metalan maston, ĉe kies malsupra ekstremo estis muntita velocipeda rado, diketa blondulino en trikotaĵo kaj jupeto prisemita je arĝentaj steloj elveturis sur la scenejon kaj ankaŭe faris rondojn.

Встречаясь с ней, человек издавал приветственные крики и ногой снимал с головы котелок.

Renkontpasante preter ŝi la vireto eligadis salutkriojn kaj per la piedo levetis la bulĉapelon de sur sia kapo.

Наконец, прикатил малютка лет восьми со старческим лицом и зашнырял между взрослыми на крошечной двухколеске, к которой был приделан громадный автомобильный гудок.

Laste venis maljunulvizaĝa okjarulo kaj ekslalomis inter la du adoltoj sur sia liliputa bicikleto kun kolosa aŭtomobila hupo.

Сделав несколько петель, вся компания под тревожную дробь барабана из оркестра подкатилась к самому краю сцены,

Farinte kelkajn okojn, la tuta kompanio impetis, ĉe minaca tamburado de la orkestro, al la scenejrando,

и зрители первых рядов ахнули и откинулись, потому что публике показалось, что вся тройка со своими машинами грохнется в оркестр.

kaj la spektantoj de la unuaj vicoj sufokkrietis kaj retroĵetiĝis, ĉar al la publiko ŝajnis, ke la tuta triopo kun siaj maŝinoj tuj pumos en la orkestrejon.

Но велосипеды остановились как раз в тот момент, когда передние колеса уже грозили соскользнуть в бездну на головы музыкантам.

Sed la velocipedoj haltis ĝuste je la momento, kiam la antaŭaj radoj jam estis ruliĝontaj en la abismon sur la kapojn de la muzikistoj.

Велосипедисты с громким криком «Ап!» Соскочили с машин и раскланялись, причем блондинка посылала публике воздушные поцелуи, а малютка протрубил смешной сигнал на своем гудке.

Kun laŭta ekkrio «Hop!» la rajdantoj salte surpiediĝis, sin klinis, kaj ĉe tio la blondulino transĵetis kisojn al la publiko kaj la bubo trumpetis groteskan signalon per sia hupo.

Рукоплескания потрясли здание, голубой занавес пошел с двух сторон и закрыл велосипедистов, зеленые огни с надписью «выход» у дверей погасли, и в паутине трапеций под куполом, как солнце, зажглись белые шары.

Aplaŭdo skuis la teatron, la blua kurteno kuntiriĝis kaj ŝirmis la velocipedistojn, la verdaj lumoj kun la skribaĵo Elirejo estingiĝis kaj en la araneaĵo de la subkupolaj trapezoj sune heliĝis blankaj globoj.

Наступил антракт перед последним отделением.

Komenciĝis la interakto antaŭ la lasta parto.

Единственным человеком, которого ни в коей мере не интересовали чудеса велосипедной техники семьи джулли, был

Nur unu homon neniel interesis la mirakloj de la velocipeda arto de la familio Giulli:

Григорий Данилович Римский. В полном одиночестве он сидел в своем кабинете, кусал тонкие губы, и по лицу его то и дело проходила судорога.

Gregoro Daniloviĉ Rimskij tutsole sidis en sia kabineto, mordetis siajn maldikajn lipojn, kaj fojon post fojo spasmo pasis sur lia vizaĝo.

К необыкновенному исчезновению Лиходеева присоединилось совершенно непредвиденное исчезновение администратора Варенухи.

La eksterordinaran malaperon de Latronov sekvis tute neantaŭvidita malapero de la administristo Varenuĥa.

Римскому было известно, куда он ушел, но он ушел и...

Rimskij sciis, kien tiu iris, sed Varenuĥa foriris kaj ...

Не пришел обратно!

ne revenis!

Римский пожимал плечами и шептал сам себе: — Но за что?!

De tempo al tempo Rimskij levetis la ŝultrojn kaj flustris al si mem: — Tamen pro kio?

И, странное дело: такому деловому человеку, как финдиректор, проще всего, конечно, было позвонить туда, куда отправился Варенуха, и узнать, что с тем стряслось,

Mirinda afero: por homo praktika, kia estis la financa direktoro, la plej facila solvo estus telefoni tien, kien li sendis Varenuĥan, por ekscii, kio al li okazis;

а между тем он до десяти часов вечера не мог принудить себя сделать это.

kaj tamen ĝis la deka horo vespere li ne povis sin decidigi.

В десять же, совершив над собою форменное насилие, Римский снял трубку с аппарата и тут убедился в том, что телефон его мертв.

Nu, je la deka, farante al si veran perforton, Rimskij deprenis la aŭdilon de la aparato kaj tiam evidentiĝis, ke lia telefono estas senviva.

Курьер доложил, что и остальные аппараты в здании испортились.

La kuriero raportis, ke ne funkcias ankaŭ la ceteraj telefon’aparatoj en la teatro.

Это, конечно, неприятное, но не сверхъестественное событие почему-то окончательно потрясло финдиректора, но в то же время и обрадовало: отвалилась необходимость звонить.

Tiu kvankam malagrabla, tamen neniom supernatura fenomeno ial finofare konsternis la financan direktoron, kaj samtempe ĝi lin ĝojigis, ĉar ĝi malembarasis lin je la telefonado.

В то время, как над головой финдиректора вспыхнула и замигала красная лампочка, возвещая начало антракта, вошел курьер и сообщил, что приехал иностранный артист.

Je la momento, kiam super la kapo de Rimskij ekhelis la ruĝa lampeto per intermita lumo signalanta interakton, enpaŝis la kuriero kaj anoncis, ke la alilanda artisto estas veninta.

Финдиректора почему-то передернуло, и, став уж совсем мрачнее тучи, он отправился за кулисы, чтобы принимать гастролера, так как более принимать было некому.

La financa direktoro ial tikis kaj, mienante pli malserena ol ŝtormnubo, li iris en la kulison por akcepti la gastludanton, ĉar en la teatro restis neniu pli taŭga por fari tion.

В большую уборную из коридора, где уже трещали сигнальные звонки, под разными предлогами заглядывали любопытные.

El la koridoro, kie jam trilis la signalsonoriloj, scivoluloj je diversaj pretekstoj eniradis la grandan tualetejon.

Тут были фокусники в ярких халатах и в чалмах, конькобежец в белой вязаной куртке, бледный от пудры рассказчик и гример.

Tie jam estis iluziistoj en bunta orienta robo kaj turbano, rulsketisto en blanka svetro, palege pudrita rakontisto kaj ŝminkisto.

Прибывшая знаменитость поразила всех своим невиданным по длине фраком дивного покроя и тем, что явилась в черной полумаске.

La ĵusveninta famulo sensaciis per mirinda fasono de sia eksterordinare longa frako kaj per la nigra duonmasko, kiun li havis sur la vizaĝo.

Но удивительнее всего были двое спутников черного мага:

Sed la plej surprizaj estis la du akompanantoj de la nigra magiisto:

длинный клетчатый в треснувшем пенсне и черный жирный кот, который, войдя в уборную на задних лапах,

kvadratita longulo kun fendita nazumo, kaj grasdika nigra virkato kiu, paŝinte en la tualetejon sur la malantaŭaj piedoj,

совершенно непринужденно сел на диван, щурясь на оголенные гримировальные лампионы.

senzorge sidiĝis sur sofon kaj kuntiris la palpebrojn rigardante la lumon de la nudaj ŝminklampetoj.

Римский постарался изобразить на лице улыбку, от чего оно сделалось кислым и злым, и раскланялся с безмолвным магом, сидящим рядом с котом на диване.

Rimskij provis aranĝi rideton, pro kio lia vizaĝo ŝajnis acida kaj malica, kaj interŝanĝis salutan kapoklinon kun la silenta magiisto, sidanta sur la sofo apud la kato.

Рукопожатия не было.

Manpremo ne estis.

Зато развязный клетчатый сам отрекомендовался финдиректору, назвав себя «ихний помощник».

Anstataŭe la kvadratita mem senceremonie sin prezentis al Rimskij kiel asistanto de la sinjoro.

Это обстоятельство удивило финдиректора, и опять-таки неприятно: в контракте решительно ничего не упоминалось ни о каком помощнике.

Tiu cirkonstanco surprizis la financan direktoron, kaj denove malagrable: nenia ajn asistanto estis menciita en la kontrakto.

Весьма принужденно и сухо Григорий Данилович осведомился у свалившегося ему на голову клетчатого о том, где аппаратура артиста.

Tre seke kaj malvolonte Rimskij demandis la kvadratitan, kie estas la aparataro de la artisto.

— Алмаз вы наш небесный, драгоценнейший господин директор, — дребезжащим голосом ответил помошник мага, — наша аппаратура всегда при нас.

— Ho vi, nia juvelo ĉiela, karega sinjoro direktoro, — respondis kapravoĉe la helpanto de la magiisto, — nian aparataron ni ĉiam havas kune,

Вот она!

jen ĝi estas!

Эйн, цвей, дрей!

Ein, zwei, drei!

— И, повертев перед глазами Римского узловатыми пальцами, внезапно вытащил из-за уха у кота собственные Римского золотые часы с цепочкой,

Li turnis siajn nodozajn fingrojn kaj subite eltiris de malantaŭ la orelo de la kato la oran posĥorloĝon de la financa direktoro, kun ĝia ĉeno.

которые до этого были у финдиректора в жилетном кармане под застегнутым пиджаком и с продетой в петлю цепочкой.

Tiun horloĝon Rimskij ĵus havis en sia veŝta poŝo sub la butonita jako, kaj la ĉeno estis tredita tra la poŝa butontruo.

Римский невольно ухватился за живот, присутствующие ахнули, а гример, заглядывающий в дверь, одобрительно крякнул.

Nevole Rimskij metis la manon sur sian ventron, la ĉeestantoj mir-kriis, kaj la ŝminkisto, staranta en la duone malfermita pordo, aprobe gruntis.

— Ваши часики?

— Ĉu via estas la horloĝeto?

Прошу получить,

Bonvolu repreni!

— развязно улыбаясь, сказал клетчатый и на грязной ладони подал растерянному Римскому его собственность.

— diris la kvadratita kun impertinenta rikano, kaj sur malpura manplato li prezentis al la konfuzita financa direktoro lian apartenaĵon.

— С таким в трамвай не садись, — тихо и весело шепнул рассказчик гримеру

— En tramo kun tiu oni prefere ne veturu, — mallaŭte kaj gaje flustris la rakontisto al la ŝminkisto.

но кот отмочил штуку почище номера с чужими часами.

Tamen la kato faris trukon, kiu eklipsis la prestidigitaĵon pri la horloĝo.

Неожиданно поднявшись с дивана, он на задних лапах подошел к подзеркальному столику, передней лапой вытащил пробку из графина, налил воды в стакан, выпил ее, водрузил пробку на место и гримировальной тряпкой вытер усы.

Subite ĝi levis sin de la sofo, sur la malantaŭaj piedoj iris al la subspegula tableto, per sia antaŭa piedo forprenis la ŝtopilon el la karafo, verŝis akvon en glason, reinstalis la ŝtopilon en ties lokon kaj viŝis la lipharojn per ŝminkĉifono.

Тут никто даже и не ахнул, только рты раскрыли, а гример восхищенно шепнул: — Ай, класс!

Ĉi foje neniu mirkriis, nur la buŝoj malfermiĝis, kaj la ŝminkisto ravite flustris: — Kia klaso!

Тут в третий раз тревожно загремели звонки, и все, возбужденные и предвкушающие интересный номер, повалили из уборной вон.

Sed je la tria fojo alarme eksonis la sonoriloj, kaj la tuta ekscitita svarmo, antaŭĝuante interesan programeron, moviĝis for de la tualetejo.

Через минуту в зрительном зале погасли шары, вспыхнула и дала красноватый отблеск на низ занавеса рампа, и в освещенной щели занавеса предстал перед публикой полный, веселый как дитя человек с бритым лицом, в помятом фраке и несвежем белье.

Minuton poste en la spektejo estingiĝis la globoj, la lumo ŝpruciĝinta de la scenejlamparo ruĝete rebriligis la malsupron de la kurteno, kaj en la prilumata kurtenfendo antaŭ la publiko aperis diketa viro, gaja kiel infano, kun razita vizaĝo, en ĉifita frako kaj malfreŝa ĉemizo.

Это был хорошо знакомый всей Москве конферансье Жорж Бенгальский.

Li estis Georges Bengalskij, anoncisto bone konata de la tuta Moskvo.

— Итак, граждане, — заговорил Бенгальский, улыбаясь младенческой улыбкой, — сейчас перед вами выступит...

— Do, civitanoj, — li diris radiante per beba rideto, — tuj vi ĉeestos ...

— Тут Бенгальский прервал сам себя и заговорил с другими интонациями: — я вижу, что количество публики к третьему отделению еще увеличилось.

— li mem sin interrompis kaj ekparolis en alia tono: — Mi vidas, ke la kvanto de la publiko por la tria parto ankoraŭ pligrandiĝis.

У нас сегодня половина города!

Hodiaŭ ni havas ĉi tie duonon de la urbo!

Как-то на днях встречаю я приятеля и говорю ему: «Отчего не заходишь к нам?

Antaŭ kelkaj tagoj mi renkontis amikon kaj diris al li: «Kial vi ne venas ĉe nin?

Вчера у нас была половина города».

Hieraŭ ĉe ni estis duono de la urbo».

А он мне отвечает: «А я живу в другой половине!»

Kaj li respondis: «Nu, mi loĝas en la alia duono».

— Бенгальский сделал паузу, ожидая, что произойдет взрыв смеха, но так как никто не засмеялся, то он продолжал:

— Bengalskij paŭzis por lasi eksplodi ĝeneralan ridon, tamen neniu ekridis kaj li daŭrigis: -...

— ...Итак, выступает знаменитый иностранный артист мосье Воланд с сеансом черной магии!

Do, tuj vi ĉeestos seancon de nigra magio, prezentotan de la fama alilanda artisto monsieŭr Voland!

Ну, мы-то с вами понимаем, — тут Бенгальский улыбнулся мудрой улыбкой,

Nu, ni ĉiuj bone komprenas, — sur la vizaĝo de Bengalskij aperis saĝula rideto,

— что ее вовсе не существует на свете и что она не что иное, как суеверие,

— ke en la mondo estas nenia magio, ke ĝi estas nenio alia ol superstiĉo,

а просто маэстро Воланд в высокой степени владеет техникой фокуса,

kaj tutsimple maestro Voland je plej alta grado posedas la iluziistan teknikon,

что и будет видно из самой интересной части, то есть разоблачения этой техники,

kion oni vidos el la plej interesa parto de lia prezentaĵo, tio estas, el la senmaskigo de tiu tekniko;

а так как мы все как один и за технику, и за ее разоблачение, то попросим господина Воланда!

do, ĉar ni ĉiuj unuanime subtenas kaj la teknikon, kaj ĝian senmaskigon, nun ni invitu sur la scenejon sinjoron Voland!

Произнеся всю эту ахинею, Бенгальский сцепил обе руки ладонь к ладони и приветственно замахал ими в прорез занавеса, от чего тот, тихо шумя, и разошелся в стороны.

Finbabilinte tiun galimation, Bengalskij kunigis la manojn kaj salute ilin svingetis inter la du partoj de la kurteno, pro kio ĉi lastaj zumante disiĝis.

Выход мага с его длинным помощником и котом, вступившим на сцену на задних лапах, очень понравился публике.

La elveno de la magiisto kun liaj senfina helpanto kaj kato paŝanta sur la malantaŭaj piedoj tre plaĉis al la publiko.

— Кресло мне, — негромко приказал Воланд, и в ту же секунду, неизвестно как и откуда, на сцене появилось кресло, в которое и сел маг,

— Seĝon, — nelaŭte ordonis Voland, kaj je tiu sama momento, nesciate de kie nek kiel, sur la scenejo aperis velkintkolora brakseĝo, en kiun la magiisto sidiĝis;

— скажи мне, любезный Фагот, — осведомился Воланд у клетчатого гаера, носившего, по-видимому, и другое наименование, кроме «Коровьев», — как по-твоему, ведь московское народонаселение значительно изменилось?

— diru al mi, kara Fagoto, — Voland demandis la kvadratitan burleskulon, kiu, evidente, havis ankoraŭ alian nomon krom «Kerubjev», — kiel vi opinias, la Moskva loĝantaro ja konsiderinde ŝanĝiĝis, ĉu?

Маг поглядел на затихшую, пораженную появлением кресла из воздуха публику.

La magiisto rigardis la silentiĝintan publikon, impresitan per la apero de la brakseĝo el nenio.

— Точно так, мессир, — негромко ответил Фагот-Коровьев.

— Jes, messire, — nelaŭte respondis Fagoto-Kerubjev.

— Ты прав.

— Vi pravas.

Горожане сильно изменились, внешне, я говорю, как и сам город, впрочем.

La urbanoj tre ŝanĝiĝis — mi diru, ekstere — kiel cetere ankaŭ la urbo mem.

О костюмах нечего уж и говорить, но появились эти...

Pri la kostumoj eĉ malnecesas paroli, sed aperis ja tiuj...

Как их... Трамваи, автомобили...

kiel do ... tramoj, aŭtomobiloj...

— Автобусы, — почтительно подсказал Фагот.

— Aŭtobusoj, — respekte sufloris Fagoto.

Публика внимательно слушала этот разговор, полагая, что он является прелюдией к магическим фокусам.

La publiko atente aŭskultis tiun interparolon, opiniante ĝin preludo al la magiaĵoj.

Кулисы были забиты артистами и рабочими сцены, и между их лицами виднелось напряженное, бледное лицо Римского.

La kulisoj estis plenŝtopitaj je artistoj kaj scenejlaboristoj, kaj inter iliaj vizaĝoj videblis la streĉita pala vizaĝo de la financa direktoro.

Физиономия Бенгальского, приютившегося сбоку сцены, начала выражать недоумение.

La fizionomio de Bengalskij, kiu lokis sin flanke de la scenejo, komencis esprimi kelkan surprizon.

Он чуть-чуть приподнял бровь и, воспользовавшись паузой, заговорил:

Li levetis siajn brovojn kaj, profitante paŭzon, ekparolis:

— Иностранный артист выражает свое восхищение Москвой, выросшей в техническом отношении, а также и москвичами,

— La alilanda artisto esprimas sian admiron pri Moskvo, kreskinta en la rilato teknika, kaj ankaŭ pri la moskvanoj,

— тут Бенгальский дважды улыбнулся, сперва партеру, а потом галерее.

— Bengalskij sendis du ridetojn, unue al la partero, poste al la galerioj.

Воланд, Фагот и кот повернули головы в сторону конферансье.

Voland, Fagoto kaj la kato turnis sian kapon al la anoncisto.

— Разве я выразил восхищение?

— Ĉu mi esprimis admiron?

— Спросил маг у Фагота.

— Voland demandis Fagoton.

— Никак нет, мессир, вы никакого восхищения не выражали, — ответил тот.

— Neniel, messire, vi esprimis nenian admiron, — tiu respondis.

— Так что же говорит этот человек?

— Kion do diras tiu homo?

— А он попросту соврал!

— Tutsimple mensogon!

— Звучно, на весь театр сообщил клетчатый помошник

— respondis la kvadratita helpanto per sonora voĉo aŭdebla en la tuta teatro.

и, обратясь к Бенгальскому, прибавил: — поздравляю вас, гражданин, соврамши!

Li turnis sin al Bengalskij kaj aldonis: — Gratulon, civitano, pro la sukcesa mensoguliĝo!

С галерки плеснуло смешком, а Бенгальский вздрогнул и выпучил глаза.

De la galerio plaŭdetis mallonga rido, Bengalskij ekskuiĝis kaj elorbitigis la okulojn.

— Но меня, конечно, не столько интересуют автобусы, телефоны и прочая...

— Tamen min interesas ne tiom la aŭtobusoj, telefonoj kaj la cetera ...

— Аппаратура!

— Aparataro!

— Подсказал клетчатый.

— sufloris la kvadratita.

— Совершенно верно, благодарю, — медленно говорил маг тяжелым басом,

— Tute ĝuste, dankon, — malrapide diris la magiisto per sia peza baso,

— сколько гораздо более важный вопрос: изменились ли эти горожане внутренне?

— kiom la multe pli grava demando: ĉu tiuj ĉi urbanoj ŝanĝiĝis interne?

— Да, это важнейший вопрос, сударь.

— Jes, tio estas plej grava demando, sinjoro.

В кулисах стали переглядываться и пожимать плечами, Бенгальский стоял красный, а Римский был бледен.

En la kulisoj oni komencis interrigardadi kaj leveti la ŝultrojn, Bengalskij staris ruĝa, Rimskij estis pala.

Но тут, как бы отгадав начавшуюся тревогу, маг сказал:

Sed ĉi tiam, kvazaŭ diveninte la naskiĝantan maltrankvilon, la magiisto diris:

— Однако мы заговорились, дорогой Фагот, а публика начинает скучать.

— Tamen ni parolas, kara Fagoto, ni konversacias, kaj la publiko enuas.

Покажи для начала что-нибудь простенькое.

Por komenci, montru do al ni ion simplan.

Зал облегченно шевельнулся.

Tra la spektejo pasis moveto de malstreĉiĝo.

Фагот и кот разошлись в разные стороны по рампе.

Fagoto kaj la kato disiris al la du flankoj de la proscenio.

Фагот щелкнул пальцами, залихватски крикнул: — Три, четыре!

Fagoto klakis per la fingroj, bataleme kriis: «Tri, kvar!»,

— Поймал из воздуха колоду карт, стасовал ее и лентой пустил коту.

prenis el la aero kartaron, ĝin miksis kaj sendis al la kato en la formo de longa rubando.

Кот ленту перехватил и пустил ее обратно.

La kato kaptis la rubandon kaj sammaniere ĝin resendis.

Атласная змея фыркнула, Фагот раскрыл рот, как птенец, и всю ее, карту за картой, заглотал.

La satene brila serpento snufis, Fagoto, kvazaŭ birdido, malfermis la buŝon kaj forglutis ĝin tutan, karton post karto.

После этого кот раскланялся, шаркнув правой задней лапой, и вызвал неимоверный аплодисмент.

La kato riverencis, farante rondon per la dekstra malantaŭa piedo, kaj ricevis neimageblan aplaŭdon.

— Класс, класс!

— Kia klaso! Kia klaso!

— Восхищенно кричали за кулисами.

— oni entuziasme kriis en la kulisoj.

А Фагот тыкнул пальцем в партер и объявил: — Колода эта таперича, уважаемые граждане, находится в седьмом ряду у гражданина Парчевского,

Fagoto puŝis la fingron al la partero kaj diris: — La koncerna kartaro, estimataj gecivitanoj, nunmomente troviĝas en la sepa vico ĉe civitano Parĉevskij,

как раз между трехрублевкой и повесткой о вызове в суд по делу об уплате алиментов гражданке Зельковой.

ĝuste inter la trirubla bileto kaj juĝa asigno en afero pri alimento por civitanino Zelkova.

В партере зашевелились, начали привставать, и, наконец, какой-то гражданин, которого, точно, звали Парчевским, весь пунцовый от изумления, извлек из бумажника колоду и стал тыкать ею в воздух, не зная, что с нею делать.

En la partero ekestis moviĝado, spektantoj sin levetis, kaj fine iu civitano, kies nomo efektive estis Parĉevskij, purpurvizaĝa pro la mirego, eligis el sia biletujo la kartaron kaj puŝis ĝin en la aero, ne sciante, kion li pri ĝi faru.

— Пусть она останется у вас на память! — Прокричал Фагот.

— Lasu la kartaron al vi por memoro, — kriis Fagoto.

— Недаром же вы говорили вчера за ужином, что кабы не покер, то жизнь ваша в Москве была бы совершенно несносна.

— Ja prave vi diris hieraŭ ĉe la vespermanĝo, ke sen pokero via vivo en Moskvo estus absolute neeltenebla.

— Стара штука, — послышалось с галерки,

— Konata artifiko, — aŭdiĝis de la pulbalkono.

— этот в партере из той же компании.

— Tiu en la partero estas ilia kunulo.

— Вы полагаете?

— Ĉu?

— Заорал Фагот, прищуриваясь на галерею,

— blekegis Kerubjev kaj rigardis la galerion kuntirinte la palpebrojn,

— в таком случае, и вы в одной шайке с нами, потому что она у вас в кармане!

— tiam ankaŭ vi estas nia komplico, ĉar ĝi estas en via poŝo!

На галерке произошло движение, и послышался радостный голос: — Верно!

La pulbalkono vigliĝis, kaj ĝoja voĉo sciigis: — Ĝuste!

У него!

Li havas!

Тут, тут...

Jen, jen ...

Стой!

Halt!

Да это червонцы!

Sed tio ja estas ĉervoncoj!

Сидящие в партере повернули головы.

La parteraj spektantoj turnis la kapon supren.

На галерее какой-то смятенный гражданин обнаружил у себя в кармане пачку, перевязанную банковским способом и с надписью на обложке: «Одна тысяча рублей».

En la galerio perpleksa viro trovis en sia poŝo paketon sur kies banka banderolo estis skribite: Unumil rubloj,

Соседи навалились на него, а он в изумлении ковырял ногтем обложку, стараясь дознаться, настоящие ли это червонцы или какие-нибудь волшебные.

Ĉirkaŭpremate de la najbaroj, li mirkonsternite skrapis per la ungo la banderolon por kompreni, ĉu la ĉervoncoj estas aŭtentaj aŭ magiaj.

— Ей богу, настоящие!

— Je Dio, vere!

Червонцы!

Malfalsaj ĉervoncoj!

— Кричали с галерки радостно.

— aŭdiĝis ĝojaj krioj el la galerio.

— Сыграйте и со мной в такую колоду, — весело попросил какой-то толстяк в середине партера.

— Ankaŭ kun mi ludu tiajn kartojn, — gaje petis dikulo el la mezo de la partero.

— Авек плезир!

— Avec plaisir!

— Отозвался Фагот, — но почему же с вами одним?

— respondis Fagoto, — sed kial kun vi sola?

Все примут горячее участие!

Ĉiuj entuziasme partoprenos!

— И скомандовал: — прошу глядеть вверх!...

— Li komandis: — Bonvolu rigardi supren!

Раз!

Unu!

— В руке у него показался пистолет, он крикнул: — два!

— En lia mano aperis pistolo, li kriis: — Du!

— Пистолет вздернулся кверху.

— La pistolo turniĝis supren.

Он крикнул: — три!

— Tri!

— Сверкнуло, бухнуло, и тотчас же из-под купола, ныряя между трапециями, начали падать в зал белые бумажки.

Fulmis fajro, aŭdiĝis knalo kaj el sub la kupolo, flirtante inter la trapezoj, komencis fali en la spektejon blankaj paperetoj.

Они вертелись, их разносило в стороны, забивало на галерею, откидывало в оркестр и на сцену.

Ili turniĝadis, disglisis al ĉiuj flankoj, ili penetris la galeriojn, la orkestron kaj la scenejon.

Через несколько секунд денежный дождь, все густея, достиг кресел, и зрители стали бумажки ловить.

Post kelkaj sekundoj la monpluvo, densiĝante, atingis la fotelojn, kaj la spektantoj komencis kaptadi la paperetojn.

Поднимались сотни рук, зрители сквозь бумажки глядели на освещенную сцену и видели самые верные и праведные водяные знаки.

Leviĝis centoj da manoj, spektantoj tenis la biletojn kontraŭ la sceneja lurao kaj konstatis la perfektan aŭtentecon de ilia filigrano.

Запах тоже не оставлял никаких сомнений: это был ни с чем по прелести не сравнимый запах только что отпечатанных денег.

Ankaŭ la odoro ne lasis eĉ malplejan dubon: ĝi estis la senkompare rava odoro de ĵus presita mono.

Сперва веселье, а потом изумленье охватило весь театр.

Unue gaja ekscitiĝo, poste mirego ekposedis la tutan teatron.

Всюду гудело слово «червонцы, червонцы», слышались восклицанья «ах, ах!» И веселый смех.

Ĉie zumis la vorto «ĉervoncoj, ĉervoncoj», aŭdiĝis ekkrioj «ah! ah!» kaj gaja rido.

Кое-кто уже ползал в проходе, шаря под креслами.

Iuj jam rampis en la pasejo, serĉante biletojn sub la seĝoj.

Многие стояли на сиденьях, ловя вертлявые, капризные бумажки.

Multaj staris sur sia seĝo kaptante la flirtemajn, kapricajn paperetojn.

На лицах милиции помаленьку стало выражаться недоумение, а артисты без церемонии начали высовываться из кулис.

Post kelka tempo sur la vizaĝoj de la deĵoraj milicianoj aperis ombro de perplekso, kaj la artistoj senceremonie sin alŝovis el la kuliso.

В бельэтаже послышался голос: «Ты чего хватаешь?

El la unua balkono aŭdiĝis voĉo: «He, lasu ĉi tiun!

Это моя!

Ĝi estis mia!

Ко мне летела!» И другой голос: «Да ты не толкайся, я тебя сам так толкану!» И вдруг послышалась плюха.

Al mi ĝi estis fluganta!» kaj alia voĉo: «Vi min ne puŝu, aŭ mi mem forpuŝos vin de la balkono!» Post kio aŭdiĝis obtuza bato.

Тотчас в бельэтаже появился шлем милиционера, из бельэтажа кого-то повели.

Tuj sur la balkono aperis la kasko de miliciano, iu iĝis forkondukita.

Вообще возбуждение возрастало, и неизвестно, во что бы все это вылилось, если бы Фагот не прекратил денежный дождь, внезапно дунув в воздух.

Ĝenerale, la ekscito estis kreskanta, kaj oni ne scias, kiel povus ĉio ĉi finiĝi, se Fagoto ne estus ĉesiginta la monpluvon subite ekblovinte en la aeron.

двое молодых людей, обменявшись многозначительным веселым взглядом, снялись с мест и прямехонько направились в буфет.

Du junuloj, interŝanĝinte rigardon riĉan je gajaj subkomprenaĵoj, forlasis sian lokon kaj iris rekte en la bufedejon.

В театре стоял гул, у всех зрителей возбужденно блестели глаза.

La teatro zumis, la okuloj de ĉiuj spektantoj ekscitite brilis.

Да, да, неизвестно, во что бы все это вылилось, если бы Бенгальский не нашел в себе силы и не шевельнулся бы.

Ververe, neniu scias, kiel povus ĉio ĉi finiĝi, se Bengalskij ne estus rekolektinta siajn fortojn por interveni.

Стараясь покрепче овладеть собой, он по привычке потер руки и голосом наибольшей звучности заговорил так:

Por laŭeble retrovi la memregadon, li per kutima gesto frotis la manojn kaj jene ekparolis per sia plej sonora voĉo:

— Вот, граждане, мы с вами видели случай так называемого массового гипноза.

— Jen, gecivitanoj, ĵus ni ĉeestis kazon de tiel nomata amaŝipnoto.

Чисто научный опыт, как нельзя лучше доказывающий, что никаких чудес и магии не существует.

Pure scienca eksperimento, kiu plej konvinke pruvas, ke estas nek mirakloj, nek magio.

Попросим же маэстро Воланда разоблачить нам этот опыт.

Do, ni petu, ke maestro Voland senmaskigu al ni tiun eksperimenton.

Сейчас, граждане, вы увидите, как эти, якобы денежные, бумажки исчезнут так же внезапно, как и появились.

Tuj, gecivitanoj, vi vidos tiujn, ŝajne monajn, paperetojn malaperi same subite, kiel ili estiĝis.

Тут он зааплодировал, но в совершенном одиночестве, и на лице при этом у него играла уверенная улыбка, но в глазах этой уверенности отнюдь не было, и скорее в них выражалась мольба.

Li ekaplaŭdis, sed tute sola, kaj kvankam sur lia vizaĝo ludis memfida rideto, tamen en la okuloj tiu memfido malestis, ili esprimis plie petegon.

Публике речь Бенгальского не понравилась.

La parolado de Bengalskij ne plaĉis al la publiko.

Наступило полное молчание, которое было прервано клетчатым Фаготом.

Ekestis absoluta silento, kiun interrompis la kvadratita Fagoto.

— Это опять-таки случай так называемого вранья, — объявил он громким козлиным тенором, — бумажки, граждане, настоящие!

— Ĉi tio ankoraŭfoje estas kazo de tiel nomata mensogado, — li deklaris per laŭta mektenoro, — la paperetoj, gecivitanoj, estas malfalsaj!

— Браво!

— Brave!

— Отрывисто рявкнул бас где-то в высоте.

— abrupte ekbojis baso ie supre.

— Между прочим, этот, — тут Фагот указал на Бенгальского, — мне надоел.

— Koncerne ĉi tiun, — Fagoto montris al Bengalskij, — li min tuttedis.

Суется все время, куда его не спрашивают, ложными замечаниями портит сеанс!

Ĉiumomente li enŝovas sin en la aferojn, pri kiuj neniu lin demandas, fuŝas la tutan seancon per siaj misaj rimarkigoj!

Что бы нам такое с ним сделать?

Kion ni pri li faru?

— Голову ему оторвать!

— Forŝiri la kapon!

— Сказал кто-то сурово на галерке.

— iu severe diris el la galerio.

— Как вы говорите?

— Kiel vi bonvolis diri?

Ась?

Kion?

— Тотчас отозвался на это безобразное предложение Фагот, — голову оторвать?

— tuj reagis Fagoto je tiu hida propono, — ĉu forŝiri la kapon?

Это идея!

Tio estas ideo!

Бегемот!

Behemoto!

— Закричал он коту, — делай!

— li turnis sin al la kato, — faru!

Эйн, цвей, дрей!

Ein, zwei, drei!

И произошла невиданная вещь.

Kaj tiam okazis senprecedenca afero.

Шерсть на черном коте встала дыбом, и он раздирающе мяукнул.

La nigra kato hirtigis la hararon kaj orelŝire miaŭis.

Затем сжался в комок и, как пантера, махнул прямо на грудь Бенгальскому, а оттуда перескочил на голову.

Poste ĝi kuntiriĝis en bulon, pantere saltis rekte sur la bruston de Bengalskij kaj de tie sur lian kapon.

Урча, пухлыми лапами кот вцепился в жидкую шевелюру конферансье и, дико взвыв, в два поворота сорвал эту голову с полной шеи.

Kun laŭta ronrono la kato enigis la krifojn de siaj pufaj piedoj en la kalviĝantan kapon de la anoncisto kaj, sovaĝe ekhurlinte, en du turnoj ĝin forŝiris de la dika kolo.

Две с половиной тысячи человек в театре вскрикнули как один.

La dumil kvincent homoj en la teatro eligis unu ekkrion.

Кровь фонтанами из разорванных артерий на шее ударила вверх и залила и манишку и фрак.

La sango gejsere ŝprucis supren el la disŝiritaj arterioj kaj verŝiĝis sur la surĉemizon kaj frakon.

Безглавое тело как-то нелепо загребло ногами и село на пол.

La senkapa korpo faris kelkajn malgraciajn piedgratojn kaj sidiĝis sur la plankon.

В зале послышались истерические крики женщин.

En la spektejo aŭdiĝis histeriaj inŝrikoj.

Кот передал голову Фаготу, тот за волосы поднял ее и показал публике, и голова эта отчаянно крикнула на весь театр: — Доктора!

La kato transdonis la kapon al Fagoto, tiu ĝin prenis je la magraj hartufoj kaj levis antaŭ la publiko, kaj la kapo despere kriis per voĉo pleniginta la tutan teatron: — Kuraciston!

— Ты будешь в дальнейшем молоть всякую чушь?

— Ĉu vi ankoraŭ babilados tiajn stultaĵojn?

— Грозно спросил Фагот у плачущей головы.

— Fagoto severe demandis la plorantan kapon.

— Не буду больше!

— Neniam plu!

— Прохрипела голова.

— stertoris la kapo.

— Ради бога, не мучьте его!

— Pro Dio, ne turmentu lin!

— Вдруг, покрывая гам, прозвучал из ложи женский голос, и маг повернул в сторону этого голоса лицо.

— subite, superante la bruon, aŭdiĝis virina voĉo, kaj la magiisto sin turnis al la loĝio de kiu ĝi venis.

— Так что же, граждане, простить его, что ли?

— Do, gecivitanoj, kion oni faru? Ĉu oni lin pardonu?

— Спросил Фагот, обращаясь к залу.

— demandis la publikon Fagoto.

— Простить!

— Oni lin pardonu!

Простить!

Oni lin pardonu!

— Раздались вначале отдельные и преимущественно женские голоса, а затем они слились в один хор с мужскими.

— eksonis izolaj kaj plejparte inaj voĉoj, kiuj baldaŭ kunfluis en unu ĥoron kun la viraj.

— Как прикажете, мессир?

— Kion vi bonvolos ordoni, messire?

— Спросил Фагот у замаскированного.

— Fagoto demandis la maskiton.

— Ну что же, — задумчиво отозвался тот, — они — люди как люди.

— Nu, — tiu mediteme respondis, — ili estas homoj, kiel aliaj.

Любят деньги, но ведь это всегда было...

Ili amas la monon, sed tio ja ĉiam estis ...

Человечество любит деньги, из чего бы те ни были сделаны, из кожи ли, из бумаги ли, из бронзы или из золота.

La homoj amas la monon, el kio ajn ĝi estu farita, ĉu el ledo aŭ papero, ĉu el bronzo aŭ el oro.

Ну, легкомысленны...

Frivolaj ...

Ну, что ж... И милосердие иногда стучится в их сердца...

nu jes ... tamen ankaŭ mizerikordo fojfoje ne estas fremda al ilia koro ...

Обыкновенные люди...

ordinaraj homoj...

В общем, напоминают прежних...

maldetale, ili similas la antaŭajn,

Квартирный вопрос только испортил их...

nur la loĝada demando mismoraligis ilin ...

— И громко приказал: — наденьте голову.

— kaj laŭte li ordonis: — Surmetu la kapon.

Кот, прицелившись поаккуратнее, нахлобучил голову на шею, и она точно села на свое место, как будто никуда и не отлучалась.

Zorge celinte, la kato puŝis la kapon sur la kolon, kaj ĝi ĝuste retrovis sian lokon, kvazaŭ ĝi neniam estus ĝin forlasinta.

И главное, даже шрама на шее никакого не осталось.

Kaj la plej interese, sur la kolo restis nenia ajn cikatro.

Кот лапами обмахнул фрак Бенгальского и пластрон, и с них исчезли следы крови.

Per siaj antaŭaj piedoj la kato viŝetis la frakon de Bengalskij kaj la surĉemizon, kaj de ili malaperis ĉia spuro de la sango.

Фагот поднял сидящего Бенгальского на ноги, сунул ему в карман фрака пачку червонцев и выпроводил со сцены со словами: — Катитесь отсюда!

Fagoto surpiedigis la anonciston, ŝovis en lian poŝon pakon da ĉervoncoj, lin forkondukis de la scenejo kaj diris: — Iru for!

Без вас веселей.

Sen vi estas pli gaje!

Бессмысленно оглядываясь и шатаясь, конферансье добрел только до пожарного поста, и там с ним сделалось худо.

Ŝanceliĝante kaj ĵetante ĉirkaŭen senpensajn rigardojn, Bengalskij pene iris ĝis la kontraŭincendia posteno, kaj tie lin atakis misfarto.

Он жалобно вскрикнул: — Голова моя, голова!

Li ĝemkriis: — La kapo, mia kapo!

В числе прочих к нему бросился Римский.

Al li impetis pluraj homoj, inter ili Rimskij.

Конферансье плакал, ловил в воздухе что-то руками, бормотал: — Отдайте мою голову!

La anoncisto ploris, per la manoj kaptadis ion en la aero, murmuradis: — Redonu mian kapon!

Голову отдайте!

La kapon redonu!

Квартиру возьмите, картины возьмите, только голову отдайте!

La apartamenton forprenu, la bildojn forprenu, nur la kapon al mi redonu!

Курьер побежал за врачом.

La kuriero kuris voki kuraciston.

Бенгальского пробовали уложить на диван в уборной, но он стал отбиваться, сделался буен.

Oni provis kuŝigi la anonciston sur la sofon en tualetejo, sed li rezistis, furioze baraktante.

Пришлось вызывать карету.

Oni devis venigi ambulancon.

Когда несчастного конферансье увезли, Римский побежал обратно на сцену и увидел, что на ней происходят новые чудеса.

Kiam finfine la malfeliĉulo Bengalskij estis forportita, la financa direktoro kuris reen sur la scenejon kaj trovis tie novajn miraklojn.

Да, кстати, в это ли время или немножко раньше, но только маг, вместе со своим полинялым креслом, исчез со сцены, причем надо сказать, что публика совершенно этого не заметила, увлеченная теми чрезвычайными вещами, которые развернул на сцене Фагот.

Ah, interalie, mi ankoraŭ ne diris, ke tiam aŭ iom pli frue de la scenejo malaperis la magiisto kun sia senkoloriĝinta brakseĝo, tamen la spektantoj tion tute ne rimarkis, fascinite per la eksterordinaraj aferoj kiujn prezentis al ili Fagoto.

А Фагот, спровадив пострадавшего конферансье, объявил публике так: — Таперича, когда этого надоедалу сплавили, давайте откроем дамский магазин!

Ĉi tiu, foriginte la viktimon de sur la scenejo, deklaris al la publiko jenon: — Nuntempe, malembarasite je la tedulo, ni aranĝu sinjorinan butikon!

И тотчас пол сцены покрылся персидскими коврами, возникли громадные зеркала, с боков освещенные зеленоватыми трубками,

Tuj la planko de la scenejo kovriĝis je persaj tapiŝoj, aperis grandegaj speguloj de flanke prilumataj per verdetaj tuboj,

а меж зеркал витрины, и в них зрители в веселом ошеломлении увидели разных цветов и фасонов парижские женские платья.

inter la speguloj ekestis vitrinoj, kaj en ili la gaje ekscitita publiko vidis Parizajn inrobojn de diversaj koloroj kaj fasonoj.

Это в одних витринах, а в других появились сотни дамских шляп,

Tio estis en unuj vitrinoj, dum en aliaj aperis centoj da inĉapeloj,

и с перышками, и без перышек, и с пряжками, и без них, сотни же туфель — черных, белых, желтых, кожаных, атласных, замшевых, и с ремешками, и с камушками.

plumhavaj kaj senplumaj, kun buko kaj sen buko; centoj da ŝuoj — nigraj, blankaj, flavaj, ledaj, satenaj, ŝamaj, ŝuoj kun rimeneto. kaj ŝuoj kun brila straso.

Между туфель появились футляры, и в них заиграли светом блестящие грани хрустальных флаконов.

Inter la ŝuoj aperis skatoletoj el kiuj scintilis la fascetoj de kristalaj parfumflakonoj;

Горы сумочек из антилоповой кожи, из замши, из шелка, а между ними — целые груды чеканных золотых продолговатых футлярчиков, в которых бывает губная помада.

montoj da mansakoj — antilopledaj, ŝamaj, silkaj; amasoj da oblongaj, ĉizelitaj, orkoloraj ingoj, kiajn oni fabrikas por lippaŝtelo.

Черт знает откуда взявшаяся рыжая девица в вечернем черном туалете, всем хорошая девица, кабы не портил ее причудливый шрам на шее, заулыбалась у витрин хозяйской улыбкой.

La diablo scias de kie, antaŭ la vitrino aperis rufa fraŭlino en nigra vespera tualeto kaj kun brila rideto de sperta komercistino, fraŭlino kiu estus tute ĉarma, se ŝia kolo ne estus fuŝita per stranga cikatro.

Фагот, сладко ухмыляясь, объявил, что фирма совершенно бесплатно производит обмен старых дамских платьев и обуви на парижские модели и парижскую же обувь.

Sur la vizaĝo de Fagoto ekfloris siropa ridetaĉo, kaj li anoncis, ke la firmao aranĝas tute senpagan interŝanĝon de malnovaj inaj roboj kaj ŝuoj kontraŭ plej ĵusaj Parizaj kreaĵoj samspecaj.

То же самое он добавил относительно сумочек, духов и прочего.

Li aldonis, ke tio sama validas ankaŭ pri mansakoj, parfumoj kaj ĉio cetera.

Кот начал шаркать задней лапой, передней и в то же время выделывая какие-то жесты, свойственные швейцарам, открывающим дверь.

La kato riverencadis farante rondojn per sia malantaŭa piedo, dum per la antaŭa ĝi plenumadis gestojn proprajn al pordisto malfermanta la pordon.

Девица хоть и с хрипотцой, но сладко запела, картавя, что-то малопонятное, но, судя по женским лицам в партере, очень соблазнительное: —

La rufulino kartave ekkveris, kvankam raŭkete tamen ja dolĉe, prononcante vortojn misterajn sed, juĝante laŭ la mieno de la spektantinoj el la partero, tre logajn:

Герлэн, шанель номер пять, мицуко, нарсис нуар, вечерние платья, платья коктейль...

— Guerlain, n-ro 5 de Ĉanel, Mitsouko, Narcisse Noir, vesperaj roboj, koktelaj roboj...

Фагот извивался, кот кланялся, девица открывала стеклянные витрины.

Fagoto tordiĝadis, la kato faris riverencojn, la fraŭlino malfermadis la vitrinojn.

— Прошу!

— Bonvenon!

— Орал Фагот, — без всякого стеснения и церемоний!

— blekegis Fagoto, — senĝene kaj senceremonie!

Публика волновалась, но идти на сцену пока никто не решался.

La publiko estis ekscitita, sed ankoraŭ neniu kuraĝis eliri sur la scenejon.

Но наконец какая-то брюнетка вышла из десятого ряда партера и, улыбаясь так, что ей, мол, решительно все равно и в общем наплевать, прошла и по бокобому трапу поднялась на сцену.

Finfine brunulino sin levis en la deka vico de la partero kaj, montrante per sia rideto, ke ĉio ĉi estas bagateloj pri kiuj, resume, ŝi neniom zorgas, ŝi eliris kaj per la flanka ŝtuparo paŝis sur la scenejon.

— Браво!

— Brave!

— Вскричал Фагот, — приветствую первую посетительницу!

— kriis Fagoto, — mi salutas nian unuan klientinon!

Бегемот, кресло!

Behemoto, seĝon!

Начнем с обуви, мадам.

Ni komencu per la ŝuoj, madame.

Брюнетка села в кресло, и Фагот тотчас вывалил на ковер перед нею целую груду туфель.

La brunulino sin sidigis kaj Fagoto tuj elŝutis sur la tapiŝon antaŭ ŝi tutan amason da ŝuoj.

Брюнетка сняла свою правую туфлю, примерила сиреневую, потопала в ковер, осмотрела каблук.

La brunulino demetis sian dekstran ŝuon, surprovis modaĵon, plurfoje stamfetis kontraŭ la tapiŝo, ekzamenis la kalkanumon.

— А они не будут жать?

— Cu certe ili min ne premos?

— Задумчиво спросила она.

— ŝi demandis penseme.

На это Фагот обиженно воскликнул: — Что вы, что вы!

— Ah, madame, kion vi diras! — ŝokite ekkriis Fagoto,

— И кот от обиды мяукнул.

dum la kato pro la ofendo ellasis miaŭon.

— Я беру эту пару, мосье, — сказала брюнетка с достоинством, надевая и вторую туфлю.

— Mi prenas tiun paron, monsieŭr, — digne diris la brunulino surmetante ankaŭ la duan ŝuon.

Старые туфли брюнетки были выброшены за занавеску, и туда же проследовала и сама она в сопровождении рыжей девицы и Фагота, несшего на плечиках несколько модельных платьев.

Ŝiaj malnovaj ŝuoj forflugis malantaŭ la ŝirmilon, kaj ŝi mem iris tien akompanate de la rufulino kaj de Fagoto, portanta sur vest’arko kelkajn luksajn robojn.

Кот суетился, помогал и для пущей важности повесил себе на шею сантиметр.

La kato klopodeme helpadis kaj, por fari sin pli impona, pendigis mezurrubandon sur sian kolon.

Через минуту из-за занавески вышла брюнетка в таком платье, что по всему партеру прокатился вздох.

Minuton poste la brunulino revenis de malantaŭ la ŝirmiloj en tia robo, ke suspiro pasis tra la tuta partero.

Храбрая женщина, до удивительности похорошевшая, остановилась у зеркала, повела обнаженными плечами, потрогала волосы на затылке и изогнулась, стараясь заглянуть себе за спину.

La kuraĝa virino, mirinde beliĝinta, haltis antaŭ la spegulo, gracie movetis la nudajn ŝultrojn, tuŝis la harojn sur la nuko kaj sin retrofleksis, penante vidi sian dorson.

— Фирма просит вас принять это на память, — сказал Фагот и подал брюнетке открытый футляр с флаконом.

— La firmao petas vin akcepti ĉi tion por memoro, — diris Fagoto prezentante al la brunulino malfermitan skatoleton kun parfumflakono.

— Мерси, — надменно ответила брюнетка и пошла по трапу в партер.

— Merci, — orgojle respondis la brunulino, kaj per la ŝtuparo reiris en la parteron.

Пока она шла, зрители вскакивали, прикасались к футляру.

Dum ŝia pasado spektantoj ekstaris por tuŝi la skatoleton.

И вот тут прорвало начисто, и со всех сторон на сцену пошли женщины.

Kaj tiam okazis la finofara trarompo, kaj de ĉiuj flankoj sur la scenejon ektorentis virinoj.

В общем возбужденном говоре, смешках и вздохах послышался мужской голос:

En la ĝenerala ekscita parolbruo, ekridoj kaj suspiroj aŭdiĝis vira voĉo:

«Я не позволю тебе!» — И женский: «Деспот и мещанин, не ломайте мне руку!»

«Mi malpermesas al vi!» — kaj la respondo de virino: «Despoto kaj filistro! Lasu min, vi rompas mian brakon!»

Женщины исчезали за занавеской, оставляли там свои платья и выходили в новых.

Unuj post aliaj, la virinoj foriris malantaŭ la ŝirmilojn, lasis tie sian robon kaj reaperis vestite per ĉio nova.

На табуретках с золочеными ножками сидел целый ряд дам, энергично топая в ковер заново обутыми ногами.

Sur taburetoj kun orizitaj piedoj sidis tuta vico da sinjorinoj energie stamfante sur la tapiŝon per surprovataj ŝuoj.

Фагот становился на колени, орудовал роговой надевалкой, кот, изнемогая под грудами сумочек и туфель, таскался от витрины к табуретам и обратно,

Fojon post fojo Fagoto surgenuiĝis senlace manipulante la kornan ŝuvestilon, la kato, kurbiĝante sub amasoj da mansakoj kaj ŝuoj, senĉese trafikis inter la vitrinoj kaj la taburetoj,

девица с изуродованной шеей то появлялась, то исчезала и дошла до того, что уж полностью стала тарахтеть по-французски, и удивительно было то, что ее с полуслова понимали все женщины, даже те из них, что не знали ни одного французского слова.

la kolcikatra fraŭlino ĉiumomente malaperis, revenis, remalaperis, ŝia mitralbabilo post kelka tempo iĝis tute franclingva, kaj la plej mirinda estis, ke ĉiuj virinoj ŝin komprenis je duonvorto, eĉ kiuj sciis nenian ajn vorton francan.

Общее изумление вызвал мужчина, затесавшийся на сцену.

Surprize por ĉiuj, oni vidis viron penetri sur la scenejon.

Он объявил, что у супруги его грипп и что он поэтому просит передать ей что-нибудь через него.

Li deklaris, ke lia edzino havas gripon, sekve de kio li petas, ke oni per li ion transdonu al la malsanulino.

В доказательство же того, что он действительно женат, гражданин был готов предъявить паспорт.

Por pruvi sian edziĝintecon la civitano pretis montri sian legitimilon.

Заявление заботливого мужа было встречено хохотом,

La deklaro de la zorgema edzo kaŭzis ĝeneralan rid’eksplodon.

Фагот проорал, что верит, как самому себе, и без паспорта, и вручил гражданину две пары шелковых чулок, кот от себя добавил футлярчик с помадой.

Fagoto blekegis, ke li ne bezonas vidi la legitimilon, ke li kredas al li kiel al si mem, kaj enmanigis al la civitano du parojn da silkaj ŝtrumpoj, al kiuj la kato, siavice, aldonis lippaŝtelon en skatoleto.

Опоздавшие женщины рвались на сцену, со сцены текли счастливицы в бальных платьях, в пижамах с драконами, в строгих визитных костюмах, в шляпочках, надвинутых на одну бровь.

La malfruiĝantinoj sturmadis la scenejon, per la flankaj ŝtuparoj de la scenejo fluis feliĉulinoj en balrobo, en piĵamo ornamita per drakoj, en strikte eleganta tajlorkostumo, kun ĉapeleto oblikve ŝovita sur unu brovon.

Тогда Фагот объявил, что за поздним временем магазин закрывается до завтрашнего вечера ровно через одну минуту, и неимоверная суета поднялась на сцене.

Tiam Fagoto anoncis, ke konsidere la malfruan tempon, ĝuste post unu minuto la butiko fermiĝos ĝis la morgaŭa vespero, kaj neimagebla tumulto ekestis sur la scenejo.

Женщины наскоро, без всякой примерки, хватали туфли.

Sen ia ajn surprovo la virinoj haste prenadis ŝuojn.

Одна, как буря, ворвалась за занавеску, сбросила там свой костюм и овладела первым, что подвернулось,

Iu spektantino kvazaŭ kirloŝtormo impetis malantaŭ la ŝirmilojn, deŝiris tie siajn vestojn, predis tion, kio trafis sub ŝian manon

— шелковым, в громадных букетах, халатом и, кроме того, успела подцепить два футляра духов.

— silkan negliĝon ornamitan per kolosaj bukedoj — kaj ankoraŭ trovis tempon por proprigi al si du parfumskatolojn.

Ровно через минуту грянул пистолетный выстрел, зеркала исчезли, провалились витрины и табуретки, ковер растаял в воздухе так же, как и занавеска.

Post ĝuste unu minuto knalis pistolpafo, la speguloj malaperis, trafalis la vitrinoj kaj la taburetoj, la tapiŝo disiĝis en la aero, same kiel la ŝirmiloj.

Последней исчезла высоченная гора старых платьев и обуви, и стала сцена опять строга, пуста и гола.

Laste malaperis la altega amaso de malnovaj roboj kaj ŝuoj, post kio la scenejo ree iĝis aŭstera, malplena kaj nuda.

И вот здесь в дело вмешалось новое действующее лицо.

Kaj je tiu momento sin enmiksis nova rolulo.

Приятный звучный и очень настойчивый баритон послышался из ложи №2:

Agrabla, sonora kaj tre insista baritono aŭdiĝis el la dua loĝio:

— Все-таки желательно, гражданин артист, чтобы вы незамедлительно разоблачили бы перед зрителями технику ваших фокусов, в особенности фокус с денежными бумажками.

— Estas tamen dezirinde, civitano artisto, ke vi senprokraste senmaskigu antaŭ la spektantoj la teknikon de viaj trukoj, precipe la trukon pri la monpaperetoj.

Желательно также и возвращение конферансье на сцену.

Dezirinda estas ankaŭ la reveno de la anoncisto sur la scenejon.

Судьба его волнует зрителей.

Lia sorto maltrankviligas la spektantojn.

Баритон принадлежал не кому иному, как почетному гостю сегодняшнего вечера Аркадию Аполлоновичу Семплеярову, председателю акустической комиссии московских театров.

La posedanto de tiu bela voĉo estis neniu alia ol la honora gasto de la hodiaŭa vespero Arkadio Apolonoviĉ Semplejarov, prezidanto de la Akustika komisiono de la Moskvaj teatroj.

Аркадий Аполлонович помещался в ложе с двумя дамами: пожилой, дорого и модно одетой, и другой — молоденькой и хорошенькой, одетой попроще.

En la loĝio li estis kun du civitaninoj: la unu matur’aĝa, vestita lukse kaj laŭmode; la alia tute juna kaj beleta, vestita pli modeste.

Первая из них, как вскоре выяснилось при составлении протокола, была супругой Аркадия Аполлоновича, а вторая — дальней родственницей его,

La unua, kiel baldaŭ evidentiĝis dum la protokolado, estis la edzino de Semplejarov, la dua estis lia malproksima parencino,

начинающей и подающей надежды актрисой, приехавшей из саратова и проживающей на квартире Аркадия Аполлоновича и его супруги.

debutanta sed tre energia aktorino kiu, veninte el Saratov, loĝis ĉe li kaj lia edzino.

— Пардон! — Отозвался Фагот, — я извиняюсь, здесь разоблачать нечего, все ясно.

— Pardon! — respondis Fagoto, — mi pardonpetas, sed ĉi tie estas nenio senmaskiginda, ĉio ja klaras.

— Нет, виноват!

— Ne, pardonu!

Разоблачение совершенно необходимо.

La senmaskigo estas nepre necesa.

Без этого ваши блестящие номера оставят тягостное впечатление.

Sen tio viaj brilaj trukoj lasos preman impreson.

Зрительская масса требует объяснения.

La gespektant’amasoj postulas eksplikon.

— Зрительская масса, — перебил Семплеярова наглый гаер, — как будто ничего не заявляла?

— La spektantaj geamasoj, — interrompis la impertinenta burleskulo, — ŝajnas postuli nenion similan, ĉu?

Но, принимая во внимание ваше глубокоуважаемое желание, Аркадий Аполлонович, я, так и быть, произведу разоблачение.

Tamen, atentante vian altestimatan deziron, Arkadio Apolonoviĉ, mi komplezos al vi per senmaskigo.

Но для этого разрешите еще один крохотный номерок?

Nu, por tiu celo, ĉu vi permesos ankoraŭ unu etan programeron?

— Отчего же, — покровительственно ответил Аркадий Аполлонович, — но непременно с разоблачением!

— Faru, se vi deziras, — indulgeme respondis Semplejarov, — tamen nepre kun senmaskigo!

— Слушаюсь, слушаюсь.

— Konsentite.

Итак, позвольте вас спросить, где вы были вчера вечером, Аркадий Аполлонович?

Do, permesu ke mi vin demandu, kie vi estis hieraŭ vespere, Arkadio Apolonoviĉ?

При этом неуместном и даже, пожалуй, хамском вопросе лицо Аркадия Аполлоновича изменилось, и весьма сильно изменилось.

Ĉe tiu malkonvena, eĉ sentakta demando la mieno de Semplejarov ŝanĝiĝis, tre rimarkeble ŝanĝiĝis.

— Аркадий Аполлонович вчера вечером был на заседании акустической комиссии, — очень надменно заявила супруга Аркадия Аполлоновича, — но я не понимаю, какое отношение это имеет к магии.

— Arkadio Apolonoviĉ hieraŭ vespere estis en kunsido de la Akustika komisiono, — tre orgojle deklaris lia edzino, — sed mi ne komprenas, kiel tio rilatas al la magio.

— Уй, мадам! — Подтвердил Фагот, — натурально, вы не понимаете.

— Oui, madatne, — jesis Fagoto, — certe, ke vi ne komprenas.

Насчет же заседания вы в полном заблуждении.

Tamen koncerne la kunsidon vi funde eraras.

Выехав на упомянутое заседание, каковое, к слову говоря, и назначено-то вчера не было,

Jes, Arkadio Apolonoviĉ forveturis al la menciita aranĝo, kiun cetere neniu planis okazigi hieraŭ;

Аркадий Аполлонович отпустил своего шофера у здания акустической комиссии на чистых прудах (весь театр затих),

tamen resendinte sian ŝoforon antaŭ la sidejo de la Akustika komisiono ĉe la bulvardo Ĉistoprudnij (la tuta teatro silentiĝis),

а сам на автобусе поехал на елоховскую улицу в гости к артистке разъездного районного театра Милице Андреевне Покобатько и провел у нее в гостях около четырех часов.

li per aŭtobuso veturis al la strato Jeloliovskaja kaj iris en la loĝejon de Milica Andrevna Pokobatko, aktorino de la migra gubernia teatro, kaj restis ĉe ŝi proksimume kvar horojn.

— Ой! — Страдальчески воскликнул кто-то в полной тишине.

— Oj! — iu dolore ekkriis en la plena silento.

Молодая же родственница Аркадия Аполлоновича вдруг расхохоталась низким и страшным смехом.

La juna parencino de Semplejarov ekridegis per voĉo profunda kaj timiga.

— Все понятно!

— Ĉio klaras!

— Воскликнула она, — и я давно уже подозревала это.

— ŝi ekkriis, — kaj jam delonge mi suspektis tion.

Теперь мне ясно, почему эта бездарность получила роль луизы!

Nun mi komprenas, kial tiu stultulino ricevis la rolon de Luiza!

И, внезапно размахнувшись коротким и толстым лиловым зонтиком, она ударила Аркадия Аполлоновича по голове.

Kaj subite svinginte mallongan kaj dikan ombrelon malvokoloran ŝi frapis la prezidanton de la Akustika komisiono sur la kapon.

Подлый же Фагот, и он же Коровьев, прокричал:

Tiam la fiulo Fagoto, alinome Kerubjev, laŭte proklamis:

— Вот, почтенные граждане, один из случаев разоблачения, которого так назойливо добивался Аркадий Аполлонович!

— Jen, estimataj gecivitanoj, ekzemplo pri senmaskigoj, kiujn Arkadio Apolonoviĉ tiom insiste eltrudadis!

— Как смела ты, негодяйка, коснуться Аркадия Аполлоновича?

— Kiel aŭdacis vi, kanajlino, tuŝi Arkadion Apolonoviĉ?

— Грозно спросила супруга Аркадия Аполлоновича, поднимаясь в ложе во весь свой гигантский рост.

— per timinda voĉo demandis la edzino de Semplejarov levante sin en la loĝio je sia tuta kolosa staturo.

Второй короткий прилив сатанинского смеха овладел молодой родственницей.

Dua mallonga atako de sataneska rido skuis la junan parencinon:

— Уж кто-кто, — ответила она, хохоча, — а уж я-то смею коснуться!

— Lin tuŝi, ha-ha! Guste je tio mi havas plenan rajton!

— И второй раз раздался сухой треск зонтика, отскочившего от головы Аркадия Аполлоновича.

— kaj je la dua fojo aŭdiĝis la seka krako de la ombrelo resaltinta de la kapo de Semplejarov.

— Милиция! Взять ее!

— Milicio! Arestu ŝin!

— Таким страшным голосом прокричала супруга Семплеярова, что у многих похолодели сердца.

— kriis la edzino de Semplejarov per voĉo tiom timiga, ke multaj spektantoj sentis sian koron glaciiĝi.

А тут еще кот выскочил к рампе и вдруг рявкнул на весь театр человеческим голосом: — Сеанс окончен!

Super ĉio, ankoraŭ la kato subite elsaltis al la scenejlamparo kaj hake blekegis per homa voĉo, kiu resonis tra la tuta teatro: — La seanco estas finita!

Маэстро! Урежьте марш!!

Maestro! Elkrevigu marŝon!

Ополоумевший дирижер, не отдавая себе отчета в том, что делает, взмахнул палочкой, и оркестр

Sen konscii kion li faras, la duonfreneziĝinta direktisto eksvingis sian taktobastonon, kaj la orkestro — kiel nomi tion?

не заиграл, и даже не грянул, и даже не хватил, а именно, по омерзительному выражению кота, урезал какой-то невероятный, ни на что не похожий по развязности своей марш.

— ĝi ne ekludis, nek ekrulis, nek ektondrigis, sed ĝuste, laŭ la abomena esprimo de la karo, elkrevigis ian neimageblan, super ĉia mezuro frivolan marŝon.

На мгновенье почудилось, что будто слышаны были некогда, под южными звездами, в кафешантане, какие-то малопонятные, но разудалые слова этого марша:

Ŝajnis dum unu momento, ke iam estis aŭditaj sub sudaj steloj, en koncertkafejo, la vortoj de tiu marŝo, vortoj malklaraj, apenaŭ kompreneblaj sed bravaĉaj:

Его превосходительство Любил домашних птиц И брал под покровительство Хорошеньких девиц!!!

Nia moŝta general’, ŝatanto de kokinoj, protekton sian donis al la ĉarmo defraŭlinoj!!!

А может быть, не было никаких этих слов, а были другие на эту же музыку, какие-то неприличные крайне.

Cetere, eblas, ke neniam estis ĉi tiuj vortoj, ke estis aliaj je tiu sama muziko, iaj ekstreme maldecaj.

Важно не это, а важно то, что в Варьете после всего этого началось что-то вроде столпотворения вавилонского.

Gravas ja ne tio, gravas, ke post ĉio ĉi en Varieteo komenciĝis speco de Babeltura konfuzego.

К Семплеяровской ложе бежала милиция, на барьер лезли любопытные, слышались адские взрывы хохота, бешеные крики, заглушаемые золотым звоном тарелок из оркестра.

Milicianoj kuris al la loĝio de Semplejarov, rigardemuloj grimpis sur la balustradon, aŭdiĝis inferaj rid’eksplodoj kaj furiozaj ekkrioj superbruataj de la ora cimbal-tintego venanta el la orkestro.

И видно было, что сцена внезапно опустела и что надувало Фагот, равно как и наглый котяра Бегемот, растаяли в воздухе, исчезли, как раньше изчез маг в кресле с полинявшей обивкой.

Kaj estis vidite, ke la scenejo subite vakiĝis: la fripono Fagoto kaj la aroganta katego Behemoto aerdisiĝis kaj malaperis, same kiel antaŭe malaperis la magiisto en sia brakseĝo kun la senkoloriĝinta tegaĵo.

Глава 13.

Ĉapitro 13

Явление героя

LA HEROO APERAS

Итак, неизвестный погрозил Ивану пальцем и прошептал: «Тсс!» Иван опустил ноги с постели и всмотрелся.

Do, la nekonato minacis Ivanon per la fingro kaj flustris: «ŝŝ!» Ivano mallevis la piedojn sur la plankon kaj streĉis la vidon.

С балкона осторожно заглядывал в комнату бритый, темноволосый, с острым носом, встревоженными глазами и со свешивающимся на лоб клоком волос человек примерно лет тридцати восьми.

De la balkono en la ĉambron singardeme rigardis viro, razita, pintanaza, kun malkvietaj okuloj kaj kun tufo da malhelaj haroj falinta sur la frunton; li povus aĝi tridek ok jarojn.

Убедившись в том, что Иван один, и прислушавшись, таинственный посетитель осмелел и вошел в комнату.

Certiĝinte, ke Ivano estas sola, la mistera vizitanto dum kelka tempo atente aŭskultis, poste kuraĝiĝis kaj paŝis en la ĉambron.

Тут увидел Иван, что пришедший одет в больничное.

Ĉi tiam Ivano rimarkis, ke la homo estas vestita kiel paciento.

На нем было белье, туфли на босу ногу, на плечи наброшен бурый халат.

Li surhavis subvestojn, grizbrunan kitelon loze pendantan de la ŝultroj, pantoflojn metitajn sur la nudajn piedojn.

Пришедший подмигнул Ивану, спрятал в карман связку ключей, шепотом осведомился:

La enveninto palpebrumis al Ivano, enpoŝigis ŝlosilfaskon, flustre demandis:

«Можно присесть?» — И, получив утвердительный кивок, поместился в кресле.

«Ĉu vi permesas, ke mi sidiĝu?», kaj ricevinte kapjeson li okupis la brakseĝon.

— Как же вы сюда попали?

— Kiel vi pasis ĉi tien?

— Повинуясь сухому грозящему пальцу, шепотом спросил Иван, — ведь балконные-то решетки на замках?

— Ivano demandis flustre, obeante la sekan minacantan fingron, — la balkonkradoj ja estas ŝlositaj!

— Решетки-то на замках, — подтвердил гость, — но Прасковья Федоровна — милейший, но, увы, рассеянный человек.

— La kradoj estas ŝlositaj, — konfirmis la gasto, — sed nia Praskovja Fjodorovna estas plej bonkora kaj, ho ve, distriĝema homo.

Я стащил у нее месяц тому назад связку ключей и, таким образом, получил возможность выходить на общий балкон, а он тянется вокруг всего этажа, и, таким образом, иногда навестить соседа.

Antaŭ unu monato mi ŝtelis ŝian ŝlosilfaskon kaj tio ebligas al mi eliri sur la eksteran balkonon, kiu etendiĝas laŭ la tuta etaĝo, kaj tial mi povas, fojfoje, viziti miajn najbarojn.

— Раз вы можете выходить на балкон, то вы можете удрать.

— Se vi povas eliri sur la balkonon, vi ankaŭ povas fuĝi, ĉu?

Или высоко? — Заинтересовался Иван.

Aŭ estas tro alte?

— Нет, — твердо ответил гость, — я не могу удрать отсюда не потому, что высоко, а потому, что мне удирать некуда.

— Ne, — firme respondis la vizitanto, — mi ne povas fuĝi de ĉi tie ne pro la alto, sed ĉar mi ne havas kien fuĝi.

— И после паузы он добавил: — итак, сидим?

— Post paŭzo li aldonis: — Do, oni gastas, ĉu?

— Сидим, — ответил Иван, вглядываясь в карие и очень беспокойные глаза пришельца.

— Oni gastas, — respondis Ivano fikse rigardante la brunajn, tre malkvietajn okulojn de la veninto.

— Да... — Тут гость вдруг встревожился,

— Jes ... — ĉi tiam la vizitanto subite maltrankviliĝis,

— но вы, надеюсь, не буйный?

— Mi esperas, vi ne estas furiozulo?

А то я, знаете ли, не выношу шума, возни, насилий и всяких вещей в этом роде.

Ĉar vidu, mi ne povas suferi bruon, kverelojn, perforton kaj similajn aferojn.

В особенности ненавистен мне людской крик, будь то крик страдания, ярости или иной какой-нибудь крик.

Precipe malamas mi la homan kriadon — la doloran, la furiozan, ĉian ajn.

Успокойте меня, скажите, вы не буйный?

Trankviligu min, diru, vi ne estas furiozulo, ĉu?

— Вчера в ресторане я одному типу по морде засветил, — мужественно признался преображенный поэт.

— Hieraŭ en restoracio mi pugnis iun sur la muzelon, — brave konfesis la aliiĝinta poeto.

— Основание?

— Motivo?

— Строго спросил гость.

— severe demandis la gasto.

— Да, признаться, без основания, — сконфузившись, ответил Иван.

— Verdire, sen motivo, — respondis Ivano embarasite.

— Безобразие, — осудил гость Ивана и добавил:

— Fi! — malaprobis la vizitanto la agon de Ivano, kaj aldonis:

— а кроме того, что это вы так выражаетась: по морде засветил?

— Cetere, kial vi diras «pugnis sur la muzelon»?

Ведь неизвестно, что именно имеется у человека, морда или лицо.

Tio ja ne estas tute certa, ĉu homo havas muzelon aŭ vizaĝon.

И, пожалуй, ведь все-таки лицо.

Tamen verŝajne ja vizaĝon.

Так что, знаете ли, кулаками...

Kaj pugni ...

Нет, уж это вы оставьте, и навсегда.

Ne, ĉi tion vi rezignu por ĉiam.

Отчитав таким образом Ивана, гость осведомился: — Профессия?

Admoninte Ivanon la gasto demandis: — Via profesio?

— Поэт, — почему-то неохотно признался Иван.

— Poeto, — ial malvolonte konfesis Ivano.

Пришедший огорчился.

La veninto ĉagreniĝis.

— Ох, как мне не везет!

— Denove misŝanco!

— Воскликнул он, но тут же спохватился, извинился и спросил:

— li ekkriis sed tuj sin rekaptis, pardonpetis kaj demandis:

— а как ваша фамилия?

— Kaj kiu estas via familinomo?

— Бездомный.

— Senhejmulo.

— Эх, эх... — Сказал гость, морщась.

— Eh ... — grimacis la gasto.

— А вам, что же, мои стихи не нравятся?

— Do, vi malŝatas miajn versojn, ĉu?

— С любопытством спросил Иван.

— scivole demandis Ivano.

— Ужасно не нравятся.

— Malŝategas.

— А вы какие читали?

— Vi kiujn legis?

— Никаких я ваших стихов не читал!

— Ne legis mi viajn versojn!

— Нервно воскликнул посетитель.

— nervoze ekkriis la veninto.

— А как же вы говорите?

— Kiel do vi juĝas?

— Ну, что ж тут такого, — ответил гость, — как будто я других не читал?

— Kial ne, — respondis la gasto, — ĉu mi ne legis la versojn de aliaj?

Впрочем... Разве что чудо?

Cetere ... ĉu tamen miraklo?

Хорошо, я готов принять на веру.

Bone, mi akceptos vian juĝon.

Хороши ваши стихи, скажите сами?

Diru mem, ĉu bonaj estas viaj versoj?

— Чудовищны! — Вдруг смело и откровенно произнес Иван.

— Ili estas monstraj, — diris Ivano, subite malkaŝe kaj kuraĝe.

— Не пишите больше!

— Ne plu verku!

— Попросил пришедший умоляюще.

— petegis la vizitanto.

— Обещаю и клянусь!

— Mi ĵure promesas!

— Торжественно произнес Иван.

— solene diris Ivano.

Клятву скрепили рукопожатием, и тут из коридора донеслись мягкие шаги и голоса.

La ĵuron konfirmis manpremo, kaj ĉi tiam el la koridoro aŭdigis malbruaj paŝoj kaj voĉoj.

— Тсс, — шепнул гость и, выскочив на балкон, закрыл за собою решетку.

— Ŝŝ! — la gasto flustris, elsaltis sur la balkonon kaj ŝlosis post si la kradon.

Заглянула Прасковья Федоровна, спросила, как Иван себя чувствует и желает ли он спать в темноте или со светом.

Praskovja Fjodorovna envenis, demandis, kiel Ivano fartas kaj ĉu li preferas dormi en mallumo.

Иван попросил свет оставить, и Прасковья Федоровна удалилась, пожелав больному спокойной ночи.

Ivano petis la vickuracistinon lasi la lumon kaj ŝi foriris, dezirinte al la malsanulo bonan nokton.

И когда все стихло, вновь вернулся гость.

Kaj kiam ĉio kvietiĝis, revenis la gasto.

Он шепотом сообщил Ивану, что в 119-ю комнату привезли новенького,

Li flustre informis Ivanon, ke en la 119-an ĉambron estas venigita novulo,

какого-то толстяка с багровой физиономией, все время бормочущего что-то про какую-то валюту в вентиляции и клянущегося, что у них на Садовой поселилась нечистая сила.

senĉese balbutanta ion pri valuto en ventoltruo kaj ĵuranta, ke en lia domo ĉe Sadovaja ekloĝis demonoj.

— Пушкина ругает на чем свет стоит и все время кричит:

— Li furiozas malbenante Puŝkinon kaj kriadas:

«Куролесов, бис, бис!» — Говорил гость, тревожно дергаясь.

«Diboĉadov, bis, bis!» — parolante, la gasto plurfoje angore tremeris.

Успокоившись, он сел, сказал: — а впрочем, бог с ним,

Trankviliĝinte, li denove sin sidigis, diris: — Cetere, ni lin lasu,

— и продолжил беседу с Иваном: — так из-за чего же вы попали сюда?

— kaj daŭrigis la interparolon kun Ivano: — Do, kial vi estas ĉi tie?

— Из-за Понтия Пилата, — хмуро глянув в пол, ответил иван.

— Pro Poncio Pilato, — miŝumore rigardinte la plankon diris Ivano.

— Как?

— Kion?!

— Забыв осторожность, крикнул гость и сам себе зажал рот рукой,

— kriis la gasto forgesinte ĉian prudenton, kaj mem ŝtopis al si la buŝon per la mano,

— потрясающее совпадение!

— kia nekredebla koincido!

Умоляю, умоляю, расскажите!

Mi vin petegas, rakontu!

Почему-то испытывая доверие к неизвестному, Иван, первоначально запинаясь и робея, а потом осмелев, начал рассказывать вчерашнюю историю на Патриарших прудах.

Ial Ivano sentis konfidon al la nekonato, kaj komence nekuraĝe kaj balbute, poste pli verve li rakontis la hieraŭan historion de ĉe la Patriarĥa lageto.

Да, благодарного слушателя получил Иван Николаевич в лице таинственного похитителя ключей!

Jes, kunsenteman aŭskultanton havis Ivano Nikolaiĉ en la persono de la mistera ŝlosilŝtelinto!

Гость не рядил Ивана в сумасшедшие, проявил величайший интерес к рассказываемому и по мере развития этого рассказа, наконец, пришел в восторг.

La gasto ne traktis la poeton frenezulo, li sekvis la raporton kun eksterordinara interesiĝo kiu fine kreskis ĝis vera ekzalto.

Он то и дело прерывал Ивана восклицаниями: — Ну, ну!

Li senĉese interrompis la rakonton per ekkrioj: — Nu, nu!

Дальше, дальше, умоляю вас.

Plu diru, mi vin petegas!

Но только, ради всего святого, не пропускайте ничего!

Sed, pro ĉio sankta, nenion ajn preterlasu!

Иван ничего и не пропускал, ему самому было так легче рассказывать, и постепенно добрался до того момента, как Понтий Пилат в белой мантии с кровавым подбоем вышел на балкон.

Ivano mem nenion preterlasis, tiel rakonti ja estis pli facile, kaj iom post iom li avancis ĝis la momento, kiam Poncio Pilato en blanka mantelo kun sangruĝa subŝtofo eliras sur la balkonon.

Тогда гость молитвенно сложил руки и прошептал: — О, как я угадал!

Tiame la gasto preĝmaniere kunigis la manojn kaj flustris: — Ho, kiel mi divenis!

О, как я все угадал!

Ho, kiel mi ĉion divenis!

Описание ужасной смерти Берлиоза слушающий сопроводил загадочным замечанием, причем глаза его вспыхнули злобой: —

La raporton pri la terura morto de Berlioz la aŭskultanto komentis per stranga rimarko, kiun akompanis malica ekbrilo en liaj okuloj:

Об одном жалею, что на месте этого Берлиоза не было критика Латунского или литератора Мстислава Лавровича, — и исступленно, но беззвучно вскричал: — дальше!

— Mi tamen bedaŭras, ke tie ne okazis, anstataŭ via Berlioz, la kritikisto Latunskij aŭ la literaturisto Mstislavo Laŭroviĉ, — kaj pasie kvankam senvoĉe li ekkriis: — Plu!

Кот, плативший кондукторше, чрезвычайно развеселил гостя, и он давился от тихого смеха, глядя, как взволнованный успехом своего повествования Иван тихо прыгал на корточках, изображая кота с гривенником возле усов.

La kato paganta al la konduktorino treege amuzis la gaston, kaj li skuiĝadis pro mallaŭta rido rigardante Ivanon kiu, ekscitite de la sukceso de sia rakonto, kaŭre saltetadis prezentante la katon kun la monero ĉe la lipharoj.

— И вот, — рассказав про происшествие в Грибоедове, загрустив и затуманившись, Иван закончил: — я и оказался здесь.

— Tiel, — raportinte pri la incidento en Gribojedovo, malgajiĝinte kaj malsereniĝinte finis Ivano, — mi trafis ĉi tien.

Гость сочувственно положил руку на плечо бедного поэта и сказал так: — Несчастный поэт!

La gasto kondolence metis sian manon sur la ŝultron de Ivano kaj diris jene: — Kompatinda poeto!

Но вы сами, голубчик, во всем виноваты.

Sed, karulo, vin mem vi riproĉu pri via malfeliĉo.

Нельзя было держать себя с ним столь развязно и даже нагловато.

Estis malprudentaĵo konduti antaŭ li tiel senrespekte, eĉ impertinentete.

Вот вы и поплатились. И надо еще сказать спасибо, что все это обошлось вам сравнительно дешево.

Pro tio vi suferis, kaj danku, ke oni vin traktis relative indulge.

— Да кто же он, наконец, такой?

— Sed, finfine, kio do li estas?

— В возбуждении потрясая кулаками, спросил Иван.

— ekscitite skuante la pugnojn demandis Ivano.

Гость вгляделся в Ивана и ответил вопросом: — А вы не впадете в беспокойство?

La gasto atente lin rigardis kaj respondis per demando: — Ĉu vi ne ekdeliros?

Мы все здесь люди ненадежные...

Ĉi tie ni ĉiuj estas homoj nefidindaj ...

Вызова врача, уколов и прочей возни не будет?

Ĉu certe oni ne bezonos la kuraciston, injektojn kaj ceteran klopodadon?

— Нет, нет!

— Certe, certe!

— Воскликнул Иван, — скажите, кто он такой?

— ekkriis Ivano. — Diru do, kio li estas?

— Ну хорошо, — ответил гость и веско и раздельно сказал:

— Nu bone, — respondis la gasto kaj diris aŭtoritate, klare apartigante la vortojn:

— вчера на Патриарших прудах вы встретились с сатаной.

— Hieraŭ ĉe la Patriarĥa vi renkontiĝis kun Satano.

Иван не впал в беспокойство, как и обещал, но был все-таки сильнейшим образом ошарашен.

Ivano tenis sian promeson kaj ne ekdeliris, sed li estis ja tute malspritigita.

— Не может этого быть!

— Maleble!

Его не существует.

Li ne ekzistas.

— Помилуйте!

— Pardonon!

Уж кому-кому, но не вам это говорить.

Ĝuste vi tion ne diru.

Вы были одним, по-видимому, из первых, кто от него пострадал.

Vi estis, probable, unu el liaj unuaj viktimoj.

Сидите, как сами понимаете, в психиатрической лечебнице, а все толкуете о том, что его нет.

Nun bone sciante, ke vi estas en psikiatria kliniko, vi tamen plu ripetas, ke li malestas!

Право, это странно!

Vere, tio estas stranga!

Сбитый с толку Иван замолчал.

Konfuzite, Ivano silentis.

— Лишь только вы начали его описывать, — продолжал гость,

— De kiam vi komencis lin priskribi, — daŭrigis la gasto,

— я уже стал догадываться, с кем вы вчера имели удовольствие беседовать.

— mi tuj antaŭsentis, kun kiu vi hieraŭ havis la plezuron interparoli.

И, право, я удивляюсь Берлиозу!

Sed pri Berlioz mi miras!

Ну вы, конечно, человек девственный, — тут гость опять извинился,

Nu, vi evidente estas homo virga, — ĉi tiam la gasto refoje petis pardonon,

— но тот, сколько я о нем слышал, все-таки хоть что-то читал!

— sed Berlioz, laŭ tio, kion mi pri li aŭdis, ja estis ion leginta!

Первые же речи этого профессора рассеяли всякие мои сомнения.

La unuaj paroloj de la profesoro forpelis ĉiujn miajn dubojn.

Его нельзя не узнать, мой друг!

Oni ne povas lin ne rekoni, mia amiko!

Впрочем, вы...

Cetere, vi ...

Вы меня опять-таки извините, ведь, я не ошибаюсь, вы человек невежественный?

mi ne volas vin ofendi, sed mi ja ne eraras, vi estas homo senklera, ĉu?

— Бесспорно, — согласился неузнаваемый Иван.

— Sendube, — konsentis Ivano, nerekonebla.

— Ну вот...

— Nu jes ...

Ведь даже лицо, которое вы описывали...

Vidu, eĉ la vizaĝo kiun vi priskribis ...

Разные глаза, брови!

la diverskoloraj okuloj, la brovoj!

Простите, может быть, впрочем, вы даже оперы «Фауст» не слыхали?

Sed, pardonu, eble vi eĉ la operon Faŭsto neniam aŭdis?

Иван почему-то страшнейшим образом сконфузился и с пылающим лицом что-то начал бормотать про какую-то поездку в санаторий в Ялту...

Ivano ial treege konfuziĝis kaj tute ruĝiĝinte komencis balbuti ion pri vojaĝo al sanatorio en Jalto ...

— Ну вот, ну вот...

— Nu jes, nu jes ...

Неудивительно!

tute ne mirinde!

А Берлиоз, повторяю, меня поражает.

Sed Berlioz, mi ripetas, li min surprizas.

Он человек не только начитанный, но и очень хитрый.

Li estis homo ne nur erudicihava sed ankaŭ tre ruza.

Хотя в защиту его я должен сказать, что, конечно, Воланд может запорошить глаза и человеку похитрее.

Kvankam pro la justo mi devas diri, ke Voland kapablas vuali la okulojn al homo eĉ pli ruza.

— Как?! — В свою очередь крикнул Иван.

— Kiu?! — siavice kriis Ivano.

— Тише! Иван с размаху шлепнул себя ладонью по лбу и засипел: — Понимаю, понимаю.

— Ŝŝ! Ivano larĝasvinge frapis sian frunton per la maplato kaj ekŝuŝis: — Jes, jes, mi komprenas.

У него буква «в» была на визитной карточке.

Li havis la komencliteron W sur la vizitkarto.

Ай-яй-яй, вот так штука!

Aj-aj-aj, kia umaĵo!

— Он помолчал некоторое время в смятении, всматриваясь в луну, плывущую за решеткой, и заговорил:

— Dum kelka tempo li konsternite silentis, rigardante la lunon ŝvebi malantaŭ la krado, poste ekparolis:

— так он, стало быть, действительно мог быть у Понтия Пилата?

— Do, li fakte povis esti ĉe Poncio Pilato, ĉu?

Бедь он уж тогда родился?

Ĉar tiam for li jam estis naskita, ĉu?

А меня сумасшедшим называют!

Kaj ili traktas min frenezulo!

— Прибавил Иван, в возмущении указывая на дверь.

— Ivano indigne montris al la pordo.

Горькая складка обозначилась у губ гостя.

Amara falto aperis ĉe la lipoj de la gasto.

— Будем глядеть правде в глаза, — и гость повернул свое лицо в сторону бегущего сквозь облако ночного светила.

— Ni rigardu la veron rekte en la okulojn, — la gasto turnis sian vizaĝon al la nokta lumaĵo, fluganta tra la nuboj.

— И вы и я — сумасшедшие, что отпираться!

— Kaj vi, kaj mi, ni estas frenezuloj, tion ni honeste agnosku!

Видите ли, он вас потряс — и вы свихнулись, так как у вас, очевидно, подходящая для этого почва.

Vidu, li vin skuis, kaj vi freneziĝis, ĉar vi, verŝajne, havas dispozicion al tio.

Но то, что вы рассказываете, бесспорно было в действительности.

Tio, kion vi rakontis, sendube fakte okazis;

Но это так необыкновенно, что даже Стравинский, гениальный психиатр, вам, конечно, не поверил.

sed ĝi estas tiom eksterordinara, ke eĉ la genia psikiatro Stravinskij ne povis ĝin kredi.

Он смотрел вас?

Ĉu li vin ekzamenis?

(Иван кивнул.) Ваш собеседник был и у Пилата, и на завтраке у Канта, а теперь он навестил Москву.

(Ivano kapjesis.) Via interparolinto estis ĉe Pilato, li matenmanĝis kun Kantio kaj nun li vizitas Moskvon.

— Да ведь он тут черт знает чего натворит!

— Sed li aranĝos terurajn diablaĵojn ĉi tie!

Как-нибудь его надо изловить?

Oni devas lin kapti, ĉu?

— Не совсем уверенно, но все же поднял голову в новом Иване прежний, еще не окончательно добитый иван.

— en la nova Ivano leviĝis, kvankam sen firma konvinko tamen ja leviĝis, la antaŭa, ankoraŭ ne finvenkita Ivano.

— Вы уже пробовали, и будет с вас,

— Vi jam provis, por vi sufiĉas,

— иронически отозвался гость, — и другим тоже пробовать не советую.

— ironie replikis la gasto, — ankaŭ al la aliaj mi malkonsilas tiajn provojn.

А что натворит, это уж будьте благонадежны.

Kaj pri la diablaĵoj vi povas lin fidi.

Ах, ах! Но до чего мне досадно, что встретились с ним вы, а не я!

Aĥ, kia domaĝo, ke ne mi sed vi lin renkontis!

Хоть все и перегорело и угли затянулись пеплом, все же, клянусь, что за эту встречу я отдал бы связку ключей Прасковьи Федоровны, ибо мне больше нечего отдавать.

Kvankam ĉio jam forbrulis kaj la karbojn kovris cindro, tamen, mi ĵuras, por tia renkonto mi fordonus la ŝlosilfaskon de Praskovja Fjodorovna, ĉar krom ĝi mi havas nenion.

Я нищий!

Mi estas malriĉa, kiel almozulo!

— А зачем он вам понадобился?

— Por kio vi lin bezonas?

Гость долго грустил и дергался, но наконец заговорил:

Kelkan tempon la gasto silente malĝojis kaj tikadis, sed finfine li ekparolis:

— Видите ли, какая странная история, я здесь сижу из-за того же, что и вы, именно из-за Понтия Пилата,

— Tio estas stranga afero, ja ĉi tie mi estas same kiel vi, pro Poncio Pilato,

— тут гость пугливо оглянулся и сказал:

— la gasto timeme rigardis ĉirkaŭen kaj diris:

— дело в том, что год тому назад я написал о Пилате роман.

— Vidu, antaŭ unu jaro mi verkis romanon pri Pilato.

— Вы — писатель?

— Ĉu vi estas verkisto?

— С интересом спросил поэт.

— demandis Ivano interesite.

Гость потемнел лицом и погрозил Ивану кулаком, потом сказал: — Я — Мастер,

La gasto malsereniĝis kaj minacis Ivanon per la pugno, poste li diris: — Mi estas majstro.

— он сделался суров и вынул из кармана халата совершенно засаленную черную шапочку с вышитой на ней желтым шелком буквой «м».

— Solene li eligis el la poŝo de la kitelo grasmalpuran nigran ĉapeton sur kiu per flava silko estis brodita la litero M.

Он надел эту шапочку и показался Ивану в профиль и в фас, чтобы доказать, что он — Мастер.

Li surmetis la ĉapeton kaj sin montris al Ivano profile kaj fronte por pruvi, ke li estas majstro.

— Она своими руками сшила ее мне, — таинственно добавил он.

— Ŝi mem ĝin por mi kudris, — li aldonis mistere.

— А как ваша фамилия?

— Kiu do estas via familinomo?

— У меня нет больше фамилии,

— Mi ne plu havas familinomon,

— с мрачным презрением ответил странный гость,

— respondis la gasto kun sombra malaprezo,

— я отказался от нее, как и вообще от всего в жизни.

— mi rezignis pri ĝi, same kiel pri ĉio en la vivo.

Забудем о ней.

Ni forgesu pri tio.

— Так вы хоть про роман скажите, — деликатно попросил иван.

— Almenaŭ pri la romano ion rakontu, — delikate petis Ivano.

— Извольте-с.

— Bone, mi rakontos.

История моя, действительно, не совсем обыкновенная, — начал гость.

Mia historio ja vere estas ne tute ordinara, — komencis la gasto.

...Историк по образованию, он еще два года тому назад работал в одном из московских музеев, а кроме того, занимался переводами.

... Fakulo pri historio, antaŭ du jaroj li ankoraŭ laboris en iu Moskva muzeo, kaj krome tradukadis.

— С какого языка?

— El kiu lingvo?

— С интересом спросил Иван.

— demandis Ivano interesite.

— Я знаю пять языков, кроме родного, — ответил гость,

— Mi scias kvin fremdajn lingvojn, — respondis la gasto,

— английский, французский, немецкий, латинский и греческий.

— la lingvojn anglan, francan, germanan, latinan kaj grekan.

Ну, немножко еще читаю по-итальянски.

Nu, iomete legas en la itala.

— Ишь ты!

— Ne malbone!

— Завистливо шепнул Иван.

— envie flustris Ivano.

Жил историк одиноко, не имея нигде родных и почти не имея знакомых в Москве.

La historiisto vivis solece, nenie li havis ian ajn parencon, apenaŭ kelkajn konatojn en Moskvo.

И, представьте, однажды выиграл сто тысяч рублей.

Kaj subite li gajnis centmil rublojn.

— Вообразите мое изумление, — шептал гость в черной шапочке,

— Imagu mian miregon, — flustris la nigraĉapa gasto,

— когда я сунул руку в корзину с грязным бельем и смотрю: на ней тот же номер, что и в газете!

— kiam, ŝovinte la manon en la lavaĵkorbon, mi eltiris ĝuste la numeron, kiun mi vidis en la gazeto!

Облигацию, — пояснил он, — мне в музее дали.

La obligacion, — li klarigis, — mi ricevis en la muzeo.

Выиграв сто тысяч, загадочный гость Ивана поступил так:

Gajninte la centmilon, la mistera gasto de Ivano faris jenon:

купил книг, бросил свою комнату на мясницкой...

li aĉetis librojn, forlasis sian ĉambron ĉe la strato Mjasnickaja ...

— Уу, проклятая дыра! — Прорычал гость.

— Uuh, la malbeninda ĉambraĉo, — li graŭlis.

...И нанял у застройщика в переулке близ Арбата...

... kaj luis de konstrurajtigito en la strateto apud Arbat’ ...

— Вы знаете, что такое — застройщики?

— Ĉu vi scias, kio estas la konstrurajtigitoj?

— Спросил гость у Ивана и тут же пояснил:

— demandis la gasto Ivanon, kaj tuj klarigis:

— это немногочисленная группа жуликов, которая каким-то образом уцелела в Москве...

— Ili estas negranda aro de friponoj, kiuj iel transvivis en Moskvo ...

Нанял у застройщика две комнаты в подвале маленького домика в садике.

Li luis de konstrurajtigito du ĉambrojn en la kelo de malgranda domo en ĝardeno.

Службу в музее бросил и начал сочинять роман о Понтии Пилате.

Sian oficon li forlasis kaj komencis verki la romanon pri Poncio Pilato.

— Ах, это был золотой век,

— Aĥ, tio estis la or’epoko!

— блестя глазами, шептал рассказчик,

— la okuloj de la flustranto brilis,

— совершенно отдельная квартирка, и еще передняя, и в ней раковина с водой,

— tute izola loĝejeto, kun antaŭĉambro, kaj en ĝi lavabo,

— почему-то особенно горделиво подчеркнул он, — маленькие оконца над самым тротуарчиком, ведущим от калитки.

— ial ĉi tio lin aparte fierigis, — la malgrandaj fenestroj tuj super la vojeto kondukanta al la stratpordo.

Напротив, в четырех шагах, под забором, сирень, липа и клен.

Je kvar paŝoj kontraŭe, ĉe la barilo, estis siringo, tilio kaj acero.

Ах, ах, ах!

Aah, aĥ, aĥ!

Зимою я очень редко видел в оконце чьи-нибудь черные ноги и слышал хруст снега под ними.

Vintre mi tre malofte vidis tra la fenestro ies nigrajn krurojn kaj aŭdis la neĝon kraki sub ili.

И в печке у меня вечно пылал огонь!

Kaj en mia forno ĉiam brulis la fajro!

Но внезапно наступила весна, и сквозь мутные стекла увидел я сперва голые, а затем одевающиеся в зелень кусты сирени.

Sed subite venis la printempo, kaj tra la malklara fenestrovitro mi vidis la nudajn siringobranĉojn sin vesti per verdo.

И вот тогда-то, прошлою весной, случилось нечто гораздо более восхитительное, чем получение ста тысяч рублей.

Kaj ĝuste tiam, la lastan printempon, okazis io multe pli rava ol gajni centmil rublojn.

А это, согласитесь, громадная сумма денег!

Kio, konsentu, estas ja grandega monsumo!

— Это верно, — признал внимательно слушающий Иван.

— Vi pravas, — jesis la atente aŭskultanta Ivano.

— Я открыл оконца и сидел во второй, совсем малюсенькой комнате, —

— Mi malfermis la fenestrojn kaj sidis en la dua, tute malgranda ĉambreto,

гость стал отмеривать руками, — так...

— la gasto komencis mezuradi per la brakoj: — tiom ...

Вот диван, а напротив другой диван, а между ними столик, и на нем прекрасная ночная лампа,

jen sofo, kontraŭe alia sofo, inter ili tableto, sur ĝi belega noktolampo,

а к окошку ближе книги, тут маленький письменный столик, а в первой комнате — громадная комната, четырнадцать метров,

pli proksime al la fenestro estis libroj, ĉi tie malgranda skribotablo, kaj en la dua ĉambro (ĝi estis vastega, dek kvar kvadratajn metrojn!)

— книги, книги и печка.

mi havis librojn, librojn kaj la fornon.

Ах, какая у меня была обстановка!

Aĥ, kian hejmon mi havis!

Необыкновенно пахнет сирень!

»Ebriige odoras la siringo!

И голова моя становилась легкой от утомления, и Пилат летел к концу.

Mia kapo malpeziĝas pro laco kaj la historio de Pilato flugas al la fino ...

— Белая мантия, красный подбой!

— La blanka mantelo kun sangruĝa subŝtofo!

Понимаю!

Mi komprenas!

— Восклицал иван.

— ekkriis Ivano.

— Именно так!

— Ĝuste tiel!

Пилат летел к концу, к концу, и я уже знал, что последними словами романа будут:

Pilato impetis al la fino, kaj mi jam sciis, ke la lastaj vortoj de la romano estos: «...

«...Пятый прокуратор Иудеи, всадник Понтий Пилат».

la kvina prokuratoro de Judujo, la kavaliro Poncio Pilato».

Ну, натурально, я выходил гулять.

Nu, mi, kompreneble, eliradis por promeni.

Сто тысяч — громадная сумма, и у меня был прекрасный серый костюм.

Centmil estas multe da mono, do mi havis tre belan vestokompleton.

Или отправлялся обедать в какой-нибудь дешевый ресторан.

Aŭ mi iris tagmanĝi en malmultekostan restoracion.

На Арбате был чудесный ресторан, не знаю, существует ли он теперь.

Ĉe Arbat’ estis ĉarma restoracio, mi ne scias, ĉu ĝi ankoraŭ ekzistas.

Тут глаза гостя широко открылись, и он продолжал шептать, глядя на луну:

La okuloj de la gasto larĝe malfermiĝis kaj li plu flustris rigardante la lunon.

— Она несла в руках отвратительные, тревожные желтые цветы.

— En la manoj ŝi portis abomenajn, alarme flavajn florojn.

Черт их знает, как их зовут, но они первые почему-то появляются в Москве.

La diablo scias ilian nomon, sed ial ili estas la unuaj kiuj aperas en Moskvo.

И эти цветы очень отчетливо выделялись на черном ее весеннем пальто.

Kaj tiuj floroj tre klare kontrastis ŝian nigran mantelon.

Она несла желтые цветы!

Ŝi portis flavajn florojn!

Нехороший цвет.

Malbona koloro.

Она повернула с Тверской в переулок и тут обернулась.

De Tverskaja ŝi sin turnis en strateton kaj de tie rigardis malantaŭen.

Ну, Тверскую вы знаете?

Nu, la straton Tverskaja vi sendube konas, ĉu?

По Тверской шли тысячи людей, но я вам ручаюсь, что увидела она меня одного и поглядела не то что тревожно, а даже как будто болезненно.

Tie estis pasantaj miloj da homoj, sed mi ĵuras al vi, ke ŝi vidis nur min kaj ŝia rigardo estis pli ol angora, ĝi estis kvazaŭ malsana.

И меня поразила не столько ее красота, сколько необыкновенное, никем не виданное одиночество в глазах!

Kaj min impresis ne tiom ŝia belo, kiom la eksterordinara, de neniu iam ajn vidita soleco en ŝiaj okuloj!

Повинуясь этому желтому знаку, я тоже свернул в переулок и пошел по ее следам.

»Obeante la flavan signon, ankaŭ mi min turnis en la strateton kaj ŝin sekvis.

Мы шли по кривому, скучному переулку безмолвно, я по одной стороне, а она по другой.

Silente ni iris laŭ la kurba, teda strateto, mi ĉe unu flanko kaj ŝi ĉe la alia.

И не было, вообразите, в переулке ни души.

Imagu, la strateto estis tute senhoma.

Я мучился, потому что мне показалось, что с нею необходимо говорить, и тревожился, что я не вымолвлю ни одного слова, а она уйдет, и я никогда ее более не увижу...

Mi suferis, ĉar al mi ŝajnis, ke mi devas al ŝi paroli, kaj mi timis, ke mi diros nenion kaj ŝi foriros kaj neniam plu mi ŝin vidos.

И, вообразите, внезапно заговорила она: — Нравятся ли вам мои цветы?

»Kaj imagu, subite ŝi ekparolis: »- Ĉu plaĉas al vi miaj floroj?

Я отчетливо помню, как прозвучал ее голос, низкий довольно-таки, но со срывами, и, как это ни глупо, показалось, что эхо ударило в переулке и отразилось от желтой грязной стены.

»Mi klare memoras, kiel sonis ŝia voĉo, malalteta kaj kun rompoj, kaj, kvankam tio estas stulta, ŝajnis al mi, ke ĝia eĥo eksplodis en la strateto kaj resonigis la malpure flavan muron.

Я быстро перешел на ее сторону и, подходя к ней, ответил: — Нет.

Mi rapide transiris la strateton kaj proksimiĝante al ŝi mi respondis: »- Ne.

Она поглядела на меня удивленно, а я вдруг, и совершенно неожиданно, понял, что я всю жизнь любил именно эту женщину!

»Ŝi rigardis min mirigite kaj mi, abrupte kaj tute neatendite, komprenis, ke dum mia tuta vivo mi amis ĝuste tiun virinon!

Вот так штука, а?

Nekredeble, ĉu?

Вы, конечно, скажете, сумасшедший?

Vi, verŝajne, diros, ke mi frenezas, ĉu?

— Ничего я не говорю, — воскликнул Иван и добавил: — умоляю, дальше!

— Nenion mi diras! — ekkriis Ivano kaj aldonis: — Mi petegas, rakontu plu!

И гость продолжал: — Да, она поглядела на меня удивленно, а затем, поглядев, спросила так: —

Kaj la gasto daŭrigis: — Jes, ŝi rigardis min mirigite, kaj poste, rigardinte, ŝi demandis:

Вы вообще не любите цветов?

»- Ĉu vi tute ne ŝatas florojn?

В голосе ее была, как мне показалось, враждебность.

»Io en ŝia voĉo impresis min kiel malamikema.

Я шел с нею рядом, стараясь идти в ногу, и, к удивлению моему, совершенно не чувствовал себя стесненным.

Mi igis min iri sampaŝe, kaj — tio surprizis min mem — mi sentis nenian ĝenon.

— Нет, я люблю цветы, только не такие, — сказал я.

»- Mi ŝatas florojn, sed ne tiajn, — mi diris.

— А какие?

»- Do kiajn?

— Я розы люблю.

»- Mi rozojn ŝatas.

Тут я пожалел о том, что это сказал, потому что она виновато улыбнулась и бросила свои цветы в канаву.

»Ĉi tiam mi bedaŭris, ke mi tion diris, ĉar ŝi pardonpete ridetis kaj ĵetis siajn florojn en la kanaleton.

Растерявшись немного, я все-таки поднял их и подал ей, но она, усмехнувшись, оттолкнула цветы, и я понес их в руках.

Mi iom konfuziĝis, tamen relevis ilin kaj prezentis al ŝi, sed ŝi ridetante forpuŝis la florojn kaj mi portis ilin en mia mano.

Так шли молча некоторое время, пока она не вынула у меня из рук цветы, не бросила их на мостовую, затем продела свою руку в черной перчатке с раструбом в мою, и мы пошли рядом.

»Kelkan tempon ni iris silente, poste ŝi forprenis la florojn el mia mano, ĵetis ilin sur la pavimon, ŝovis sian manon en la nigra grandmanuma ganto sub mian brakon kaj ni paŝis kune.

— Дальше, — сказал Иван, — и не пропускайте, пожалуйста, ничего.

— Plu, — diris Ivano, — kaj mi petas, nenion preterlasu.

— Дальше?

— Plu?

— Переспросил гость, — что же, дальше вы могли бы и сами угадать.

— redemandis la gasto, — nu, la pluan vi povus mem diveni.

— Он вдруг вытер неожиданную слезу правым рукавом и продолжал:

— Per la dekstra maniko li viŝis subitan larmon kaj daŭrigis:

— любовь выскочила перед нами, как из-под земли выскакивает убийца в переулке, и поразила нас сразу обоих!

— La amo elsaltis antaŭ ni, kiel el sub la tero murdonto elsaltas en strateto, kaj ĝi trafis nin ambaŭ!

Так поражает молния, так поражает финский нож!

»Tiel onin trafas fulmo, tiel trafas suoma duonponardo!

Она-то, впрочем, утверждала впоследствии, что это не так, что любили мы, конечно, друг друга давным-давно, не зная друг друга, никогда не видя, и что она жила с другим человеком, и я там тогда...

»Cetere, ŝi poste asertis, ke tio estas malvera, ke ni, sendube, amis unu la alian jam delonge, sen esti interkonataj, kaj kiam ŝi vivis kun alia viro, kaj mi kun tiu ...

С этой, как ее...

kiu do estas ŝia nomo ...

— С кем?

— Kun kiu?

— Спросил Бездомный.

— demandis Senhejmulo.

— С этой... Ну... Этой, ну...

— Kun tiu ... nu ... kun tiu ...

— Ответил гость и защелкал пальцами.

— diris la gasto klakante per la fingroj.

— Вы были женаты?

— Vi estis edziĝinta, ĉu?

— Ну да, вот же я и щелкаю...

— Jes, ja tial mi klakas ...

На этой... Вареньке, Манечке... Нет, Вареньке...

Al tiu ... Banjo, Manjo ... ne, Banjo ...

Еще платье полосатое...

ŝi havis tian striitan robon ...

Музей... Впрочем, я не помню.

la muzeo ... ne, mi ne plu memoras.

Так вот она говорила, что с желтыми цветами в руках она вышла в тот день, чтобы я наконец ее нашел, и что если бы этого не произошло, она отравилась бы, потому что жизнь ее пуста.

»Do, ŝi diris, ke portante la flavajn florojn ŝi eliris je tiu tago por ke mi finfine ŝin trovu, kaj ke se tio ne estus okazinta, ŝi sin venenus, ĉar ŝia vivo estis sensenca.

Да, любовь поразила нас мгновенно.

»Jes, la amo tuj nin trafis.

Я это знал в тот же день уже, через час, когда мы оказались, не замечая города, у кремлевской стены на набережной.

Mi komprenis tion je tiu sama tago, jam post unu horo, kiam ni, sen atenti la urbon, venis sur la kajon de Moskvo-rivero ĉe la Kremla murego.

Мы разговаривали так, как будто расстались вчера, как будто знали друг друга много лет.

»Ni interparolis tiel, kvazaŭ ni estus disiĝintaj nur hieraŭ, kvazaŭ ni estus konataj jam multe da jaroj.

На другой день мы сговорились встретиться там же, на Москве-реке, и встретились.

Ni interkonsentis renkontiĝi la sekvan tagon samloke, ĉe Moskvo-rivero, kaj efektive ni renkontiĝis.

Майское солнце светило нам.

La maja suno al ni lumis.

И скоро, скоро стала эта женщина моею тайною женой.

Kaj baldaŭ, baldaŭ ŝi iĝis mia sektreta edzino.

Она приходила ко мне каждый день, а ждать ее я начинал с утра.

»Ŝi venis ĉe min ĉiun tagon, kaj mi estis atendanta ŝin de la mateno.

Ожидание это выражалось в том, что я переставлял на столе предметы.

La atendo manifestiĝis en tio, ke mi movadis tien kaj reen la objektojn sur la tablo.

За десять минут я садился к оконцу и начинал прислушиваться, не стукнет ли ветхая калитка.

Dek minutojn antaŭ la interkonsentita tempo mi sidiĝis apud la fenestro kaj aŭskultis, ĉu klakas la kaduka stratpordo.

И как курьезно: до встречи моей с нею в наш дворик мало кто приходил, просто сказать, никто не приходил, а теперь мне казалось, что весь город устемился в него.

Kaj jen kuriozaĵo: antaŭ nia konatiĝo tre malofte, preskaŭ neniam iu ajn venis en nian korton, kaj nun mi havis la impreson, ke la tuta urbo pilgrimas tien.

Стукнет калитка, стукнет сердце, и, вообразите, на уровне моего лица за оконцем обязательно чьи-нибудь грязные сапоги.

La stratpordo ekklakis, la koro ekbatis, kaj bonvolu vidi — je la nivelo de miaj okuloj, tuj antaŭ la fenestro nepre aperas ies malpuraj botoj.

Точильщик.

Akrigisto.

Ну, кому нужен точильщик в нашем доме?

Kiu do en nia domo bezonas akrigiston?

Что точить?

Por kion akrigi?

Какие ножи?

Kiajn tranĉilojn?

Она входила в калитку один раз, а биений сердца до этого я испытывал не менее десяти.

»Ŝi venis tra la pordo po unu fojon tage, kaj tiajn antaŭajn korbatojn mi havis po almenaŭ dek.

Я не лгу.

Mi ne troigas.

А потом, когда приходил ее час и стрелка показывала полдень, оно даже и не переставало стучать до тех пор, пока без стука, почти совсем бесшумно, не равнялись с окном туфли с черными замшевыми накладками-бантами, стянутыми стальными пряжками.

Kaj poste, kiam estis veninta ŝia horo kaj la horloĝo montris tagmezon, la palpitacio ne ĉesis ĝis la momento, kiam malbrue, apenaŭ aŭdeble, preter mia fenestro pasis la ŝuoj kun bantoj el nigra ŝamo kaj ŝtalaj bukoj.

Иногда она шалила и, задержавшись у второго оконца, постукивала носком в стекло.

»Fojfoje ŝi petolis: haltinte ĉe la dua fenestro ŝi frapetis per la ŝupinto kontraŭ la vitro.

Я в ту же секунду оказывался у этого окна, но исчезала туфля, черный шелк, заслоняющий свет, исчезал, — я шел ей открывать.

Mi tuj kuris tien, sed la ŝuo malaperis, malaperis la nigra silko ombranta la fenestron — kaj mi iris malfermi la pordon.

Никто не знал о нашей связи, за это я вам ручаюсь, хотя так никогда и не бывает.

»Neniu sciis pri nia am’afero, tion vi kredu, malgraŭ ke tiaj sekretoj ĉiam sciiĝas.

Не знал ее муж, не знали знакомые.

Ne sciis ŝia edzo, nek la konatoj.

В стареньком особнячке, где мне принадлежал этот подвал, знали, конечно, видели, что приходит ко мне какая-то женщина, но имени ее не знали.

En la malnova pavilono kies kelon mi loĝis oni sendube sciis, oni rimarkis ke virino min vizitadas, sed neniu sciis ŝian nomon.

— А кто она такая?

— Kaj kiu ŝi estas?

— Спросил Иван, в высшей степени заинтересованный любовной историей.

— demandis Ivano, ege interesite de tiu amhistorio.

Гость сделал жест, означавший, что он никогда и никому этого не скажет, и продолжал свой рассказ.

La gasto gestis, ke neniam li tion diros, kaj daŭrigis sian rakonton.

Ивану стало известным, что Мастер и незнакомка полюбили друг друга так крепко, что стали совершенно неразлучны.

Ivano eksciis, ke la majstro kaj ŝi ekamis unu la alian tiel forte, ke ili iĝis nedisigeblaj.

Иван представлял себе ясно уже и две комнаты в подвале особнячка, в которых были всегда сумерки из-за сирени и забора.

Nun Ivano klare imagis la du ĉambrojn en la kelo de la pavilono, ĉiam krepuskajn pro la siringo kaj la ĝardenbarilo.

Красную потертую мебель, бюро, на нем часы, звеневшие каждые полчаса, и книги, книги от крашеного пола до закопченного потолка, и печку.

La trivitajn ruĝajn meblojn, la skribotablon, sur ĝi la horloĝon kiu batis ĉiun duonhoron, kaj librojn, librojn ekde la farbita planko ĝis la fumnigra plafono, kaj la fornon.

Иван узнал, что гость его и тайная жена уже в первые дни своей связи пришли к заключению,

Ivano eksciis, ke lia gasto kaj ties sekreta edzino ekde la unuaj tagoj de sia kunesto konkludis,

что столкнула их на углу Тверской и переулка сама судьба и что созданы они друг для друга навек.

ke la destino mem renkontigis ilin ĉe la strat’angulo de Tverskaja, kaj ke ili estas kreitaj por resti kune sian tutan vivon.

Иван узнал из рассказа гостя, как проводили день возлюбленные.

Ivano eksciis, kiel la geamantoj pasigis la tagojn.

Она приходила, и первым долгом надевала фартук, и в узкой передней, где находилась та самая раковина, которой гордился почему-то бедный больной, на деревянном столе зажигала керосинку, и готовила завтрак, и накрывала его в первой комнате на овальном столе.

Veninte, ŝi surmetis antaŭtukon kaj en la malgranda antaŭĉambreto kun la lavabo ial fieriganta la kompatindan malsanulon ŝi ekbruligis sur la ligna tablo petrolforneton, preparis la manĝon kaj aranĝis ĝin sur la ovala tablo en la unua ĉambro.

Когда шли майские грозы и мимо подслеповатых окон шумно катилась в подворотню вода, угрожая залить последний приют, влюбленные растапливали печку и пекли в ней картофель.

Dum la majaj fulmotondroj, kiam la akvo brue torentis preter la blindetaj fenestroj al la stratpordo minacante inundi ilian lastan rifuĝejon, la geamantoj hejtis la fornon kaj bakis en ĝi terpomojn.

От картофеля валил пар, черная картофельная шелуха пачкала пальцы.

De la terpomoj leviĝis vaporo, la nigra ŝelo makulis la fingrojn.

В подвальчике слышался смех, деревья в саду сбрасывали с себя после дождя обломанные веточки, белые кисти.

En la kelo sonis rido, post la pluvo la arboj en la ĝardeno lasis fali rompitajn branĉetojn kaj blankajn florgrapolojn.

Когда кончились грозы и пришло душное лето, в вазе появились долгожданные и обоими любимые розы.

Kiam ĉesis la fulmotondroj kaj venis la varmega somero, en la florvazo aperis la longe sopiritaj kaj de ambaŭ ŝatataj rozoj.

Тот, кто называл себя Мастером, работал,

La homo kiu titolis sin majstro febre laboris super la romano,

а она, запустив в волосы тонкие с остро отточенными ногтями пальцы, перечитывала написанное, а перечитав, шила вот эту самую шапочку.

Merginte en la harojn siajn sveltajn fingrojn kun la pinte fajlitaj ungoj, ŝi relegadis la skribitan, kaj releginte ŝi brodis ĉi tiun ĉapeton.

Иногда она сидела на корточках у нижних полок или стояла на стуле у верхних и тряпкой вытирала сотни пыльных корешков.

Fojfoje ŝi kaŭris ĉe la malsupraj librobretoj, aŭ staris sur seĝo ĉe la supraj, kaj per ĉifono forviŝis polvon de centoj da librodorsoj.

Она сулила славу, она подгоняла его и вот тут-то стала называть Мастером.

Ŝi antaŭdiradis gloron, ŝi lin kuraĝigis, kaj ĝuste tiam ŝi komencis nomadi lin majstro.

Она дожидалась этих обещанных уже последних слов о пятом прокураторе Иудеи,

Ŝi malpacience atendis la jam promesitajn lastajn vortojn pri la kvina prokuratoro de Judujo,

нараспев и громко повторяла отдельные фразы, которые ей нравились, и говорила, что в этом романе ее жизнь.

ŝi deklamadis apartajn frazojn kiuj al ŝi precipe plaĉis, ŝi diris, ke tiu romano estas ŝia vivo.

Он был дописан в августе месяце, был отдан какой-то безвестной машинистке, и та перепечатала его в пяти экземплярах.

La verko estis finita en aŭgusto, komisiita al nun forgesita tajpistino, kiu faris kvin kopiojn.

И, наконец, настал час, когда пришлось покинуть тайный приют и выйти в жизнь.

Kaj fine venis la tempo, kiam endis forlasi la sekretan restadejon kaj eliri en la vivon.

— И я вышел в жизнь, держа его в руках, и тогда моя жизнь кончилась, —

— Kaj mi eliris en la vivon tenante ĝin en la mano, kaj tiam finiĝis mia vivo,

прошептал Мастер и поник головой, и долго качалась печальная черная шапочка с желтой буквой «м».

— flustris la majstro kaj mallevis sian kapon kaj longan tempon balanciĝis la malgaja nigra ĉapeto kun la flava litero M.

Он повел дальше свой рассказ, но тот стал несколько бессвязен.

Li daŭrigis sian rakonton, sed ĝi iĝis iom konfuza.

Можно было понять только одно, что тогда с гостем Ивана случилась какая-то катастрофа.

Nun unu afero estis klara, ke tiam la gaston de Ivano trafis katastrofo.

— Я впервые попал в мир литературы, но теперь, когда уже все кончилось и гибель моя налицо, вспоминаю о нем с ужасом!

— Tiam mi unuafoje okazis en la mondo de la literaturo, sed nun, kiam ĉio finiĝis kaj mia pereo estas evidenta, la rememoro pri ĝi min hororigas!

— Торжественно прошептал Мастер и поднял руку.

— solene flustris la majstro levante la manon.

— Да, он чрезвычайно поразил меня, ах, как поразил!

— Jes, li konsternis min, ho, kiom li min konsternis!

— Кто?

— Kiu?

— Чуть слышно шепнул Иван, опасаясь перебивать взволнованного рассказчика.

— apenaŭ aŭdeble flustris Ivano, penante ne interrompi la ekscitiĝintan gaston.

— Да редактор, я же говорю, редактор.

— Nu, la redaktoro, ja mi diras, la redaktoro.

Да, так он прочитал.

Do, li finlegis.

Он смотрел на меня так, как будто у меня щека была раздута флюсом, как-то косился в угол и даже сконфуженно хихикнул.

Li min rigardis tiel, kvazaŭ mi havis flegmonan vangon, iel malrekte, kaj je iu momento li eĉ konfuzite gruntridis.

Он без нужды мял манускрипт и крякал.

Li tusetadis kaj senbezone taŭzis la manuskripton.

Вопросы, которые он мне задавал, показались мне сумасшедшими.

La demandoj, kiujn li faris, ŝajnis al mi frenezaj.

Не говоря ничего по существу романа, он спрашивал меня о том, кто я таков и откуда я взялся,

Sen diri ion ajn pri la romano mem li demandis min, kio mi estas kaj de kie mi venis,

давно ли пишу и почему обо мне ничего не было слышно раньше,

ĉu jam delonge mi verkadas kaj kial oni nenion aŭdis pri mi antaŭe;

и даже задал, с моей точки зрения, совсем идиотский вопрос: кто это меня надоумил сочинить роман на такую странную тему?

li eĉ prezentis tute idiotan, laŭ mia opinio, demandon: kiu do sugestis al mi verki romanon pri tia stranga temo?

Наконец, он мне надоел, и я спросил его напрямик, будет ли он печатать роман или не будет.

»Tuttedite mi lin demandis rekte, ĉu li publikigos la romanon aŭ ne.

Тут он засуетился, начал что-то мямлить и заявил, что самолично решить этот вопрос он не может,

»Tiam li nervoziĝis, ion balbutis kaj fine deklaris, ke sola li ne rajtas tion decidi,

что с моим произведением должны ознакомиться другие члены редакционной коллегии, именно критики Латунский и ариман и литератор Мстислав Лаврович.

ke mian verkon devas legi aliaj redakcianoj, nome la kritikisto Latunskij kaj Arimann kaj la literaturisto Mstislavo Laŭroviĉ.

Он просил меня прийти через две недели.

Li proponis al mi reveni post du semajnoj.

Я пришел через две недели и был принят какой-то девицей со скошенными к носу от постоянного вранья глазами.

»Post du semajnoj min akceptis fraŭlino kies okuloj pro ĉiama mensogado strabis nazen.

— Это Лапшенникова, секретарь редакции,

— Ŝia nomo estas Lapŝonnikova, ŝi estas la sekretariino de la redakcio,

— усмехнувшись, сказал Иван, хорошо знающий тот мир, который так гневно описывал его гость.

— subridetis Ivano, kiu bone konis la mondon tiom kolere pentratan de lia gasto.

— Может быть, — отрезал тот,

— Eblas, — bruske respondis la gasto.

— так вот, от нее я получил свой роман, уже порядочно засаленный и растрепанный.

— Do, ŝi redonis al mi la manuskripton, ĝi aspektis trivita kaj malpura.

Стараясь не попадать своими глазами в мои, Лапшенникова сообщила мне, что редакция обеспечена материалами на два года вперед

Evitante rigardi min en la vizaĝon ŝi min informis, ke por la sekvaj du jaroj la redakcio jam havas sufiĉan provizon de verkoj,

и что поэтому вопрос о напечатании моего романа, как она выразилась, отпадает.

kaj ke tial la demando pri publikigo de mia romano, laŭ ŝia esprimaĵo, «forfalas».

— Что я помню после этого?

»Kion postan mi rememoras?

— Бормотал Мастер, потирая висок,

— murmuris la majstro frotante sian tempion,

— да, осыпавшиеся красные лепестки на титульном листе и еще глаза моей подруги.

— ho jes, la defalintajn petalojn sur la titolpaĝo kaj krome la okulojn de mia amikino.

Да, эти глаза я помню.

Jes, tiujn okulojn mi memoras.

Рассказ Иванова гостя становился все путанее, все более наполнялся какими-то недомолвками.

La rakonto de la gasto iĝis pli kaj pli konfuza kaj fragmenta.

Он говорил что-то про косой дождь, и отчаяние в подвальном приюте, о том, что ходил куда-то еще.

Li parolis ion pri oblikva pluvo kaj senespero en la kela restadejo, pri tio, ke ankoraŭ ien li iris.

Шепотом вскрикивал, что он ее, которая толкала его на борьбу, ничуть не винит, о нет, не винит!

Flustre li kriis, ke ŝin, kiu instigis lin al la batalo, li tute ne riproĉas, ho ne, li ne riproĉas!

— Помню, помню этот проклятый вкладной лист в газету,

— Mi memoras, mi ankoraŭ vidas tiun malbenindan internan folion,

— бормотал гость, рисуя двумя пальцами рук в воздухе газетный лист, и

— murmuris la gasto, per du fingroj desegnante en la aero gazetfolion.

Иван догадался из дальнейших путаных фраз, что какой-то другой редактор напечатал большой отрывок из романа того, кто называл себя Мастером.

El liaj pluaj konfuzaj frazoj Ivano komprenis, ke alia redaktoro aperigis grandan fragmenton el la romano de tiu, kiu nomis sin majstro.

По словам его, прошло не более двух дней, как в другой газете появилась статья критика аримана, которая называлась «Враг под крылом редактора»,

Laŭ ties vortoj, jam post ne pli ol du tagoj en alia gazeto aperis artikolo de la kritikisto Arimann, titolita «Malamiko sub la protekto de redaktoro»,

в которой говорилось, что иванов гость, пользуясь беспечностью и невежеством редактора, сделал попытку протащить в печать апологию Иисуса Христа.

kiu avertis la leganton, ke la gasto de Ivano, profitante senzorgemon kaj malkleron de la redaktoro, provis kontrabandi en la gazetaron apologion de Jesuo Kristo.

— А, помню, помню!

— Ah jes, mi memoras tion!

— Вскричал Иван.

— ekkriis Ivano.

— Но я забыл, как ваша фамилия!

— Sed mi forgesis vian nomon!

— Оставим, повторяю, мою фамилию, ее нет больше, — ответил гость.

— Mi ripetas, ne parolu plu pri mia nomo, ĝi ne plu ekzistas, — respondis la gasto.

— Дело не в ней.

— Tio ne gravas.

Через день в другой газете за подписью Мстислава Лавровича обнаружилась другая статья, где автор ее предполагал ударить, и крепко ударить, по пилатчине и тому богомазу, который вздумал протащить (опять это проклятое слово!) Ее в печать.

Post unu tago mi trovis alian artikolon, subskribitan de Mstislavo Laŭroviĉ, kiu rekomendis sekompate frapi la fi-pilatismon kaj la ikonpentristaĉon kiu ekvolis kontrabandi (denove tiu malbeninda vorto!) ĝin en la gazetaron.

Остолбенев от этого слова «пилатчина», я развернул третью газету.

»Konsternite de tiu monstra fi-pilatismo mi malfaldis trian gazeton.

Здесь было две статьи: одна — Латунского, а другая — подписанная буквами «н. э.».

Ĝi enhavis du artikolojn, la unu estis de Latunskij, kaj la alia estis subskribita per «N.E.».

Уверяю вас, что произведения аримана и Лавровича могли считаться шуткою по сравнению с написанным Латунским.

Kredu al mi, la verkoj de Arimann kaj Laŭroviĉ ŝajnis ŝerco kompare kun la artikolo de Latunskij.

Достаточно вам сказать, что называлась статья Латунского «Воинствующий старообрядец».

Sufiĉas diri, ke ĝia titolo estis «Militanta malnovritano».

Я так увлекся чтением статей о себе, что не заметил, как она (дверь я забыл закрыть) предстала предо мною с мокрым зонтиком в руках и мокрыми же газетами.

La legado de la artikoloj pri mi mem min tiom absorbis, ke mi ne rimarkis ŝin aperi antaŭ mi (ŝlosi la pordon mi forgesis) kun malseka ombrelo kaj same malsekaj gazetoj.

Глаза ее источали огонь, руки дрожали и были холодны.

El ŝiaj okuloj ŝprucis fajro, ŝiaj manoj tremis kaj estis malvarmaj.

Сперва она бросилась меня целовать, затем, хриплым голосом и стуча рукою по столу, сказала, что она отравит Латунского.

Ŝi impetis al mi por min kisi, poste ŝi diris raŭke kaj frapante per la mano kontraŭ la tablo, ke ŝi venenos Latunskijon.

Иван как-то сконфуженно покряхтел, но ничего не сказал.

Ivano konfuzite tusetis sed diris nenion.

— Настали совершенно безрадостные дни.

— Venis tute senĝojaj tagoj.

Роман был написан, больше делать было нечего, и мы оба жили тем, что сидели на коврике на полу у печки и смотрели на огонь.

La romano estis verkita, restis nenio farinda, kaj la vivo de ni ambaŭ konsistis en tio, ke ni sidis sur la tapiŝeto sternita sur la planko apud la forno kaj rigardis en la fajron.

Впрочем, теперь мы больше расставались, чем раньше.

Cetere, nun pli ofte ol antaŭe ni estadis dise.

Она стала уходить гулять. А со мной случилась оригинальность, как нередко бывало в моей жизни...

Ŝi kutimiĝis foriri por promeno, kaj al mi okazis strangaĵo, unu el multaj en mia vivo ...

У меня неожиданно завелся друг.

Subite mi ekhavis amikon.

Да, да, представьте себе, я в общем не склонен сходиться с людьми, обладаю чертовой странностью: схожусь с людьми туго, недоверчив, подозрителен.

Ja mi ne estas amkiĝema, malbenindan trajton mi havas: mi estas nekomunikema, malkonfidema, suspektema.

И — представьте себе, при этом обязательно ко мне проникает в душу кто-нибудь непредвиденный, неожиданный и внешне-то черт знает на что похожий, и он-то мне больше всех и понравится.

Kaj jen mirindaĵo: malgraŭ tia karaktero ĉiam troviĝas iu neantaŭvidita, neatendita, groteska, kiu penetras mian animon, kaj ĝuste tiu ulo plaĉas al mi pli ol ĉiuj ceteraj.

Так вот в то проклятое время открылась калиточка нашего садика, денек еще, помню, был такой приятный, осенний.

»Do, en tiu malbeninda tempo foje malfermiĝis la stratpordo de nia ĝardeno — mi ankoraŭ memoras, ke la tago estis agrabla, aŭtuna.

Ее не было дома.

Ŝi estis for.

И в калиточку вошел человек.

Viro envenis tra la stratpordo,

Он прошел в дом по какому-то делу к моему застройщику, потом сошел в садик и как-то очень быстро свел со мной знакомство.

li iris en la domon al mia konstrurajtigito por iu afero, poste li elvenis malsupren en la ĝardenon kaj mirinde facile konatiĝis kun mi.

Отрекомендовался он мне журналистом.

Li prezentis sin gazetisto.

Понравился он мне до того, вообразите, что я его до сих пор иногда вспоминаю и скучаю о нем.

Li treege al mi plaĉis, tiom, ke eĉ nun mi fojfoje lin rememoras, kaj imagu, ke iel li al mi mankas.

Дальше — больше, он стал заходить ко мне.

Iom post iom li komencis vizitadi min.

Я узнал, что он холост, что живет рядом со мной примерно в такой же квартирке, но что ему тесно там, и прочее.

Mi eksciis, ke li estas fraŭlo, ke li loĝas apude en simila malgranda loĝejo, kiun li opinias tro malvasta, ktp.

К себе как-то не звал.

Lin viziti li ne invitis.

Жене моей он не понравился до чрезвычайности.

Al mia edzino li malplaĉegis.

Но я заступился за него.

Mi lin defendis.

Она сказала: — Делай, как хочешь, но говорю тебе, что этот человек производит на меня впечатление отталкивающее.

Ŝi diris: »- Faru, kion vi volas, sed mi ripetas, ke tiu homo impresas min naŭze.

Я рассмеялся.

»Mi ekridis.

Да, но чем, собственно говоря, он меня привлек?

Jes, tamen vere, kial do li min tiom ravis?

Дело в том, что вообще человек без сюрприза внутри, в своем ящике, неинтересен.

Nu, ĝenerale, homo kiu interne, en sia skatolo, havas nenian surprizon, estas seninteresa.

Такой сюрприз в своем ящике Алоизий (да, я забыл сказать, что моего нового знакомого звали Алоизий Могарыч) — имел.

Tian surprizon Alojzo (mi forgesis mencii, ke nomo de mia nova konato estis Alojzo Bakŝiŝev) enhavis.

Именно, нигде до того я не встречал и уверен, что нигде не встречу человека такого ума, каким обладал Алоизий.

Mi neniam renkontis — kaj tutcerte neniam renkontos — alian homon same sagacan.

Если я не понимал смысла какой-нибудь заметки в газете, Алоизий объяснял мне ее буквально в одну минуту, причем видно было, что объяснение это ему не стоило ровно ничего.

Se mi ne povis kompreni la sencon de gazetnotico, Alojzo tuj ĝin al mi klarigis, kaj estis evidenta, ke tion li faras tute senpene.

То же самое с жизненными явлениями и вопросами.

Same estis pri la demandoj kaj fenomenoj de la vivo.

Но этого было мало.

Sed eĉ pli ol tio.

Покорил меня Алоизий своею страстью к литературе.

Alojzo min ĉarmis per sia pasio pri la literaturo.

Он не успокоился до тех пор, пока не упросил меня прочесть ему мой роман весь от корки до корки,

Li ne ĉesis sieĝi min per siaj petoj ĝis mi konsentis voĉlegi al li la tutan romanon.

причем о романе он отозвался очень лестно, но с потрясающей точностью, как бы присутствуя при этом, рассказал все замечания редактора, касающиеся этого романа.

Pri la verko li esprimis plej favoran opinion, sed poste li ripetis ĉiujn rimarkojn pri la romano, eldiritajn de la redaktoro.

Он попадал из ста раз сто раз.

Li divenis ilin nekredeble precize, kvazaŭ li ĉeestis tie, kaj eĉ unu fojon li ne maltrafis.

Кроме того, он совершенно точно объяснил мне, и я догадывался, что это безошибочно, почему мой роман не мог быть напечатан.

Krome, li detale klarigis al mi — kaj mi sentis, ke li ne eraras — kial mia romano ne povas esti publikigita.

Он прямо говорил: глава такая-то идти не может...

Ĉiun fojon li verdiktis: Ĉapitro tioma estas nepublikigebla ...

Статьи не прекращались.

»La artikoloj ne ĉesis.

Над первыми из них я смеялся.

Pri la unuaj mi ridis.

Но чем больше их появлялось, тем более менялось мое отношение к ним.

Sed ju pli da ili aperadis, des pli ŝanĝiĝis mia sinteno rilate al ili.

Второй стадией была стадия удивления.

La dua stadio estis miro.

Что-то на редкость фальшивое и неуверенное чувствовалось буквально в каждой строчке этих статей, несмотря на их грозный и уверенный тон.

Io eksterordinare falsa kaj malbrava estis sentebla en ĉiu linio de la artikoloj, malgraŭ ilia minaca kaj memfida tono.

Мне все казалось, — и я не мог от этого отделаться, — что авторы этих статей говорят не то, что они хотят сказать, и что их ярость вызывается именно этим.

Mi ne povis forpeli la persistan impreson, ke la aŭtoroj de tiuj artikoloj diras ion alian ol kion ili deziras, kaj ke ĝuste tio furiozigas ilin.

А затем, представьте себе, наступила третья стадия — страха.

Kaj poste, imagu, venis la tria stadio, la timo.

Нет, не страха этих статей, поймите, а страха перед другими, совершенно не относящимися к ним или к роману вещами.

Ne, ne la artikolojn mi timis, tion vi atentu, sed tute aliajn aferojn, neniel koncernantajn la artikolojn aŭ la romanon.

Так, например, я стал бояться темноты.

Ekzemple, mi timis la mallumon.

Словом, наступила стадия психического заболевания.

Resume, komenciĝis la stadio de mensa malsano.

Стоило мне перед сном потушить лампу в маленькой комнате, как мне казалось, что через оконце, хотя оно и было закрыто, влезает какой-то спрут с очень длинными и холодными щупальцами.

Se nokte mi estingis la lumon en la malgranda ĉambro, al mi tuj ŝajnis, ke tra la fenestro — kiun ja mi sciis fermita — enrampas polpo kun tre longaj kaj malvarmaj tentakloj.

И спать мне пришлось с огнем.

Tial mi devis dormi ĉe la lumo ŝaltita.

Моя возлюбленная очень изменилась

»Mia amatino tre ŝanĝiĝis

(про спрута я ей, конечно, не говорил. Но она видела, что со мной творится что-то неладное),

(pri la polpo mi, kompreneble, al ŝi ne diris; sed ŝi mem vidis, ke mi iel misfartas).

похудела и побледнела, перестала смеяться и все просила меня простить ее за то, что она советовала мне, чтобы я напечатал отрывок.

Ŝi maldikiĝis kaj paliĝis, ŝi ne plu ridis kaj senĉese petis min pardoni al ŝi tion, ke ŝi konsilis al mi publikigi la fragmenton.

Она говорила, чтобы я, бросив все, уехал на юг к черному морю, истратив на эту поездку все оставшиеся от ста тысяч деньги.

Ŝi volis, ke mi ĉion forlasu kaj veturu al la Nigra Maro kaj por tio elspezu la reston de la centmil rubloj.

Она была очень настойчива, а я, чтобы не спорить (что-то подсказывало мне, что не придется уехать к черному морю), обещал ей это сделать на днях.

»Ŝi tre insistis, kaj mi, malvolante ekspliki (iel mi antaŭsentis, ke la vojaĝo al la maro ne okazos), promesis al ŝi, ke mi forveturos je unu el la sekvaj tagoj.

Но она сказала, что она сама возьмет мне билет.

Sed ŝi diris, ke ŝi mem aĉetos por mi la bileton.

Тогда я вынул все свои деньги, то есть около десяти тысяч рублей, и отдал ей.

Tiam mi eligis mian tutan monon, proksimume dekmil rublojn, kaj prezentis ĝin al ŝi.

— Зачем так много?

»- Kial tiom multe?

— Удивилась она.

— ŝi miris.

Я сказал что-то вроде того, что боюсь воров и прошу ее поберечь деньги до моего отъезда.

»Mi pretekstis, ke mi timas ŝtelon kaj petas ŝin gardi la monon ĝis mia forveturo.

Она взяла их, уложила в сумочку, стала целовать меня и говорить, что ей легче было бы умереть, чем покидать меня в таком состоянии одного, но что ее ждут, что она покоряется необходимости, что придет завтра.

Ŝi ĝin prenis, metis ĝin en sian mansaketon, kaj kisante min ŝi diris, ke ŝi preferus morti ol lasi min sola en tia stato, sed ke oni ŝin atendas, ke ŝi cedas al la neceso, ke ŝi venos morgaŭ.

Она умоляла меня не бояться ничего.

Ŝi min petegis timi nenion.

Это было в сумерки, в половине октября.

»Estis krepusko meze de oktobro.

И она ушла.

Kaj ŝi foriris.

Я лег на диван и заснул, не зажигая лампы.

Mi kuŝigis min sur la sofon kaj endormiĝis ne ŝaltinte la lampon.

Проснулся я от ощущения, что спрут здесь.

Vekis min la sensaĵo, ke la polpo estas ĉi tie.

Шаря в темноте, я еле сумел зажечь лампу.

Palpe mi apenaŭ sukcesis en la mallumo ŝalti la lampon.

Карманные часы показывали два часа ночи.

Mia poŝhorloĝo montris la duan nokte.

Я лег заболевающим, а проснулся больным.

Mi endormiĝis malsaniĝanta, mi vekiĝis malsana.

Мне вдруг показалось, что осенняя тьма выдавит стекла, вольется в комнату и я захлебнусь в ней, как в чернилах.

Subite al mi ŝajnis, ke la aŭtuna mallumo tuj forpremos la vitrojn el la fenestroj, inundos la ĉambron kaj mi sufokiĝos en ĝi kvazaŭ en inko.

Я стал человеком, который уже не владеет собой.

Mi leviĝis homo, kiu ne plu sin regas.

Я вскрикнул, и у меня явилась мысль бежать к кому-то, хотя бы к моему застройщику наверх.

Mi ekkriis, aperis la penso kuri al iu ajn, eĉ supren al mia konstrurajtigito.

Я боролся с собой как безумный.

Mi baraktis kontraŭ mi mem kiel frenezulo.

У меня хватило сил добраться до печки и разжечь в ней дрова.

En mi restis ankoraŭ sufiĉe da forto por atingi la fornon kaj ekbruligi en ĝi la lignon.

Когда они затрещали и дверца застучала, мне как будто стало немного легче.

Kiam la fajro ekkraketis kaj la pordeto komencis tintetadi, al mi ŝajnis, ke mia stato iĝis iomete pli bona ...

Я кинулся в переднюю и там зажег свет, нашел бутылку белого вина, откупорил ее и стал пить прямо из горлышка.

Mi impetis al la antaŭĉambro, ŝaltis tie lumon, trovis botelon da blanka vino, ĝin malŝtopis kaj trinkis rekte el la botelo.

От этого страх притупился несколько-настолько, по крайней мере, что я не побежал к застройщику и вернулся к печке.

Tio obtuzigis mian timegon — almenaŭ tiom, ke mi ne kuris al la konstrurajtigito sed reiris al la forno.

Я открыл дверцу, так что жар начал обжигать мне лицо и руки, и шептал: — Догадайся, что со мною случилась беда.

Mi malfermis la pordeton, la ardo komencis dolorigi al mi la vizaĝon kaj la manojn, mi flustradis: »- Divenu, ke min trafis katastrofo.

Приди, приди, приди!

Venu, venu, venu!

Но никто не шел.

»Neniu venis.

В печке ревел огонь, в окна хлестал дождь.

En la forno blekis la fajro, pluvego batadis kontraŭ la fenestrovitroj.

Тогда случилось последнее.

Tiam okazis la lasta.

Я вынул из ящика стола тяжелые списки романа и черновые тетради и начал их жечь.

Mi prenis el la tirkesto la pezajn kopiojn de la romano kaj la malnetojn kaj komencis bruligi ilin.

Это страшно трудно делать, потому что исписанная бумага горит неохотно.

Tio estis tre peniga laboro, ĉar papero kovrita je densa skribaĵo brulas malbone.

Ломая ногти, я раздирал тетради, стоймя вкладывал их между поленьями и кочергой трепал листы.

Rompante la ungojn mi disŝiradis la kajerojn, starigis ilin vertikale inter la ŝtipojn kaj per la fajrohoko taŭzis la foliojn.

Пепел по временам одолевал меня, душил пламя, но я боролся с ним, и роман, упорно сопротивляясь, все же погибал.

Plurfoje la cindro min superfortis kaj sufokis la fajron, sed mi plu batalis kontraŭ ĝi, kaj la romano, malgraŭ sia obstina rezisto, tamen estis pereanta.

Знакомые слова мелькали передо мной, желтизна неудержимо поднималась снизу вверх по страницам, но слова все-таки проступали и на ней.

La konataj vortoj riveliĝadis antaŭ miaj okuloj, la flavo nehaltigeble grimpis sur la paĝoj supren, sed la vortoj persistis.

Они пропадали лишь тогда, когда бумага чернела и я кочергой яростно добивал их.

Ili malaperadis nur kiam la papero nigriĝis kaj mi furioze disbatis ilin per la fajrohoko.

В это время в окно кто-то стал царапаться тихо.

»Subite mi aŭdis iun nelaŭte grati la fenestron.

Сердце мое прыгнуло, и я, погрузив последнюю тетрадь в огонь, бросился отворять.

Mia koro saltis, mi ŝovis la lastan kajeron en la fajron kaj kuris por malŝlosi la kortan pordon.

Кирпичные ступеньки вели из подвала к двери на двор.

Al ĝi kondukis brikaj ŝtupoj,

Спотыкаясь, я подбежал к ней и тихо спросил: — Кто там?

mi stumblis kaj mallaŭte demandis: »- Kiu estas tie?

И голос, ее голос, ответил мне: — Это я.

»Voĉo, la ŝia, respondis: »- Estas mi.

Не помня как, я совлада